Şuşaya səfər edən hər kəs kimi bu doğma torpaqların ağuşuna atılmaq mənim üşün də qürurverici, həm də çox sevindirici olub. Bu füsünkar şəhərə qədəm qoyarkən mənim də qulağımda müzəffər ordumuzun Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin “Əziz Şuşa, sən azadsan!” sözləri səslənib və Şuşanın torpağı, hər qarışı min bir acılı-şirinli kövrək xatirə ilə məni də ötən günlərə qaytarıb. Amma tək torpağı yox, elə səması da...
Bəli, səması da. Şuşanın səması mənə ilk növbədə gəncliyinə Şuşa səmasında nöqtə qoyulan Sara Əliyevanı xatırladıb.
Sentyabr ayında dünyaya göz açan, hələ orta məktəb illərindən təhsilə, elmə sonsuz həvəs göstərən, həmyaşıdlarından fərqlənərək ali təhsilini Rusiyada, sonra isə Almaniyada davam etdirərək alman dili mütəxəssisi kimi yetişən Sara Əliyeva ali təhsil aldıqdan sonra Xankəndi Pedaqoji İnstitutunda müəllim kimi fəaliyyətə başlayıb.
1988-ci ildə Qarabağda mənfur düşmənlərimiz tərəfindən başlayan cinayətkar əməllər Xankəndi Pedaqoji İnstitutunda azərbaycanlı tələbələrin təhsilini yarımçıq qoyub. Şəhərin bütün azərbaycanlı sakinləri doğma yurdlarını tərk etmək məcburiyyətində qalıb. Dərin biliyi və savadı ilə fərqlənən Sara Bakıda, hətta Azərbaycandan kənarda iş təklifi alsa da, bu vətənpərvər qız doğma yurdları tərk etməyi özünə sığışdırmayıb. Qarabağın başı üzərini qara buludlar alsa da, əmək fəaliyyəti ilə bağlı seçimi Şuşada fəaliyyətini davam etdirən Xankəndi Pedaqoji İnstitutu olub. Vətənin ağır günlərində tələbələrinin yanında olmağa qərar verib və onların bir sıra problemlərinin həllinə yardımçı olmaq üçün tez-tez Bakıya, Ağdama gedib.
Xankəndi Pedaqoji İnstitutunun Şuşada fəaliyyət göstərdiyi illərdə azərbaycanlı əhalini daim qorxu və vahimə içərisində saxlamaq üçün ermənilər tərəfindən xarici ölkələrdən gətirilən muzdlu döyüşçülər və terror təşkilatlarının üzvləri yollarda pusqular quraraq azərbaycanlılara qarşı qəfil hücumlar təşkil edərək terror aktları törədiblər. Bununla bağlı təsdiqini tapmış çoxsaylı faktlar göstərmək olar. 1991-ci ilin sonu, 1992-ci ilin əvvəlində Şuşa ətrafında mühasirənin getdikcə daralması, bir çox kəndlərlə əlaqənin tamamilə kəsilməsi nəticə etibarı ilə Şuşa-Ağdam, Şuşa-Laçın yolunun bağlanmasına səbəb olub. Əhalinin quru yolla hərəkətinin məhdudlaşması səbəbiylə onların daşınması üçün helikopterlər “avtobus” funksiyasını yerinə yetirməyə başlayıb. 1992-ci ilin 28 yanvarında mülki əhalini Ağdam-Şuşa marşrutu üzrə daşıyan Mİ-8T helikopter erməni separatçıları tərəfindən vurulub. Beləliklə, Şuşanın Xəlfəli kəndi yaxınlığında baş vermiş terror hadisəsi nəticəsində əksəriyyəti qadın və uşaqlardan ibarət 41 sərnişin və 3 heyət üzvü, ümumilikdə 44 nəfər həlak olub. Bu, 1991-ci il noyabrın 20-də Qarakənd yaxınlığında baş verən hadisədən sonra ikinci böyük səma faciəsi olub.
Bu amansız faciə qəlbi yazıb-yaratmaq, elmin zirvələrini fəth etmək eşqi ilə döyünən 28 yaşlı Saranın da arzularını yarımçıq qoyaraq Şuşanın səmasında pərən-pərən edib. Qatil ermənilər tərəfindən vurulmuş mülki helikopter kimi Saranın arzuları və özü də yanaraq məhv olub, bir dünya arzularla cilik-cilik olaraq Şuşa torpaqlarına səpələnib. Beləcə, onlarla azərbaycanlı ailəsi ağır faciənin ağrılrını yaşamalı olub. Elə bu gün də Saranın anası Mübarizə xanım könüllərdə taxt qurmuş qızı Saranın nakam taleyinə göz yaşı axıtmaqdadır. Ad gününün, yeni tədris ilinin təsadüf etdiyi sentyabr ayında onun övlad dağı çəkilmiş qəlbi ən məşum hisslərlə döyünməkdədir.
Şuşa səfərimdə bu müqəddəs şəhərin səması bu acı tarixi bir daha mənə xatırlatdı. Nə yaxşı ki, 2020-ci il Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfər bütün ağır yaralarımıza, o cümlədən 28 yanvar 1992-ci il tarixli helokopter qəzasının da ağrılarına su çiləyir. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şuşanın işğaldan azad edilməsi Şuşa səmasında şəhid olan həmvətənlərimizin, o cümlədən parlaq gələcəyinə balta çalınmış Qarabağın fədakar övladı, cəsarətli ziyalısı, fədakar müəllim Sara Əliyevanın da ruhunu şad edir...
Hikmət Xudiyev (Cəmilzadə), Əməkdar jurnalist, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, istefada olan polkovnik
