Çin lideri Si Cinpin Misirə dövlət səfəri edib. Orada Çin lideri ölkəsinin Yaxın Şərqdə yeni bir təhlükəsizlik arxitekturası yaratmağı təklif etdiyini bildirib. O, ABŞ-dan və ehtimal ki, Səudiyyə Ərəbistanı-Türkiyə-Pakistan alyansı kimi yeni regional strukturlardan müstəqil olmalıdır. Çin həmçinin Yaxın Şərq ölkələrinə bitişik problemli sularda naviqasiya azadlığının təmin edilməsində öz köməyini təklif edir. Bu, çox güman ki, Fars körfəzi və Yəmən sahillərinə aiddir. Bunlar iddialı bəyanatlardır, lakin hər şey onların ehtiva etdiyi spesifikliklərdən asılıdır.
Çin liderinin Yaxın Şərqə dörd ildən sonra ilk səfəri İranla müharibənin regionda normal iqtisadi əlaqələri pozduğu və ABŞ tərəfdaşlarını Amerikaya inamlarının sarsıldığı bir vaxta təsadüf etdi. Axı Misir sadəcə ABŞ-ın yaxın tərəfdaşı deyil. O, Vaşinqtondan hər il təxminən 1,3 milyard dollarlıq hərbi yardım alır. Buna baxmayaraq, Qahirə son illərdə Çinlə tərəfdaşlığını tədricən gücləndirib. Çinin Misir və digər ərəb ölkələri ilə əməkdaşlığı, Si Cinpinin Misir prezidenti Əbdülfəttah əs-Sisi ilə görüşdə qeyd etdiyi kimi, regional ölkələrin öz taleyinin ağası olmasına və yeni təhlükəsizlik arxitekturası yaratmasına kömək etməlidir.
Pekinin beynəlxalq məsələlərlə bağlı açıqlamalarında olduğu kimi, ifadələr qeyri-müəyyəndir. Lakin Si daha sonra vurğulayıb ki, yeni arxitekturada birtərəfli iqtisadi sanksiyalara yer olmamalıdır və dənizdə naviqasiya azadlığı təmin edilməlidir. Daha sonra Çin lideri əhəmiyyətli bir ifadə əlavə etdi: “Pekin region ölkələri ilə birlikdə naviqasiya azadlığını təmin etməyə hazırdır”. Sual yaranır: bəlkə də Pekin bu çağırışı Yaxın Şərqə hərbi gəmilər və təyyarələr göndərmək kimi konkret hərəkətlərlə dəstəkləmək niyyətindədir? Təəssüf ki, heç bir izahat verilməyib. Çinin açıq şəkildə sahillərindən uzaqda gedən bir münaqişəyə qarışmaq istəyi yoxdur. Buna baxmayaraq, danışıqlar zamanı Çin və Misir terrorizmə qarşı əməkdaşlığı genişləndirmək, məlumat mərkəzləri inkişaf etdirmək, yarımkeçiricilər istehsal etmək və nadir metallar tədarük etmək barədə razılığa gəliblər. İki liderin imzaladığı bəyannamədə Çin və Misirin ticarətdə dollar əvəzinə öz valyutalarından getdikcə daha çox istifadə edəcəyi də bildirilib. Əl-Sisinin Misir mətbuatında dərc etdiyi məqalədə də açıq şəkildə bildirilir ki, Misir Çinə qarşı hərbi öhdəliklərlə əl-qolunu bağlamaq istəmir. Sisi məqalədə bildirib ki, Qahirə nə qədər güclü olursa olsun, tək bir gücə diqqət yetirmək əvəzinə, beynəlxalq münasibətlərini şaxələndirməyə və tarazlıq siyasəti yürütməyə çalışır. Lakin Britaniyanın Kral Birləşmiş Xidmətlər İnstitutunun (RUSI) ekspertlərinin qeyd etdiyi kimi, Misir həm böyük investisiya bazarına malik ölkə, həm də diplomatik təşəbbüslər, xüsusən də Fələstin və Afrika məsələləri üzrə mərkəz kimi Çin üçün dəyərlidir. Avqust ayında Çinin J-16 qırıcı təyyarələri və Fransa istehsalı olan “Rafale” qırıcılarının iştirakı ilə keçirilən birgə hərbi təlimlər iki ölkə arasında yaxınlaşmanı simvolizə etdi. Qahirə həmçinin Çin bayraqlarını və iki ölkənin qədim sivilizasiyalarının - Sfinks və Böyük Səddin simvollarını əks etdirən plakatlar asmaqla çinli qonağın səfərinin əhəmiyyətini nümayiş etdirməyə çalışdı. Lakin bu təmtəraqlı dostluq nümayişi artan iqtisadi münasibətlərin əsl təməlinə əsaslanır. Sisi Çinə 2014-cü ildə, strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi imzalandıqda səfər etmişdi. O vaxtdan bəri iqtisadi əlaqələr durmadan genişlənib. Misir hökuməti Süveyş Kanalı Sənaye Zonasındakı Çin sənaye parkının ölçüsünün genişləndiriləcəyini açıqladı. Xüsusilə, Çin şirkəti “ZC Rubber Group” ilə təkər zavodunun tikintisinə 500 milyon dollar investisiya qoymaq barədə razılığa gəlinib.
“The New York Times” qəzeti Si Cinpinin səfəri ilə bağlı öz qiymətləndirməsini təqdim edir. Bu məqalədə Çin prezidentinin çatdırmaq istədiyi ideoloji məqamlar vurğulanır. O, Çin və Misiri sadəcə tərəfdaş deyil, həm də “imperializmə qarşı mübarizədə qardaşlar” adlandırıb. Başqa sözlə, Si Çinin Qərb ölkələrindən fərqli olaraq qlobal Cənubla yanaşı dayandığını vurğulamaq istəyib. Si Cinpinin səfəri ABŞ-İran müharibəsinin yeni bir eskalasiyası ilə üst-üstə düşdü və Misirdən Körfəz ölkələrinə qədər ərəb ölkələri ABŞ prezidenti Donald Trampın bundan yayınmasını istəyirdilər. Lakin Ağ Ev onların xahiş və xəbərdarlıqlarına məhəl qoymadı və indi əvvəllər çiçəklənən neft hasil edən ölkələr, eləcə də İordaniya İran raketlərinin hədəfinə çevrilir. Şanxay Universitetinin professoru Dinq Lonqun sözlərinə görə, bu kontekstdə Misir kimi ölkələrin Çinlə münasibətləri gücləndirməyə çalışması təbiidir: "Yalnız ABŞ-a güvənmək son dərəcə risklidir. Müdrik siyasətçi bütün yumurtalarını bir səbətə qoymur".
Tahir TAĞIYEV
