Qulamhüseyn Əlibəyli: “Belə ziddiyyətli mövqe tutması Ermənistan cəmiyyətindəki mövcud siyasi amillərdən irəli gəlir”
Azərbaycanla sülh müqaviləsi 2027-2028-ci illərdə imzalana bilər. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bunu hökumət iclasından sonra keçirdiyi ənənəvi brifinqdə bildirib.
“2027–2028-ci illərdə müqaviləni imzalamalıyıq, bu il çatdırmaq çətindir. Biz Azərbaycanla işləməyə davam etməliyik”, - deyə baş nazir bildirib.
Paşinyan Konstitusiya dəyişikliyi və sülh sazişinin imzalanmasını Ermənistan vətəndaşları qarşısında öhdəlikləri kimi təqdim edib: “Əgər erməni xalqı bu missiyanı dəstəkləməzsə, mən Ermənistan Respublikasındakı siyasi missiyamı başa çatmış hesab edəcəyəm”.
Burada təəccüb doğuran məqam odur ki, Paşinyan sülh sazişinin imzalanma tarixi ilə bağlı gündə bir söz deyir. Bundan əvvəl deyirdi ki, 2031-ci ilə qədər Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanmasına nail olmağı qarşıma məqsəd qoymuşam. İndi isə deyir ki, 2027–2028-ci illərdə müqaviləni imzalamalıyıq. Üstəlik, Tramp buna bir reaksiyada vermədi. Halbuki, sülhün yaxın olduğunu deyirdi.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəyli hesab edir ki, Azərbaycanla sülh müqaviləsinin imzalanması ilə əlaqədar Paşinyanın müxtəlif vaxtlar göstərməsi hökumətinin sülhə hələ hazır olmamasından irəli gəlir: “Xatırladaq ki, keçən il Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişinin imzalanmasına yeganə maneə Ermənistan Konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarına hüquqi əsas yaradan müddəalardır. Azərbaycan tərəfi haqlı olaraq bu müddəaların Konstitusiyadan çıxarılmasını tələb edir. Lakin Paşinyan hökumətinin bu məsələdə tələsməməsi və tərəddüdününü bəzi daxili və xarici amillərlə əlaqələndirmək olar. Əsas daxili amil yeni konstitusiyanın qəbulunun zəruriliyinin əsaslandırılması ilə bağlıdır. Paşinyan bir tərəfdən, Konstitusiya dəyişikliyini sülh prosesindən ayrı məsələ kimi təqdim etməyə çalışır, Ermənistanın mövcud Konstitusiyasının Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün tanınmasına mane olmadığını iddia edir, digər tərəfdən isə sülh sazişinin imzalanmasını məhz yeni Konstitusiyanın qəbulu ilə əlaqələndirir. Bu məsələdə Paşinyan hökumətinin belə ziddiyyətli mövqe tutması Ermənistan cəmiyyətindəki mövcud siyasi amillərdən irəli gəlir. Belə ki, Ermənistanın Rusiyayönümlü müxalifəti yeni konstitusiya təşəbbüsünün Azərbaycanın təzyiqləri altında irəli sürüldüyünü iddia edərək, bunu Ermənistan dövlətçiliyi üçün təhlükəli amil kimi qiymətləndirərək prosesə mane olacaqlarını bildiriblər. Paşinyan hökuməti yeni konstitusiya təşəbbüsünü Ermənistanın öz dövlətçilik və idarəçilik ehtiyaclarından doğan gündəlik kimi təqdim edir. Hökumətin bu yanaşmanın siyasi məntiqi aydındır: hökumət yeni Konstitusiyanın layihəsinin hazırlanmasının Ermənistan cəmiyyətində xarici tələbə tabe olmaq kimi qəbul edilməsinin qarşısını almağa çalışır. Lakin daxili auditoriyaya ünvanlanan həmin izah Azərbaycan üçün yetərli təminat yaratmır. Azərbaycanı ilk növbədə yeni mətnin hansı hüquqi nəticəni doğuracağı və bu nəticənin nə vaxt əldə ediləcəyi maraqlandırır”.
Q. Əlibəylinin fikrincə, son parlament seçkiləri göstərdi ki, Ermənistan cəmiyyətində və siyasi qüvvələri arasında sülhü qəbul etmək istəməyən revanşist qüvvələr hələ kifayət qədərdir: “Onlar Konstitusiya dəyişikliyinə və bütövlükdə sülh prosesinə mane ola bilər. Paşınyanın tərəfdarları parlamentdə nisbi çoxluğa malikdirlər, yeni hökumət təşkil olunsa da konstitusiyanın qəbuluna dair referendum təyin etmək üçün tələb olunan mütləq səs çoxluğuna malik deyil. Paşinyan hökuməti revanşist qüvvələrin təzyiqini və cəmiyyətin həmin qüvvələri müdafiə edən kəsimini nəzərə almağa məcburdur. Beləliklə, Paşinyan hökuməti üçün həm parlamentdə referendumun təyin olunmaması və həm də təyin olunsa belə, referendumda yeni konstitusiyanın qəbul olunmaması riskləri var. Paşinyan hökuməti isə bu riskləri aradan qaldırmaq üçün təsirli fəaliyyət əvəzinə vaxt uzatmaqla məşğuldur. Paşinyan hökumətinin tərəddüdü həmçinin xarici amillərlə bağlıdır. Ermənistan hələ də böyük güclər arasında manevr siyasətini davam etdirir və regionda formalaşmış geosiyasi vəziyyətin dəyişəcəyinə ümid edən dairələr hakimiyyət daxilində də mövcuddur. Ermənistan bir sıra sahələrdə Rusayadan asılılığı və Moskvanın Paşinyan hakimiyyətinə təzyiqləri, habelə Zəngəzur dəhlizinə qarşı çıxan İranın təzyiqləri birmənalı qəti qərarların qəbulunu çətinləşdirir və vaxtın uzadılmasına gətirib çıxarır. Vaxtın uzadılması da cəmiyyətin məlum kəsimində, revanşist müxalif siyasi qüvvələrdə və hakimiyyət daxilindəki bəzi qüvvələrdə belə bir ümid yaranır ki, beynəlxalq şərait dəyişdikcə Azərbaycan üzərində əlavə diplomatik təzyiq formalaşdırmaq və konstitusiya dəyişikliyi etmədən sülh müqaviləsini imzalamaq mümkün olar. Bu baxımdan sülh prosesini uzadaraq bir növ vaxt qazanmaq Ermənistan diplomatiyasının əsas taktikasına çevrilmiş kimi görünür.
Beləliklə, görünən odur ki, Paşinyan hökumətinin qarşısındakı əsas çətinlik daxili siyasi legitimliklə xarici etimadı eyni vaxtda təmin etməkdir; buna görə də prosesin istiqaməti bəyan edilsə də, onun yekunlaşacağı vaxt hələ müəyyənləşməyib. Başqa sözlə, Paşinyan hökuməti konstitusiya dəyişikliyinin vacibliyini qəbul etsə də, bu dəyişikliklərin həyata keçirilməsi proseduruna praktiki başlamağa tələsmir və ümumiyyətlə bu işə hələ hazır deyil. Sülh sazişinin imzalanması perspektivi baxımından əsas qeyri-müəyyənlik də burada yaranır. Paşinyanın son açıqlamasında Konstitusiya dəyişikliyi və sülhü vətəndaşlar qarşısında özünün öhdəliyi kimi təqdim etməsi və xalq bu missiyanı dəstəkləməsə siyasi fəaliyyətini bitmiş sayacağını deməsi ilk baxışdan cəsarətli addım kimi səslənir. Əslində Paşinyanın konstitusiya dəyişikliyini və sülh sazişini öz siyasi missiyası ilə bağlaması iki cür qiymətləndirilə bilər. Bir tərəfdən, o, məsuliyyəti şəxsən üzərinə götürərək cəmiyyətdən çətin qərarlar üçün dəstək istəyir. Digər tərəfdən, belə təqdimat uğursuzluğun məsuliyyətini gələcəkdə ictimai dəstəyin çatışmazlığı ilə izah etməyə də imkan yaradır. Hansı izahın doğru olduğunu sözlərdən çox, hökumətin atacağı addımlar göstərəcək. Başqa sözlə Konstitusiya dəyişikliyi və sülh prosesini şəxsi siyasi missiyasına bağlayaraq seçicini "mən və ya müharibə" dilemmasının qarşısına qoyaraq sülhün özünü yox, şəxsi hakimiyyətini qoruyur”.
Vidadi ORDAALLI
