Samir Hümətov: “Düşünmürəm ki, Çin və Rusiyanın İrana qarşı bunu etməsi o qədər asan məsələdir”
ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Çin rəhbəri Si Cinpin və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin ona İrana silah və hərbi dəstək verməyəcəklərinə dair söz veriblər. Trampın fikrincə, Moskva və Pekin İrandakı proseslərdə birbaşa iştirak etmir və ya bu, onların maraqlarına uyğun deyil.
Rusiya və Çin İrana birbaşa hərbi dəstək verdiklərini rəsmən təkzib edirlər. Lakin eyni zamanda, Rusiya lideri Vladimir Putin İran tərəfinin vəziyyətlə bağlı mövqeyini və sülh təkliflərini birbaşa Donald Trampa çatdıraraq vasitəçilik rolu oynamağa çalışır.
Maraqlıdır ki, Çin və Rusiya Trampa belə söz veriblərsə, onlar müttəfiqlərini ABŞ-ın ayağına elə-belə atmazlar. Demək, əvəzində ondan nə isə alıblar, ortada hansısa razılaşma var. ABŞ Çin və Rusiyaya nə vəd edə bilər?Yaxud nə dərəcədə inandırıcıdır ki, Çin və Rusiya bu razılaşmaya gediblər? Doğrudanmı, bu belədir? Necə ola bilər ki, onlar müttəfiqlərini ABŞ-ın ayağına veriblər, veriblərsə demək hansısa bazarlıq var, belə deyilsə, məlumat yalandır.
Siyasi ekspertlər qeyd edirlər ki, böyük dövlətlər (ABŞ, Rusiya və Çin) qlobal maraqlarını və iqtisadi-siyasi balanslarını qorumaq üçün rəsmi diplomatiyada fərqli vədlər verirlər, lakin bu, İranın "satılması" kimi birbaşa maliyyə və ya alqı-satqı əqdi deyil, geosiyasi manevrlərdir.
Beynəlxalq Münasibətlər və Diplomatiya Araşdırmaları Mərkəzinin (BMDAM) rəhbəri Samir Hümbətov baki-xeber.com-a şərhində bildirdi ki, Trampın Rusiya və Çin barədə dedikləri inandırıcı deyil.
“ Sözün açığı,Trampın bir fikir ifadə etdiyinə bir qədər inanmıram. Tramp artıq bir az da ciddiyyətini itirmiş lider kimi tanınır. Yəni Trampın indiki vəziyyəti sadəcə Amerika prezidenti olduğu statusu saxlanılır. Düşünmürəm ki, Rusiya və Çin İrandan əl çəkər. Nəzərə almaq lazımdır ki, Çinin İranda olan investisiyası yarım trilyona yaxındır. Yəni Çin indiyə qədər İran iqtisadiyyatına 450 milyard dollardan çox vəsait yatırıb. Bu bir. İkincisi, İran neftinin əsas alıcılarının birincisi elə Çindir. Rusiya və İran münasibətlərinə gəlincə, Rusiya üçün İran Yaxın Şərqdə əsas müttəfiq sayılır. Düzdür, həm rəqibdirlər, amma həm də müttəfiqdirlər. Mən düşünmürəm ki, Çin və Rusiyanın İrana qarşı bunu etməsi o qədər asan məsələdir. Nə Rusiyanın, nə də Çinin İranı satacağını düşünmürəm. Hətta bu Ukrayna məsələsi ilə eyni dəyərə mindirilsə yenə də Rusiya İran məsələsində Amerikanın istədiyini etmir.
Təbii ki, bəlkə də loru dillə desək, Trampı “yola vermək” üçün “İrana kömək etmirik” deyə bilərlər. Amma reallıq bundan ibarətdir ki, bu gün İranın xüsusilə müdafiə təyinatlı məhsulların istehsalında istifadə etdiyi texnologiya Çin texnologiyasıdır. Bu gün İranın ən çox dron satdığı ölkə Rusiyadır. Döyüş təyyarəsi aldığı ölkə Rusiyadır. Bu hamısı gözlə görülən bir məsələdir.
Ona görə də mən düşünmürəm ki, Trampın dedikləri həqiqətdir.
Sadəcə olaraq bəzi insanlar var ki, özü öz yalanlarına inanır və artıq o qədər deyir ki, başqasının da buna inandığına düşünür. Ona görə bu yalana oxşayır”-deyə S.Hümbətov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
