Abutalıb Səmədov: “Vensin bu bəyanatını ciddiyə almırlar”
Amerika Birləşmiş Ştatlarının (ABŞ) vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens Türkiyə və bəzi Körfəz ölkələrinin İrana qarşı mübarizədə ABŞ-a pərdəarxası dəstək verdiyini və kömək etdiyini deyib. Sosial şəbəkələr üzərindən yayımlanan proqramlardan birində qeyd olunur ki, “Ərdoğanın İranın üzünə gülüb arxasından necə iş çevirdiyini ABŞ-prezidenti Donald Trampın sağ qolu Vens ifşa edib”. Vens deyib ki, Türkiyə İrana bədəl ödətməmizə yardım edir.
ABŞ Prezidenti Donald Trampın sağ qolu Vens bildirib ki, bəzi ölkələr bunu açıq şəkildə etiraf etməsələr də, İranın kommersiya gəmilərinə atəş açmasına görə cəzalandırılması istiqamətində ABŞ-a gizli şəkildə yardım edirlər.
“Türkiyəyə, Azərbaycana, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə, Səudiyyə Ərəbistanına, Qətərə və Körfəz ərəb koalisiyasının bir çox ölkəsinə baxın. Əslində, dünyanın müxtəlif yerlərində çoxsaylı ölkələrin bizə kömək etdiyini görürük. Bəziləri bunu ictimaiyyət qarşısında açıq şəkildə deməyə hazır olmasalar da, İranın kommersiya gəmiçiliyinə atəş açmasına görə cəzalandırılmasını təmin etmək üçün bizə gizli şəkildə ciddi yardım göstərirlər”.
Aparıcı “O deyir ki, dünyada başqa ölkələr də var, bəs niyə bu Türkiyənin adını xüsusi qeyd edir? O deyir ki, bəli, bağlı qapılar arxasında onlar bizə İranın ticarət gəmilərinə atəş açmasına qarşı üstünlük qazanmaq və İranın bədəlini ödəməsinə çox kömək edirlər. Prezidentin Kommunikasiya Direktoru cənab Bürhanəddin və ya xarici işlər naziri Hakan Fidan niyə çıxıb "Xeyr, bu yalandır, bu böhtandır" demirlər? Baxın, Trampın Ağ Evdəki sağ əli çıxıb deyir ki, Ərdoğan gizlicə bizə İranı bitirməyə kömək edir. Bəs İranda ikinci Ərdoğan haradadır? Qardaş ölkə haradadır? Amerikanın bizimlə İranın arasına girə bilməyəcəyi barədə bəyanat haradadır? Bunlar onun öz sözləridir. AKP xadimləri, siyasi islamçılar nə qədər ikiüzlüdür? Bir kəlmə də deməyəcəksiniz? Ceyms Devid Vens deyir: "Kameraların qarşısında nə dediklərini, pərdə arxasında bizə nə verdiklərini, bizə necə kömək etdiklərini unudun. Biz bilirik və icazə verin, sizə bu barədə bir az danışım”-deyə bildirib.
Vensin bu açıqlamasında diqqət çəkən məqam Türkiyənin də yardım göstərən ölkələr sırasında adının çəkilməsidir.
Aparıcı “burada mühüm bir sual yaranır”-deyə bildirir. “Türkiyənin ABŞ-a göstərdiyi deyilən yardımın konkret mahiyyəti nədir? Söhbət hərbi, kəşfiyyat, logistika dəstəyindən, yoxsa başqa əməkdaşlıq formalarından gedir?”-deyə vurğualyır.
Ancaq Türkiyənin adının belə bir açıqlamada çəkilməsi AKP iqtidarında təmsil olunan şəxslərin izahat verməsini zəruri edən siyasi məsələdir. Vensin dedikləri həqiqətə uyğun deyilsə, AKP təmsilçiləri bunu açıq şəkildə təkzib etməli, əksinə, hansısa əməkdaşlıq mövcuddursa, onun çərçivəsi barədə aydınlıq gətirməlidirlər.
Xüsusilə də Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın İranla münasibətlərə dair bəyanatlarını xatırlasaq, məsələ daha həssas xarakter alır. Ankara ilə Tehran arasında qonşuluq, regional əməkdaşlıq və qarşılıqlı maraqlar barədə dəfələrlə fikirlər səsləndirilib. Belə bir şəraitdə ABŞ rəsmisinin Türkiyəni İranın cəzalandırılmasına kömək edən ölkələr arasında göstərməsi istər-istəməz suallar yaradır.
Bəs AKP hakimiyyətinin təmsilçiləri bu açıqlamaya niyə aydın münasibət bildirmirlər? Ekspertlər hesab edirlər ki, Prezident Administrasiyasının Kommunikasiya İdarəsi və xarici işlər naziri Hakan Fidan məsələyə münasibət bildirməli, Türkiyənin mövqeyini ictimaiyyətə çatdırmalıdırlar.
Əgər Vensin sözləri yanlış anlaşılma və ya əsassız iddiadırsa, bunun təkzibi vacibdir. Əgər açıqlamanın arxasında real əməkdaşlıq dayanırsa, o zaman Türkiyənin İranla bağlı bəyanatları ilə praktik siyasəti arasındakı münasibət izah olunmalıdır.
Məsələnin mahiyyəti Türkiyənin ABŞ ilə əməkdaşlıq etməsində deyil. Dövlətlər müxtəlif sahələrdə əməkdaşlıq edə bilərlər. Əsas məsələ bu əməkdaşlığın hansı məqsədlərə xidmət etməsi, regional təhlükəsizliyə necə təsir göstərməsi və rəsmi AKP hökumətinin ictimaiyyət qarşısında səsləndirdiyi mövqelərlə nə dərəcədə uzlaşmasıdır.
İctimaiyyət qarşısında deyilən sözlərlə qapalı diplomatik təmaslar arasında ziddiyyət olub-olmadığı aydınlaşdırılmalıdır. Vensin açıqlaması isə bu məsələyə aydınlıq gətirilməsi üçün AKP hakimiyyətinə ünvanlanan ciddi suallar doğurur.
Maraqlıdır, indiyə kimi Türkiyə niyə Vensin açıqlamasına niyə reaksiya verməyib?
“Alyans”SAM-ın sədri Abutalıb Səmədov baki-xeber.com-a bildirdi ki, əslinə qalsa, Amerika Birləşmiş Ştatları vitse-prezidenti bu cür bəyanat verməməli idi. “Anlamalıdır ki, belə bəyanatdan sonra bir sıra ölkələr arasında ciddi problemlər yarana bilər. Əgər hansısa gizli yardım göstərilibsə, bu gizli yardımdır. Onu açıb deyən adam da artıq nə dövlət adamıdır, nə də siyasətçi. Vensin dedikləri həqiqət ola bilərmi? Təbii ki, ola bilər. İran Türkiyəyə və Azərbaycana qarşı aktiv siyasət aparır. Türkiyənin Cənubi Qafqazda möhkəmlənməsini istəmir və bunu gizlətmir də. Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı Azərbaycana problemlər yaradır. 44 günlük müharibədə, bundan əvvəlki dövrdə Azərbaycanın torpaqlarını işğal edən dövlətə yardım göstərdi. İndiki şəraitdə həm Türkiyə, həm də Azərbaycan Amerika Birləşmiş Ştatlarının İranla bağlı müəyyən qayğılarını bölüşə bilər. Türkiyə də, Azərbaycan da İrandan nüvə silahının olmasını istəmir. Ən azından İrana göstərilən bu təzyiqin əleyhinə çıxış etməzlər. Çünki İranın nüvə silahının olması ilk növbədə bu iki dövlət üçün böyük təhlükədir. Ancaq Vens belə bir bəyanat verirsə, müharibə edən ölkəyə hansı yardım göstərmək olar? Maliyyə, silah, ərazisindən istifadə imkanı? Bunu nə Azərbaycan, nə də Türkiyə edə bilər. Açıq şəkildə bəyanatlar da verilib. Bu səbəbdən Vensin belə bəyanat verməsi son dərəcə yanlışdır. Azərbaycanın və Türkiyənin Amerikaya “yardımı” yalnız onun addımlarını anlayışla qarşılanmasından ibarət ola bilər. Yox, əgər başqa yardım oluruba, çıxıb desin. Desin ki, bizə əgər silah verməsəydilər, maliyyə yardımı olmasaydı, yaxud biz hansı dövlətin ərazisindən keçib hücum eltməsəydik, “quru əməliyyatları” keçirməsəydik, çətin olardı. Mən hesab edirəm ki, son dövrlər Amerika Birləşmiş Ştatlarının liderləri xeyli yanlış bəyanatlar veriblər, bütün dünya artıq bu bəyanatlara alışıb və heç də təəccüblənmirlər. Türkiyənin və digər dövlətlərin bu bəyanata cavab verməməsinin görünür əsas səbəbi də budur. Vensin bu bəyanatını ciddiyə almırlar”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
