Avropada tək bir tələbə üsyanından danışmaq düzgün olmazdı, baxmayaraq ki, hazırda müxtəlif Avropa ölkələrində baş verən gənclərin etirazlarında ortaq motivlər izlənilə bilər.
Məlumdur ki, Fransa etiraz hərəkatı sentyabrın ortalarında orta məktəb şagirdlərinin nümayişləri ilə başladı və universitet tələbələri də ona qoşuldu. Sinif otaqlarının həddindən artıq dolu olması, müəllim çatışmazlığı və köhnəlmiş məktəb binaları təhsil sisteminə maliyyələşdirmənin artırılması tələblərinin əsasını təşkil etdi. Orta məktəb şagirdlərinin birliyi olan USL 10 milyard avro maliyyələşdirmə və ali təhsilə qəbul üçün platforma olan “Parcoursup”un ləğv edilməsini tələb edir ki, bu da etirazçılar arasında seçim prosesi ilə bağlı narahatlıqlara səbəb olub.
Bu, təkcə təhsil şərtləri ilə bağlı deyil, həm də bərabər imkanlar haqqında müzakirə mövzusudur. Fransadakı gənclər təhsil sisteminin artıq karyera üçün aydın bir yol təqdim etməməsindən qorxurlar. Oktyabrın ortalarına qədər onların etirazları yüksək qiymətlər və pisləşən dövlət xidmətlərinə qarşı daha geniş ictimai narazılıqla birləşdi. Fransanın unikal xüsusiyyəti gənclər təşkilatlarına, həmkarlar ittifaqlarına və digər etiraz qruplarından olan müttəfiqlərə etibar etmək qabiliyyətidir.
Albaniyada universitetlərin vəziyyətindən, təhsil haqlarından və məşğulluq perspektivlərindən narazılıq tezliklə siyasi xarakter aldı. Tiranada Təhsil Nazirliyinin qarşısında keçirilən etiraz aksiyası toqquşmalarla müşayiət olundu: bəzi etirazçılar kərpic atdılar, polis isə gözyaşardıcı qaz və su şırnaqlarından istifadə etdi. İştirakçılar arasında tələbələr və məktəblilər də var, lakin onların tələbləri artıq uzun müddətdir ki, "qanunsuz" şəkildə Tramp Qülləsini tikməkdə ittiham olunan baş nazir Edi Ramanın istefasını da əhatə edir. Təhsil sahəsindəki şikayətlər korrupsiya və gənclər üçün həyat perspektivlərinin olmaması ittihamları ilə bir-birinə qarışıb. Fransada hökumət siyasətində dəyişiklik tələbi daha qabarıq olsa da, Albaniyada ölkə rəhbərliyinin özünün etibarlılığı şübhə altına alınır. Hərəkat üçün vahid mərkəzin olmaması fəalların fərdi təkliflərinin vahid proqram hesab edilməsinə mane olur. İtaliyada tələbə etirazları "Meloni Günü" adlandırılıb. İştirakçılar təhsil müəssisələrinin vəziyyətinə, artan yaşayış xərclərinə və artan hərbi xərclərə etiraz edirlər. Onların şikayətləri təkcə təhsil büdcəsinin həcmi ilə deyil, həm də hökumətin prioritetləri ilə bağlıdır. Burada məktəb və şagirdlərin etiraz fəaliyyəti daha geniş sosial məsələlərlə kəsişir: məşğulluq problemləri, aşağı əmək haqqı və italyanların səhiyyə və mənzil xidmətlərinin keyfiyyəti ilə bağlı şikayətləri. Etirazlar Milan, Turin və Bolonyada tək-tək zorakılıq epizodları ilə müşayiət olunurdu. Lakin bütün nümayişçiləri qırğınlarda iştirak edənlərlə qarışdırmaq mümkün deyil, əks halda onların tələblərinin mahiyyəti toqquşma görüntülərində itir.
Portuqaliyalı gənclərin etirazları əsas mövzusunun təkcə məktəb və universitetlərin vəziyyəti deyil, həm də əlverişli mənzil olması ilə fərqlənir. Lissabon və Portoda etirazçılar yaşayış xərclərinin yüksək olması səbəbindən kirayə haqqının əlçatmazlığına etiraz etmək üçün çadır düşərgələri qurublar. Bu, daha geniş bir hərəkatdır və onu yalnız tələbə hərəkatı kimi qələmə vermək düzgün deyil. Gənc tələbələr üçün mənzil təminatı təhsillərini davam etdirmək və müstəqil həyata başlamaq qabiliyyəti ilə birbaşa bağlıdır. Ayrı olaraq, 19 oktyabrda müəllim olmayan işçilərin tətili bir neçə məktəbin bağlanması ilə nəticələndi. Berlində məktəblilər təhsil xərclərinin artırılmasını tələb edərək və məcburi hərbi xidmətin bərpasına qarşı çıxaraq orta məktəblərin girişlərini bağladılar. Şüarların arasında "Müharibə yox, təhsil", "Dərslərdə daha az şagird" və fransız həmyaşıdları ilə həmrəylik ifadələri var idi. Alman etirazlarının fərqli bir xüsusiyyəti məktəb tələbləri ilə militarizasiyaya müqavimətin birləşməsidir. Digər ölkələrdən fərqli olaraq, Almaniyadakı gənclər hökumətlərinin xarici siyasətindən narahatdırlar: gənc almanlar Rusiya ilə müharibəyə hazırlıq görmək və ya Ukraynaya dəstək yolu ilə müharibəyə qoşulmaq istəmirlər. Yuxarıda adı çəkilən Avropa ölkələrindəki gənclər hərəkatları arasında ortaq cəhət hökumətin prioritetlərinin gənc nəslin ehtiyacları ilə ziddiyyət təşkil etməsidir. Gənclər sosial fəallıq nümayiş etdirirlər ki, bu da təkcə sosial dəyişikliklərə nail olmaq üçün deyil, həm də bir sıra Avropa ölkələrində rejim dəyişikliyinə nail olmaq üçün istifadə edilə bilər.
Lakin gənclərin etirazlarının təfərrüatları xeyli dərəcədə dəyişir. Bəzi ölkələrdə məktəblilər və tələbələr məktəblər üçün maliyyələşdirmə, digərlərində isə əlverişli mənzil və ya hökumət dəyişikliyi tələb edirlər. Fransa ənənəvi olaraq iğtişaşların miqyasında fərqlənir - Limojdakı 19-cu əsr bələdiyyə binası kimi tarixi binalar artıq dağıdılıb. Portuqaliya və Albaniyadakı fəallar bu baxımdan fransız etirazçıları ilə rəqabət apara bilmirlər, hətta onlar maşınları aşırıb polisə hücum etsələr belə.
Samirə SƏFƏROVA
