Polad Mehdi: “Hakimlərin işdən imtinası və istefası məhkəmə müstəqilliyi, qərəzsizlik və mümkün siyasi təzyiqlər barədə suallar doğurur”
Hakim "Gürcü Arzusu" partiyası ölkənin demək olar ki, bütün əsas müxalifət qüvvələrini-ümumilikdə 5 aparıcı müxalifət partiyasını və koalisiyasını qadağan etmək üçün Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət edib. Bu siyasi partiyalar "Vahid Milli Hərəkat" (Mixeil Saakaşvilinin partiyası), "Dəyişiklik Koalisiyası", "Güclü Gürcüstan" (Lelo), "Qaxariya - Gürcüstan naminə" və "Federalistlər"dir.
Rəsmi məlumatlara görə, son parlament seçkilərində bu partiyalar birlikdə seçicilərin təxminən 38-40%-nin səsini qazanıblar (təqribən 785 min vətəndaş). Hakimiyyət isə onları "konstitusiya quruluşunu zorla dəyişməyə cəhd etməkdə" və xaricdən idarə olunmaqda ittiham edir.
Bu iddia Konstitusiya Məhkəməsinin hakimləri üzərində nəhəng bir siyasi və mənəvi məsuliyyət təzyiqi yaradıb. Hadisələr məhz bu xətt üzrə inkişaf edib. Hakim Manana Kobaxidze (keçmişdə hakim partiyanın deputatı və qurucularından olub) bu işə baxmaqdan imtina etmək istəyib. O, keçmiş siyasi fəaliyyətinə görə onun qərəzsizliyinə şübhə yarana biləcəyini əsas gətirərək işdən uzaqlaşdırılmasını (özünə etiraz) xahiş edib. Lakin oktyabrın 12-də digər hakimlər onun bu xahişini rədd ediblər. Bundan cəmi iki gün sonra-oktyabrın 13-də Manana Kobaxidze vaxtından əvvəl hakimlik vəzifəsindən rəsmən istefa verərək məhkəməni tərk edib.
Proseslər başlamazdan əvvəl, analoji təzyiqlər fonunda məhkəmənin digər tanınmış hakimi İrine İmerlişvili də vəzifəsindən vaxtından əvvəl istefa vermişdi.
Hakimlərin bu addımları ölkə tarixində və beynəlxalq arenada böyük rezonans doğurub. Belə bir qərarın altına imza atmaq gələcəkdə həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə (sanksiyalar, hüquqi məsuliyyət) hakimlərin karyerasını və həyatını riskə ata bilər.
Gürcüstan tarixində Konstitusiya Məhkəməsi (və ya ali hüquqi instansiya) tərəfindən partiya bağlanması sonuncu dəfə 1991-ci ildə-ölkənin müstəqilliyinin ilk illərində baş verib. O zaman Gürcüstanın Kommunist Partiyası qadağan edilmişdi. Həmin vaxtdan bəri ölkədə bu miqyasda və xüsusən də parlamentdə yer qazanmış, xalqın 40%-nin səsini almış nəhəng müxalifət blokunun tamamilə sıradan çıxarılması prosesi baş verməyib.
Mətbuatda yazılanlara görə, bütün istefalara və gərginliyə rəğmən, hakim partiya geri çəkilmək niyyətində deyil. Konstitusiya Məhkəməsinin plenumu (yerdə qalan 7 hakimlə) iddiaya mahiyyəti üzrə baxmağı qəbul edib və məhkəmə iclasları 21-23 oktyabr tarixlərinə təyin olunub. Siyasi analitiklər və müxalifət bu prosesi Gürcüstanda çoxpartiyalı sistemin və demokratiyanın faktiki olaraq sonu, ölkənin təkpartiyalı rejimə keçidi kimi qiymətləndirirlər.
Qeyd edək ki, Avropa Parlamenti oktyabrın 8-də Gürcüstandakı siyasi vəziyyətlə bağlı tənqidi qətnamə qəbul edib. Qətnaməni 445 deputat dəstəkləyib, 37 nəfər əleyhinə səs verib, 97 nəfər isə bitərəf qalıb. Qətnamə "Hakim 'Gürcü Arzusu' partiyasının Gürcüstanda müxalifət partiyalarını qadağan etmək cəhdləri" adlanır.
Hakimiyyətin müxalifət partiyalarını qadağan etmək cəhdləri və onlara qarşı qaldırılmış konstitusiya iddiası qətiyyətlə pislənilib.
Avropa İttifaqı və üzv dövlətlərdən “Gürcü Arzusu”nun lideri Bidzina İvanişvili, Baş nazir İrakli Kobaxidze, parlament sədri Şalva Papuaşvili və Tbilisi meri Kaxa Kaladzeyə qarşı sanksiyaların tətbiqi tələb olunub.
Siyasi məhbusların azad edilməsi istənilib.
Məsələni siyasi və hüquqi cəhətdən təhlil edən politoloq Polad Mehdi baki-xeber.com-a bildirdi ki, Gürcüstanda müxalifət partiyalarının fəaliyyətinin qadağan edilməsi təşəbbüsü ölkənin daxili siyasi həyatında ciddi hüquqi və siyasi müzakirələrə səbəb olub.
“Məsələyə ilk növbədə konstitusiya hüququ və demokratik idarəçilik prinsipləri baxımından yanaşmaq lazımdır.
Əvvəla, siyasi partiyaların fəaliyyətinin qadağan edilməsi dövlətin müstəsna hüquqi tədbirlərindən biridir. Dövlət konstitusiya quruluşunu, milli təhlükəsizliyini və ərazi bütövlüyünü qorumaq hüququna malikdir. Lakin siyasi partiyanın qadağan edilməsi üçün onun konstitusiya quruluşuna real təhlükə yaratdığı ciddi və inandırıcı sübutlarla təsdiqlənməlidir. Sadəcə hakimiyyətin siyasətini tənqid etmək, seçkilərin nəticələrini tanımamaq və ya beynəlxalq sanksiyalara çağırış etmək özlüyündə partiyanın bağlanması üçün kifayət edən hüquqi əsas sayıla bilməz.
İkincisi, qadağan edilməsi tələb olunan siyasi qüvvələrin son parlament seçkilərində seçicilərin təxminən 39 faizinin səsini toplaması məsələnin siyasi əhəmiyyətini artırır. Belə partiyaların fəaliyyətinin dayandırılması siyasi rəqabətin məhdudlaşmasına, seçicilərin siyasi təmsilçiliyinin zəifləməsinə və cəmiyyətdə qütbləşmənin dərinləşməsinə səbəb ola bilər.
Üçüncüsü, Konstitusiya Məhkəməsi hakimlərinin bu prosesdə iştirakı ilə bağlı yaranmış vəziyyət xüsusi diqqət tələb edir. Hakimlərin işdən imtinası və istefası məhkəmə müstəqilliyi, qərəzsizlik və mümkün siyasi təzyiqlər barədə suallar doğurur”.
P.Mehdinin fikrincə, bununla belə, konkret qərarların hansı motivlərlə verildiyini yalnız ehtimallara əsaslanaraq müəyyən etmək düzgün olmazdı.
“Dördüncüsü, Avropa Parlamentinin sanksiya çağırışları Gürcüstanla Avropa İttifaqı arasındakı münasibətlərin gərginliyini göstərir. Burada mühüm hüquqi prinsip ondan ibarətdir ki, məhkəmə hakimləri nə daxili siyasi hakimiyyətin, nə də xarici siyasi mərkəzlərin təsiri altında qərar qəbul etməlidirlər.
Gürcüstanda yaranmış vəziyyət yalnız hakimiyyətlə müxalifət arasında siyasi qarşıdurma deyil, həm də konstitusiya ədalət mühakiməsinin müstəqilliyi və siyasi plüralizmin qorunması baxımından ciddi sınaqdır.
Dövlətin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə vətəndaşların siyasi hüquqlarının qorunması arasında hüquqi balans saxlanılmalıdır. Bu balans pozularsa, qəbul edilən qərarlar siyasi sabitliyi təmin etmək əvəzinə, daha dərin siyasi və institusional böhrana yol aça bilər”-deyə P.Mehdi vurğuladı.
İradə SARIYEVA
