Yaxın Şərqdə müharibə genişlənərək husilərlə qarşıdurma ABŞ-İran toqquşmasına çevrilə bilərmi?
ABŞ Dövlət Departamenti Yaxın Şərqdəki Amerika vətəndaşlarına təhlükəsizlik xəbərdarlığı edərək, hərbi qarşıdurmanın genişlənə biləcəyi barədə narahatlığını ifadə edib. Vaşinqton Səudiyyə Ərəbistanı ilə Yəməndəki husilər arasında gərginliyin artmasına, həmçinin İranın dəstəklədiyi silahlı qruplaşmaların ABŞ obyektlərinə mümkün hücumlarına diqqət çəkib. Vətəndaşlara uçuşların ləğvi, hava məkanının bağlanması və digər hərəkət məhdudiyyətlərinə hazır olmaq tövsiyə edilib.
Bu xəbərdarlıq müharibənin qaçılmaz olması demək deyil. Lakin regionda lokal qarşıdurmaların daha geniş böhrana çevrilməsi riskinin nəzərə alındığını göstərir.
Husilərin Səudiyyə Ərəbistanına qarşı raket və pilotsuz uçuş aparatlarından istifadə etməsi münaqişənin əsas təhlükə mənbələrindəndir. Hücumların zərbələrinin enerji infrastrukturu və mülki hava limanlarını əhatə etməsi həm Səudiyyə Ərəbistanının təhlükəsizliyinə, həm də beynəlxalq enerji bazarlarına təsir göstərə bilər. Qarşıdurmanın genişlənməsi Qırmızı dənizdə gəmiçiliyin pozulmasına, daşınma və sığorta xərclərinin artmasına, neft qiymətlərində kəskin bahalaşmasına səbəb ola bilər.
Daha ciddi risk ABŞ-la İran arasında birbaşa hərbi toqquşma ehtimalıdır. İranın dəstəklədiyi qruplaşmaların ABŞ obyektlərinə hücumları Vaşinqtonun cavab zərbələrinə səbəb ola bilər. Əgər ABŞ hücumların arxasında birbaşa İran rəhbərliyinin dayandığını hesab edərsə, İran ərazisindəki hərbi hədəflərə zərbələr endirilməsi ehtimalı yüksələr. Tehran da buna cavab versə, dolayı qarşıdurma dövlətlərarası müharibəyə çevrilə bilər. Bununla belə, belə ssenari qaçılmaz deyil: tərəflərin genişmiqyaslı müharibədən yayınmaq üçün siyasi və iqtisadi səbəbləri var.
ABŞ-ın xəbərdarlığı özlüyündə yeni hərbi əməliyyata hazırlığın sübutu deyil. Bu, əsasən vətəndaşların mümkün təhlükələrdən qorunmasına yönəlmiş qabaqlayıcı tədbirdir. Eyni zamanda, Vaşinqton üçün əsas dilemma öz obyektlərini və hərbçilərini qorumaqla yanaşı, daha geniş müharibəyə cəlb olunmamaqdır.
Yaxın Şərqdə eskalasiya Azərbaycanın iqtisadi maraqlarına da təsir göstərə bilər. Neft qiymətlərinin yüksəlməsi ixrac gəlirlərini artıra bilsə də, qlobal inflyasiya, daşınma xərcləri və iqtisadi qeyri-sabitlik əlavə risklər yaradar. İran ətrafında genişmiqyaslı qarşıdurma isə Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik mühitinə də təsirsiz ötüşməz.
Nəticə etibarilə, münaqişənin gələcək istiqaməti hücumların intensivliyindən, ABŞ-ın cavab tədbirlərindən, İranın mövqeyindən və regional dövlətlərin diplomatik səylərindən asılı olacaq. Əsas təhlükə lokal qarşıdurmanın qarşılıqlı zərbələr zəncirinə çevrilərək bütün regionu əhatə edən böhran yaratmasıdır.
Akif NƏSİRLİ
