Azərbaycançılıq ideologiyası, Azərbaycanın dini-milli və mənəvi dəyərlərinin müdafiəsində fundamental rol oynayan, xalqın tarixi keçmişini, bu gününü və gələcəyini birləşdirən dövlətçilik konsepsiyasıdır. Bu məfkurə, çoxəsrlik adət-ənənələri qorumaqla yanaşı, ölkədəki müxtəlif etnik və dini qrupların vahid bir məqsəd ətrafında sıx birləşməsini təmin edir.
Bu baxımdan Azərbaycançılıq ideologiyası Azərbaycanın dini, milli-mənəvi, mədəni dəyərlərinin müdafiəsi kontekstində əsaslı rol oynayır.
Son günlər müxtəlif xarici qüvvələr tərəfindən gündəmə gətirilən və Azərbaycan cəmiyyətinin “problemi” kimi qələmə verilməyə çalışılan hicab məsələsinə yanaşma əslində başqa cür olmalıdır, ona ölkəmizin mövqeyi nöqteyi-nəzərindən yanaşılmalıdır.
Azərbaycançılıq ideologiyasının mühüm istiqamətlərindən biri olan dinimizə bağlılıq və onun Azərbaycan modelinin yaradılmasına kənardan müdaxilələrin olması yolverilməzdir. Yəni dini məsələdə Azərbaycan modeli ölkənin suverenliyinin mühüm bir hissəsidir. Dini məsələdə Azərbaycan modelinə kənardan müdaxilələrin ziyanlı olduğu məlumdur.
AMEA Folklor İnstitutunun Cənubi Azərbaycan folkloru şöbəsinin müdiri dosent Mətanət Abbasova mətbuata bildirib ki, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında dinin dövlətdən ayrı olması, vicdan azadlığı və vətəndaşların qanun qarşısında bərabərliyi təsbit edilib. “Bu hüquqi çərçivə dövlət-din münasibətlərinin tənzimlənməsində, dini ayrı-seçkiliyin qarşısının alınmasında və müxtəlif konfessiyaların dinc yanaşı yaşamasında mühüm rol oynayır. Dünyəviliyin dini dəyərlərin cəmiyyətin həyatından kənarlaşdırılması kimi deyil, dövlətin bütün vətəndaşlara bərabər münasibət göstərməsinin və fərqli inancların hüquqi təminatının əsası kimi qiymətləndirilməli olduğunu vurğulayan alim dini etiqad azadlığı ilə ictimai məsuliyyət, fərdi hüquqlarla ümumi hüquqi normalar arasında tarazlığın qorunmasını hüquqi dövlətin mühüm şərtlərindən biri hesab edib”.
Bütövlükdə, Azərbaycançılıq ideologiyası ölkənin dövlət müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü qorumaqla yanaşı, həm də onun milli-mənəvi, dini dəyərlərinin təhlükəsizliyini və suverenliyini təmin edən fundamental bir sistemdir. Azərbaycanın özünəməxsus dini-mənəvi mühiti və formalaşdırdığı dini sahədə Azərbaycan modeli, dövlət suverenliyinin mühüm və ayrılmaz tərkib hissəsidir.
Hicab məsələsi də daxil olmaqla, dini mövzulara münasibətdə bu modelin qorunması və kənar müdaxilələrin qarşısının alınması milli təhlükəsizlik statusundadır.
Azərbaycan əhalisinin böyük əksəriyyəti müsəlman olsa da, ölkəmiz əsrlər boyu müxtəlif dinlərin və məzhəblərin dinc yanaşı yaşadığı tolerantlıq məkanı olmuşdur. Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldırılan və bu gün Prezident İlham Əliyev tərəfindən uğurla davam etdirilən Azərbaycançılıq ideologiyasının dini modeli bu prinsiplərə söykənir.
Milli-dini sintez: İslam dini Azərbaycanda ərəb, fars və ya türk dünyasının bəzi seqmentlərindəki radikal formalardan fərqli olaraq, yerli adət-ənənələr, multikultural dəyərlər və humanizmlə çulğalaşmışdır.
Məzhəblərarası vəhdət: Dünyada sünni və şiə müsəlmanların eyni məsciddə ("Vəhdət namazı") birgə ibadət etdiyi nadir ölkələrdən biri Azərbaycandır. Bu, cəmiyyətin daxili parçalanmasının qarşısını alan unikal sipərdir.
Dünyəvilik və etiqad azadlığı: Azərbaycan dünyəvi dövlətdir. Burada din dövlətdən ayrı olsa da, dövlət vətəndaşların dini inanclarına hörmətlə yanaşır, ibadət azadlığını təmin edir və eyni zamanda dinin siyasiləşdirilməsinə icazə vermir.
Azərbaycanda hicab və ya digər dini geyim formaları vətəndaşların fərdi inanc azadlığı çərçivəsində tənzimlənir. Lakin bu məsələ çox vaxt xarici qüvvələr tərəfindən manipulyasiya alətinə çevrilməyə çalışılır. Hicab məsələsi kontekstində kənar müdaxilələrin yolverilməzliyi aşağıdakı strateji səbəblərlə bağlıdır:
Dini geosiyasi alətə çevirmək cəhdləri: Bəzi regional güclər və xarici teokratik mərkəzlər Azərbaycandakı hicab və ya dindarların hüquqları mövzusunu qabardaraq, ölkə daxilində süni gərginlik yaratmağa, radikal qruplar formalaşdırmağa çalışırlar. Bu, birbaşa Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə və suverenliyinə təhdiddir.
Təqlidçiliyin qarşısının alınması: Azərbaycançılıq ideologiyası dindarlığı xarici ölkələrin (məsələn, İran və ya digər radikal dini cərəyanların idarə etdiyi mərkəzlərin) siyasi maraqlarına xidmət edən "idxal edilmiş" dini baxışlarla deyil, öz milli köklərimizlə yaşamağı diktə edir. Kənar dini mərkəzlərə kor-koranə bağlılıq dövlətə loyallığı zəiflədir.
Dini sahəyə, o cümlədən hicab məsələsinə kənar siyasi dairələrin müdaxilə etməsi ölkə üçün ciddi fəsadlar törədə bilər:
Cəmiyyətin qütbləşməsi: Xaricdən bəslənən radikal çağırışlar dindar və dünyəvi baxışlı vətəndaşlar arasında süni barrikadalar qurur, daxili sabitliyi pozur.
Milli kimliyin aşınması: Kənardan diktə olunan dini model vətəndaşı öz dövlətinə, milli rəmzlərinə (himn, bayraq, dünyəvi qanunlar) qarşı qoymağa çalışır. Azərbaycançılıq isə əksinə, dinindən asılı olmayaraq hər kəsi vahid dövlət marağı ətrafında birləşdirir.
Ekstremizm təhlükəsi: Dini hisslərin manipulyasiyası gənclərin radikallaşmasına və dövlət institutlarına qarşı radikal addımlar atmasına zəmin hazırlayır.
Nəticə olaraq qeyd edək ki, dini məsələdə Azərbaycan modeli ölkənin suverenliyinin mənəvi qalasıdır. Azərbaycançılıq ideologiyası dindarlığı inkar etmir; əksinə, onu yad təsirlərdən, siyasiləşdirilmədən və dövlət əleyhinə alətə çevrilməkdən qoruyur. Ölkədə hicab və digər dini ayinlərin icrası kənar dövlətlərin təzyiqi və ya ideoloji ixracı ilə deyil, Azərbaycan dövlətinin qanunları və cəmiyyətin milli-mənəvi süzgəci daxilində tənzimlənməlidir. Bu modelə edilən hər bir kənar müdaxilə Azərbaycanın müstəqilliyinə və suverenliyinə qəsd kimi qiymətləndirilməli və qətiyyətlə rədd edilməlidir.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
