Akif Nəsirli: “Burada Azərbaycan üçün əsas üstünlük təkcə tranzit gəlirlərinin artması ilə məhdudlaşmır”
ABŞ Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun (TBNM və ya Orta Dəhliz) infrastrukturunu inkişaf etdirmək və tərəfdaşlara ABŞ və Mərkəzi Asiya bazarlarına çıxış üçün daha böyük imkanlar yaratmaq niyyətindədir.
Bu barədə ABŞ-nin dövlət katibi Marko Rubio Səmərqənddə "C5+1" formatında keçirilən nazirlər görüşündə bildirib.
Rubionun sözlərinə görə, Mərkəzi Asiya tarixən Şərq və Qərb arasındakı ticarət yollarının qovşağı olub və bu gün beynəlxalq ticarətdə yenidən mühüm rol oynamağa hazırdır. Region həmçinin bütün ölkələrin gələcəyi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyan materialların tədarük edildiyi investisiya və ixrac mərkəzinə çevrilir.
Görünən odur ki, Transxəzərə dəstək yeni müstəviyə keçir. Birləşmiş Ştatların iqtisadi dəstəyi bu, layihə ilə bağlı nə kimi irəliləyiş vəd edir?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli bununla bağlı baki-xeber.com-a açıqlamasında bir sıra məqamlara toxundu: “Birləşmiş Ştatların Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutuna dəstək vermək niyyəti ilk növbədə Orta Dəhlizin beynəlxalq əhəmiyyətinin artdığını göstərir. Vaşinqton bu marşrutu yalnız nəqliyyat layihəsi kimi deyil, Mərkəzi Asiya ölkələrinin dünya bazarlarına çıxışını genişləndirən, Xəzər hövzəsi ilə Cənubi Qafqazın iqtisadi əlaqələrini gücləndirən strateji istiqamət kimi nəzərdən keçirir. Burada Azərbaycanın xüsusi rolu var. Çünki Mərkəzi Asiyadan gələn yüklərin Xəzər dənizi vasitəsilə Azərbaycana, buradan isə Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya daşınması ölkəmizin tranzit imkanlarını genişləndirir. ABŞ-ın dəstəyi konkret investisiyalarla müşayiət olunarsa, Orta Dəhlizin inkişafında ciddi irəliləyişlər əldə edilə bilər. Limanların, dəmir yollarının, terminalların və logistika mərkəzlərinin modernləşdirilməsi, yükdaşıma proseslərinin rəqəmsallaşdırılması və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi daşımaların sürətini artıra, xərcləri azalda bilər. Bu isə marşrutun beynəlxalq şirkətlər üçün cəlbediciliyini yüksəldər. Eyni zamanda, ABŞ kapitalının və şirkətlərinin regionda iştirakı Mərkəzi Asiya ölkələrinin iqtisadi əlaqələrini şaxələndirməsinə imkan yarada bilər”.
A.Nəsirli onu da qeyd etdi ki, bu məsələnin geosiyasi tərəfi də mühümdür: “Orta Dəhliz Rusiyadan keçən ənənəvi nəqliyyat marşrutlarına alternativ yaratdığı üçün ABŞ-ın regionda iqtisadi mövcudluğunu genişləndirməsinə xidmət edə bilər. Vaşinqton, eyni zamanda, Mərkəzi Asiyanın zəngin təbii ehtiyatlarına, xüsusilə kritik minerallara çıxış imkanlarını artırmaq və təchizat zəncirlərini şaxələndirmək istəyir. Bu baxımdan, nəqliyyat marşrutunun inkişafı həm iqtisadi, həm də strateji maraqlarla bağlıdır. Azərbaycan üçün əsas üstünlük təkcə tranzit gəlirlərinin artması ilə məhdudlaşmır. Ölkəmiz logistika, anbar təsərrüfatı, liman xidmətləri və sənaye sahələrinə daha çox investisiya cəlb edə, Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsindən faydalana bilər. Lakin bunun üçün Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu ilə yanaşı, tarif siyasəti, gömrük prosedurları və qonşu ölkələrlə logistika koordinasiyası da rəqabətədavamlı olmalıdır. Hələlik ehtiyatlı yanaşmaq lazımdır. ABŞ və Mərkəzi Asiya ölkələrinin 19 oktyabr 2026-cı ildə qəbul etdiyi birgə bəyanatda Transxəzər marşrutunun inkişafı və infrastruktura investisiyalar nəzərdə tutulsa da, yeni maliyyələşmənin konkret məbləği və icra müddətləri açıqlanmayıb. Buna görə indiki mərhələdə bunu reallaşması təmin edilmiş böyük investisiya proqramından daha çox, əməkdaşlığın genişləndirilməsi istiqamətində siyasi və iqtisadi öhdəlik kimi qiymətləndirmək olar. Əgər bu niyyət konkret layihələr və maliyyə vəsaitləri ilə dəstəklənərsə, Orta Dəhliz Azərbaycanın regional iqtisadi mövqeyini gücləndirən əsas nəqliyyat xətlərindən birinə çevrilə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
