Gürcüstanda "rusofobiya" mübahisəsi - milli maraqlar, yoxsa Moskva ilə münasibətləri qorumaq siyasəti?
Gürcüstanda “rusofobiya” mövzusunun siyasi müzakirələrin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilməsi hakimiyyətlə müxalifət arasında fikir ayrılıqlarını daha da dərinləşdirir. Baş nazir İrakli Kobaxidze ölkədə Rusiyaya qarşı mənfi münasibətin süni şəkildə qızışdırıldığını və bunun arxasında xarici qüvvələrin dayandığını iddia edir. Lakin Gürcüstan ərazisinin təxminən 20 faizinin Rusiya tərəfindən işğal edildiyi, Abxaziya və Cənubi Osetiya münaqişələrinin həllini tapmadığı bir şəraitdə bu yanaşma ciddi suallar doğurur. Əsas sual isə budur: ərazi bütövlüyü pozulmuş ölkədə vətəndaşların Rusiyaya mənfi münasibət bəsləməsi nə dərəcədə qeyri-təbii sayıla bilər?
2008-ci ilin avqust müharibəsindən sonra Rusiyanın Abxaziya və Cənubi Osetiyada hərbi mövcudluğunu davam etdirməsi Gürcüstanın təhlükəsizlik siyasətinə və cəmiyyətin siyasi düşüncəsinə birbaşa təsir göstərir. Tiflis həmin əraziləri işğal olunmuş ərazilər hesab edir, Moskva isə Abxaziya və Cənubi Osetiyanın müstəqilliyini tanıyır. Bu ziddiyyətli mövqelər iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşmasını çətinləşdirən əsas amillərdəndir. Belə bir tarixi və siyasi şəraitdə Gürcüstan cəmiyyətinin müəyyən hissəsinin Rusiya dövlətinin siyasətinə etiraz etməsi təbii siyasi reaksiyadır.
Ancaq burada mühüm bir fərq var: Rusiya dövlətinin siyasətini tənqid etməklə rus xalqına qarşı düşmənçilik bəsləmək eyni anlayışlar deyil. Birincisi ölkənin suverenliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı siyasi mövqedir, ikincisi isə milli mənsubiyyətə əsaslanan ayrıseçkilik və düşmənçilik xarakteri daşıya bilər. Buna görə də Gürcüstanda rusofobiya müzakirələrinin obyektiv qiymətləndirilməsi üçün bu iki anlayışın bir-birindən ayrılması vacibdir.
Baş nazir İrakli Kobaxidze isə məsələni fərqli istiqamətdə təqdim edir. Onun mövqeyinə görə, gürcü xalqı bütövlükdə rusofob deyil və Rusiyaya qarşı düşmən münasibət xarici qüvvələr tərəfindən qızışdırılır. Kobaxidze müxalifətin mövqeyindəki dəyişikliklərə də diqqət çəkərək, 2008-ci il müharibəsindən dərhal sonra Rusiyaya qarşı indiki qədər sərt ritorikanın olmadığını iddia edir. Hakimiyyət bu arqumentlə Rusiyaya qarşı münasibətin yalnız tarixi hadisələrlə deyil, həm də daxili siyasi mübarizə və xarici təsirlərlə əlaqəli olduğunu göstərməyə çalışır.
Lakin bu yanaşmanın zəif tərəfi ondan ibarətdir ki, cəmiyyətdə Rusiyaya qarşı narazılığı yalnız xarici qüvvələrin fəaliyyəti ilə izah etmək mümkün deyil. Ərazi münaqişələri, müharibənin nəticələri, təhlükəsizlik narahatlıqları və Rusiyanın regiondakı siyasəti bu münasibətin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Üstəlik, müxalifətin və ya vətəndaş cəmiyyətinin hökumətin Rusiya siyasətini tənqid etməsi avtomatik olaraq xarici təsirin mövcudluğunu sübut etmir. Bunun üçün konkret faktlar və əsaslandırılmış dəlillər tələb olunur.
Digər tərəfdən, hakimiyyətin Moskva ilə münasibətlərdə ehtiyatlı davranmasını da yalnız Rusiyaya siyasi yaxınlıq kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Hakim Gürcü Arzusu Partiyasının nümayəndələri bu siyasəti praqmatizm və ölkənin uzunmüddətli maraqları ilə əsaslandırırlar. Hakim partiyanın deputatı Levan Maçavarianinin mövqeyinə görə, Rusiya ilə ehtiyatlı münasibətlər gələcəkdə işğal altındakı ərazilərin geri qaytarılması üçün imkanların qorunmasına xidmət edir. Bu yanaşmanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Moskva ilə birbaşa qarşıdurmanın dərinləşdirilməsi Gürcüstanın təhlükəsizlik vəziyyətini daha da mürəkkəbləşdirə bilər.
Bu arqument müəyyən siyasi məntiqə malik olsa da, onun nə dərəcədə nəticə verdiyi ayrıca qiymətləndirilməlidir. Ehtiyatlı siyasət ərazi bütövlüyünün bərpasına real töhfə vermirsə, onun uzunmüddətli səmərəliliyi sual altına düşür. Gürcüstanın ərazi problemi həll olunmamış qalır, Rusiya ilə diplomatik münasibətlər bərpa edilməyib və Abxaziya ilə Cənubi Osetiya məsələsində nəzərəçarpacaq irəliləyiş yoxdur. Belə şəraitdə cəmiyyətin bir hissəsinin hakimiyyətin Moskva ilə münasibətlərə üstünlük verdiyini düşünməsi başadüşüləndir.
Mübahisəni daha da mürəkkəbləşdirən amillərdən biri Gürcüstanın Qərblə münasibətləridir. Xarici təsir və xarici agentlər mövzusu hakimiyyətin siyasi ritorikasında mühüm yer tutur. Bununla yanaşı, xarici təsirin şəffaflığına dair tələblərlə müstəqil media və vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyətinə siyasi təzyiq göstərilməsi arasında sərhəd qorunmalıdır. Avropa İttifaqının Gürcüstanın üzvlük prosesini faktiki olaraq dayandırması ilə nəticələnən siyasi gərginliklər də ölkənin xarici siyasət istiqaməti ətrafında mübahisələri gücləndirib. Tənqidçilər hesab edirlər ki, hakimiyyətin Qərblə münasibətlərdə sərt mövqeyi və Rusiyaya qarşı ehtiyatlı ritorikası Gürcüstanın geosiyasi seçimi barədə suallar yaradır.
Bununla belə, Gürcüstan hakimiyyətini birbaşa Kremlin maraqlarına xidmət etməkdə ittiham etmək üçün də konkret sübutlar tələb olunur. Siyasi qərarların nəticələri və onların doğurduğu şübhələr vacib olsa da, bunlar özlüyündə hakimiyyətin Moskva tərəfindən idarə olunduğunu təsdiqləmir. Eyni zamanda, hakimiyyətin rusofobiya təhlükəsinə istinad etməsi onun bütün qərarlarını milli maraqlarla əsaslandırmaq üçün kifayət deyil. Hər iki tərəfin mövqeyi faktlar və real nəticələr əsasında qiymətləndirilməlidir.
Əslində, Gürcüstandakı mübahisənin mərkəzində təkcə rusofobiyanın olub-olmaması dayanmır. Əsas məsələ Rusiyaya münasibətdə hansı siyasətin ölkənin suverenliyini, təhlükəsizliyini və ərazi bütövlüyünü daha yaxşı qoruyacağıdır. Hakimiyyət qarşıdurmadan yayınmağı və praqmatik münasibətləri önə çəkir, müxalifət və tənqidçilər isə bu ehtiyatlılığın Rusiyanın təzyiqləri qarşısında həddindən artıq güzəştə çevrilə biləcəyindən narahatdırlar.
Gürcüstan nümunəsi göstərir ki, xarici siyasətdə praqmatizm ilə milli maraqlar arasında tarazlıq tapmaq asan deyil. Moskva ilə münasibətlərin gərginləşdirilməsi müəyyən risklər yarada bilər, lakin Rusiyaya qarşı cəmiyyətin əsaslı narazılığını “rusofobiya” adı altında təqdim etmək də həmin narazılığın səbəblərini aradan qaldırmır. Əksinə, bu yanaşma hakimiyyətlə cəmiyyət arasındakı etimadı zəiflədə və ölkənin xarici siyasəti ətrafında qütbləşməni dərinləşdirə bilər.
Nəticə etibarilə, Gürcüstanda rusofobiya müzakirələri yalnız milli münasibətlər və ayrıseçkilik məsələsi deyil, həm də ölkənin geosiyasi istiqaməti uğrunda mübarizənin tərkib hissəsidir. Əgər hakimiyyət həqiqətən milli maraqları əsas götürürsə, onun siyasəti təkcə qarşıdurmadan yayınmaqla deyil, ərazi bütövlüyünün bərpası, suverenliyin qorunması və cəmiyyətin təhlükəsizlik narahatlıqlarına cavab verməsi ilə də ölçülməlidir. Rusiyaya qarşı tənqidi mövqenin avtomatik olaraq rusofobiya və ya xarici qüvvələrin fəaliyyəti kimi təqdim edilməsi isə bu mühüm sualların mahiyyətini kölgədə qoya bilər.
Akif NƏSİRLİ
