Suriya Keçid Hakimiyyəti cənubdakı Suveyda əyalətində fəaliyyət göstərən druz silahlı qruplarının yaxın günlərdə Suriya hökumət qüvvələrinə qarşı hücuma keçəcəyindən qorxur. İsrail mediasının məlumatına görə, Dəməşq bütün təmas xətləri boyunca genişmiqyaslı hərbi əməliyyata fəal şəkildə hazırlaşan separatçı qrupları sənədləşdirib. Suriya hakimiyyəti inanır ki, bu yaxınlarda baş nazir Benyamin Netanyahu vasitəsilə druzların hüquqlarını qoruyacağına söz verən İsrail potensial üsyanın alovlanmasında əhəmiyyətli rol oynaya bilər.
"The Jerusalem Post" qəzeti separatçı Suveyda Hərbi Şurasının himayəsi altında fəaliyyət göstərən qrupların son günlərdə hökumət qüvvələri ilə təmas xəttinin yaxınlığında canlı qüvvə və hərbi texnika topladığını bildirir. Dəməşq həmçinin qeyd edib ki, İsrail Hərbi Hava Qüvvələri İsrail sərhədi yaxınlığında yerləşən Suveyda yaxınlığında fəaliyyətini artırıb. Mənbələrin "The Jerusalem Post" qəzetinə verdiyi məlumata görə, İsrail tərəfi Dəməşq və cənubi Suriya üzərində kəşfiyyat uçuşlarının sayını artırıb və həmçinin cənubi Suriyaya silah göndərilməsinə başlayıb. 2024-cü ilin dekabr ayında Suriya hökuməti əl dəyişdirdikdən sonra Suveyda yarımmuxtar rejimdə mövcud olub. Əyalətin əsas hərbi qüvvəsi yerli druz milislərinin əhəmiyyətli bir hissəsini öz qanadı altında birləşdirən Suveyda Hərbi Şurası olaraq qalır. Dəməşqdəki mərkəzi administrasiya ilə münasibətlərin kəskin şəkildə pisləşməsi fonunda milislər dəfələrlə yüksək səfərbərlik elan ediblər. 2025-ci ilin iyul ayında bədəvi icmaları ilə toqquşmalar əvvəlcə hökumət qüvvələri ilə atəş açılmasına, daha sonra isə Dəməşqi dəstəkləyən qüvvələr tərəfindən genişmiqyaslı qırğına səbəb olub. Qırğın nəticəsində 1700-dən çox insan həlak olub, onlardan 500-ü druz azlığından olan mülki şəxslər olub. Özünü druz azlığının qoruyucusu hesab edən İsrail daha sonra Suriyanın cənubundakı silahlı münaqişəyə fəal şəkildə müdaxilə etdi. Hökumət mövqelərinə qarşı aqressiv hücumlar etməyə başladı. Kütləvi bombardmanlar hətta paytaxt bölgəsinə də çatdı, Dəməşqdəki Suriya Müdafiə Nazirliyinin binasına və prezident sarayının yaxınlığındakı məhəllələrə də dəydi. Bundan əlavə, İsrailin druz icmasının yüzlərlə üzvü Qolan təpələrindəki sərhəd çəpərlərini aşaraq Suriyaya girməyə və həmvətənlərinə kömək etməyə çalışdı. Suriya rəsmiləri indi inanırlar ki, Sveydada hər hansı yeni əməliyyat Netanyahu hökumətindən də dəstək və təşviq alacaq. Bu yaxınlarda Benyamin Netanyahu İsrailin druz icmasının nümayəndələri ilə görüşdü və yəhudi dövlətinin Suriyadakı siyasətini müzakirə etdi. O, ilk dəfə olaraq Ərəb Respublikasının cənubunda druzların qırğınının qarşısını almaq üçün keçən il Suriya prezidenti Əhməd əl-Şara ilə qısa və sərt telefon danışığı apardığını açıqladı: "Bu, çox qısa, çox sərt bir söhbət idi və qırğın dayandırıldı. Ölkəmiz druzları qorumağa sadiqdir. Qardaşlarımızı qorumaq üçün lazım olan hər şeyi edəcəyəm. Biz druz kəndlərində qırğınlara icazə verməmişik və verməyəcəyik. Bu öhdəlik mənim ruhumun dərinliyindən gəlir".
Dəməşq Netanyahunun açıqlamalarını düşmənçiliklə qarşıladı. Əl-Şara administrasiyası Suriya hökumət mediasındakı mənbələr vasitəsilə qəzəbli bir bəyanat yayaraq, Netanyahunu həyasızcasına Suriyanın daxili işlərinə müdaxilə etməkdə və kinayə ilə Knesset uğrunda yarışda "druz kartı"ndan istifadə etməyə çalışmaqda ittiham etdi. Mənbə SANA xəbər agentliyinə bildirib ki, Süveydə əyalətindəki druz icması Suriya Ərəb Respublikasının milli strukturunun ayrılmaz hissəsi olub və olaraq qalır. O iddia edib ki, İsrail Suveydədə xaos yaratmaq və Ərəb Respublikasını tammiqyaslı müharibəyə cəlb etmək üçün qadağan olunmuş milisləri qəsdən silahlandırıb. Dəməşq inanır ki, İsrail hökuməti Suriyanın cənubundakı yeni bir münaqişədən yalnız Netanyahu və onun Likud partiyasına ictimai dəstəyi səfərbər etmək üçün deyil, həm də Suriyanın cənub əyalətləri üzərində daimi nəzarətini möhkəmləndirmək üçün istifadə etmək istəyir. İsrail Müdafiə Qüvvələrinin bölmələri 2024-cü ilin dekabr ayından bəri burada yerləşir və məsuliyyət sahələrini sakitcə genişləndirməyə davam edir. Bir suriyalı mənbə “The Jerusalem Post” qəzetinə bildirib ki, İsrail Əş-Şaranın zəiflədilməsini istəyir ki, Suriyada istədiyini edə bilsin.
İsrail və Əş-Şara administrasiyası arasında tam hüquqlu münasibətlər yoxdur. Lakin bu ilin yanvar ayında iki tərəf ABŞ-ın himayəsi altında məhdud təhlükəsizlik müqaviləsi imzaladı. Donald Tramp administrasiyasının aktiv vasitəçiliyi ilə imzalanan müqavilə iki ölkənin hərbi və kəşfiyyat xidmətləri arasında ən aktual məsələlər üzrə əlaqələndirilmiş ünsiyyətin təməlini qoydu. Sənəddə Suriya və İsrail arasında əməkdaşlığın əhatə dairəsi təhlükəsizliklə bağlı məsələlərlə məhdudlaşdırılıb: sərhəddə təsadüfi toqquşmaların qarşısını almaq üçün kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, gərginliyin sürətli azalması mexanizmləri, sərhəd mübahisələrinin həlli və etnik və dini azlıqların qorunması. Amma Əş-Şara administrasiyasının zəiflədilməsi Suriyada AKP iqtidarının zəifləməsi də deməkdir. Bu baş verərsə, AKP-nin Suriya siyasəti iflasla nəticələnəcək.
Tahir TAĞIYEV
