“The New York Times” qəzetinin ABŞ rəsmilərinə və məlumatlı mənbələrə istinadən yaydığı xəbərə görə, ABŞ və İsrail İrana qarşı hərbi zərbələri bərpa etmək üçün konkret planlar hazırlayıb. Bildirilir ki, ABŞ müdafiə naziri Pit Heqset İsraildə baş nazir Benyamin Netanyahu ilə mümkün yeni hücumları müzakirə edib.
Məlumata görə, oktyabrın əvvəlində hər iki ölkə İrana zərbə endirməyə hazır olub, lakin Donald Tramp son anda əməliyyatı təxirə salıb. ABŞ və İsrail hərbçiləri qısa, lakin intensiv hərbi əməliyyat planı hazırlayıb, İraq üzərində təlim uçuşları keçiriblər. Mümkün hədəflər sırasında İranın enerji infrastrukturu, nüvə obyektləri, raket və pilotsuz uçuş aparatları arsenalı göstərilir.
Mənbələrin iddiasına əsasən, hərbi hazırlıqların noyabrın əvvəlinə qədər tamamlanması gözlənilir. Bu isə ABŞ-da noyabrın 3-də keçiriləcək aralıq seçkilərindən sonrakı dövrə təsadüf edə bilər.
Vaşinqtonun diplomatik təzyiqləri də davam edir. ABŞ tərəfi İranın nüvə proqramı ilə bağlı razılaşma əldə etməyə və Hörmüz boğazının açılmasına nail olmağa çalışır. Tehran isə nüvə məsələsinin danışıqların daha sonrakı mərhələsinə keçirilməsini istəyir.
Ağ Ev hərbi planlarla bağlı şərh verməkdən imtina edib və Trampın İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq üçün bütün variantları nəzərdən keçirdiyini bildirib. Məqalədə irəli sürülən iddialar rəsmi şəkildə təsdiqlənməyib.
ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi zərbələri ABŞ-da aralıq seçkilərindən sonraya planlaşdırması iddiaları nə dərəcədə əsaslıdır və belə bir hücumun seçkilərdən sonra gündəmə gəlməsi Tramp administrasiyasının daxili siyasi maraqları ilə bağlı ola bilərmi? Yeni hərbi əməliyyatlar İranın nüvə proqramı ətrafında gərginliyi azaltmaq əvəzinə, regionda müharibəni genişləndirə və Hörmüz boğazı vasitəsilə dünya enerji bazarına ciddi zərbə vura bilərmi?
İlqar Vəlizadə: “İrana yeni hücum regionda gərginliyi artıracaq, enerji bazarına mənfi təsir göstərəcək”
Politoloq İlqar Vəlizadə ABŞ və İsrailin İrana mümkün hərbi hücumu ilə bağlı səsləndirilən fikirləri şərh edib. O, “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Vaşinqtonun İrana qarşı yeni hərbi əməliyyatlarının effektivliyi ilə bağlı ciddi suallar var və ekspertlər arasında bu ehtimallara skeptik yanaşanlar da az deyil.
Politoloqun sözlərinə görə, əgər ABŞ və İsrail ötən aylarda qarşılarına qoyduqları hərbi hədəflərə tam nail ola bilməyiblərsə, yaxın perspektivdə bu məqsədlərə bütövlükdə çatmaq da çətin görünür. ABŞ-ın yeni silahlardan, o cümlədən “ana bomba” adlandırılan silahdan istifadə etməyi planlaşdırdığı barədə fikirlər səslənsə də, onların real döyüş şəraitində nə dərəcədə effektiv olacağı hələ məlum deyil.
İ.Vəlizadə qeyd edib ki, İran da mümkün yeni müharibəyə hazırlaşır. Buna görə də hərbi əməliyyatların yenidən genişmiqyaslı xarakter alması regionu ciddi təhlükələrlə üz-üzə qoya bilər. Son ayların təcrübəsi göstərir ki, Tehran müxtəlif vasitələrdən istifadə edə, o cümlədən husilərlə əlaqəli istiqamətlərdə addımlar ataraq münaqişənin coğrafiyasının genişlənməsinə şərait yarada bilər.
Politoloqun fikrincə, belə bir ssenari ilk növbədə enerji bazarlarına mənfi təsir göstərəcək. Müharibənin şiddətlənməsi regiondakı mülki infrastruktura, xüsusilə enerji obyektlərinə zərbələr endirilməsi ilə nəticələnə bilər. Bu isə onsuz da gərgin olan neft və qaz bazarlarında əlavə problemlər yaradar.
O vurğulayıb ki, regionda Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında mövcud hərbi razılaşmalar da təhlükəsizlik mənzərəsinin mühüm elementidir. Eyni zamanda, Səudiyyə Ərəbistanının hava hücumundan müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi istiqamətində görülən işlərin mümkün münaqişə şəraitində nə dərəcədə effektiv olacağı hadisələrin gedişindən asılı olacaq.
İ.Vəlizadənin qənaətinə görə, ABŞ və İsrailin İrana yeni hücumu regionda əlavə gərginlik yaradaraq, təkcə birbaşa münaqişə iştirakçılarına deyil, digər ölkələrə də təsir göstərə bilər: “Xüsusilə neft və qaz ixrac edən dövlətlər üçün belə bir ssenari arzuolunmaz nəticələr vəd edir. Enerji qiymətlərinin yüksəlməsi inflyasiyanı sürətləndirə, sosial gərginliyi artıra bilər”.
Politoloq bildirib ki, Avropada enerji təchizatı ilə bağlı narahatlıqlar artıq müşahidə olunur. Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun ərəb ölkələrindən əlavə neft və dizel tədarükü ilə bağlı təşəbbüsləri də enerji təhlükəsizliyi məsələsinin aktuallığını göstərir. Lakin əlavə yanacaq mənbələrinin tapılması ilə yanaşı, onların vaxtında və lazımi həcmdə çatdırılması da mühüm problemdir.
İ.Vəlizadə əlavə edib ki, mümkün hərbi eskalasiyanın gələcək miqyası ilə bağlı qeyri-müəyyənlik qalmaqdadır. İsraildə keçiriləcək seçkilərin nəticələri də siyasi proseslərin sonrakı istiqamətinə təsir edə biləcək amillərdən biridir. Buna görə də hazırkı mərhələdə ABŞ və İsrailin İrana qarşı yeni hücuma başlayıb-başlamayacağı, eləcə də belə bir addımın nəticələrinin necə olacağı barədə qəti proqnoz vermək çətindir.
Akif NƏSİRLİ
