Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenskinin hazırkı cəbhə xətti boyunca atəşkəs elan edilməsi təklifi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılması ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirir. Təklifin qəbul edilməsi hərbi əməliyyatların intensivliyini azalda, tərəflər arasında danışıqlar üçün şərait yarada və münaqişənin siyasi-diplomatik yolla həlli imkanlarını genişləndirə bilər. Bununla belə, cəbhə xəttində atəşin dayandırılması müharibənin başa çatması və ya ərazi məsələlərinin həlli demək deyil. Əsas sual Rusiyanın belə bir razılaşmaya nə dərəcədə hazır olması, atəşkəsin hansı şərtlərlə həyata keçiriləcəyi və tərəflərin razılaşmaya əməl etməsinə necə təminat veriləcəyidir.
Zelenskinin təklifi qəbul olunarsa, hazırkı cəbhə xəttinin faktiki təmas xətti kimi qorunması gələcək sülh danışıqlarına necə təsir göstərə bilər? Belə bir atəşkəsin əldə olunması nə dərəcədə realdır və Rusiya buna razılıq verərsə, bu, müharibənin yekun həllinə aparan mərhələ olacaq, yoxsa tərəflərə yenidən silahlanmaq və gələcək hərbi əməliyyatlara hazırlaşmaq üçün vaxt qazandıracaq? Atəşkəsin pozulmasının qarşısını almaq və onun davamlılığını təmin etmək üçün hansı beynəlxalq mexanizmlər zəruridir?
Arzuxan Əlizadə: "Atəşkəs müvəqqəti sakitlik deyil, müharibənin siyasi-diplomatik yolla həllinə aparan mexanizm olmalıdır"
AMİP lideri, deputat Arzuxan Əlizadə Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenskinin hazırkı cəbhə xətti boyunca atəşkəs elan edilməsi təklifini şərh edib.
O, "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, bu təşəbbüs Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dayandırılması istiqamətində müəyyən diplomatik imkanlar yarada bilər. Lakin əsas məsələ yalnız atəşin dayandırılması deyil, tərəflərin razılaşmaya nə dərəcədə sadiq qalacağı və onun hansı siyasi şərtlər əsasında həyata keçiriləcəyidir. Rusiyanın mövqeyi bu baxımdan həlledici əhəmiyyət daşıyır. Moskva təklifi qəbul etməyə hazır olmadığını nümayiş etdirərsə, təşəbbüsün real nəticə verməsi çətin olacaq.
Deputatın sözlərinə görə, mövcud cəbhə xəttinin faktiki təmas xətti kimi qorunması hərbi əməliyyatların intensivliyini azalda və danışıqlar üçün şərait yarada bilər. Bununla belə, belə bir atəşkəs ərazilərin hüquqi statusunun müəyyənləşdirilməsi və ya müharibənin siyasi baxımdan başa çatması demək deyil. Ərazi məsələləri, təhlükəsizlik təminatları və qarşılıqlı etimadsızlıq aradan qaldırılmadan atəşkəs müvəqqəti xarakter daşıya bilər.
Arzuxan Əlizadə qeyd edib ki, davamlı sülhə nail olmaq üçün atəşkəs ilkin mərhələ olmalı, ardınca konkret siyasi və diplomatik razılaşmalar əldə edilməlidir.
O, atəşkəsin tərəflərə yenidən silahlanmaq və gələcək hərbi əməliyyatlara hazırlaşmaq üçün vaxt qazandırması ehtimalını da istisna etməyib. Buna görə də razılaşmanın davamlılığını təmin etmək üçün beynəlxalq nəzarət mexanizmlərinin yaradılması, atəşkəs pozuntularının obyektiv araşdırılması və tərəflərin öhdəliklərinə əməl etməsinə nəzarət edən təsirli təminatların müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
Deputatın fikrincə, beynəlxalq təşkilatların və nüfuzlu vasitəçilərin iştirakı prosesə müəyyən etimad qazandıra bilər. Əks halda, müvəqqəti sakitlik gələcəkdə daha genişmiqyaslı toqquşmaların qarşısını almaq üçün kifayət etməyəcək.
Akif NƏSİRLİ
