İnsan hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi Azərbaycan dövlətinin əsas məqsədlərindən biridir və bu baxımdan normativ hüquqi aktlarların təkmilləşdirilməsi istiqamətində addımlar atılır.
Kibertəhlükəsizlik və insan hüquqları bir-biri ilə sıx bağlıdır, çünki rəqəmsal məkanda təhlükəsizliyin qorunması vətəndaşların əsas hüquqlarının təmin edilməsinə birbaşa xidmət edir. Kibertəhlükəsizlik tədbirləri fərdlərin şəxsi məlumatlarını və yazışmalarını kiberhücumlardan qoruyur. İnformasiya mühitinin etibarlı olması insanlara qorxmadan fikir bildirmək və məlumat əldə etmək imkanı verir.
Dövlət tərəfindən tətbiq olunan kibertəhlükəsizlik və nəzarət mexanizmləri insan hüquqlarını məhdudlaşdırmamalı, əksinə, rəqəmsal hüquqları qorumalıdır. Azərbaycanda rəqəmsal qanunvericilik və Milli Kibertəhlükəsizlik Agentliyi vasitəsilə informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində addımlar atılır. Kibertəhlükəsizliyin gücləndirilməsi həm də kiberdələduzluq və şəxsi məlumatların oğurlanması kimi hüquqazidd əməllərin qarşısını almaqla insan hüquqlarının müdafiəsinə zəmin yaradır. Azərbaycanda kibertəhlükəsizliyin təmini sahəsində normativ hüquqi aktların tələblərinin pozulmasına görə cərimələr müəyyənləşir.
Kibertəhlükəsizliyin təmin olunması sahəsində normativ hüquqi aktların pozulmasına görə məsuliyyət bu elə insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsidir.
Bildiyiniz kimi, Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında Qanun Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiqlənib.
Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əlavə edilmiş yeni 371-2-ci maddə kibertəhlükəsizliyin təmini sahəsində normativ hüquqi aktların tələblərinin pozulmasına görə inzibati məsuliyyət və cərimələr müəyyən edir. Prezident İlham Əliyev tərəfindən təsdiqlənən bu dəyişikliklər 2027-ci il iyulun 1-dən qüvvəyə minəcək.
Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinə əlavə edilən 371-2-ci maddə kibertəhlükəsizlik tələblərini pozan şəxslər üçün vəzifəli şəxslərə 500 manatdan 1000 manatadək, hüquqi şəxslərə isə 1000 manatdan 2000 manatadək cərimə tətbiq edilməsini nəzərdə tutur.
Kibertəhlükəsizlik vəziyyətinin öyrənilməsi sorğularının 24 saat, rəqəmsal tədqiqat sorğularının isə 5 iş günü ərzində cavablandırılmaması. Kiberhücumlara qarşı real vaxt rejimində fasiləsiz monitorinqin həyata keçirilməməsi. Kompüter insidentlərinə qarşı mübarizə və təhlükəsizlik mərkəzlərinin reyestrinə daxil edilmədən fəaliyyət göstərməyə görə vəzifəli şəxslər 1000 manatdan 1500 manatadək, hüquqi şəxslər 1500 manatdan 2500 manatadək cərimələnir.
Maddənin əhəmiyyətinə gəlincə, burada əsas məsələ təhlükəsizliyin gücləndirilməsi ilə bağlıdır. Ölkənin rəqəmsal infrastrukturunun və internet resurslarının kibertəhdidlərdən qorunmasını təmin edir.
İnternet provayderlər, host provayderlər və informasiya subyektləri tərəfindən təhlükəsizlik qaydalarına ciddi əməl olunmasını stimullaşdırır.
Qeyd edək ki, bu ilin iyul ayında Milli Məclis “İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsini birinci oxunuşda təsdiqləyib.
“İnformasiya, informasiyalaşdırma və informasiyanın mühafizəsi haqqında" Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsi informasiya təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizlik sahəsində hüquqi tənzimləmənin təkmilləşdirilməsi, informasiya infrastrukturunun kibertəhdidlərdən qorunması, kibertəhlükəsizlik üzrə institusional mexanizmlərin yaradılması və rəqəmsal inkişaf proseslərinin hüquqi əsaslarının müəyyən edilməsi məqsədilə hazırlanıb.
Azərbaycan Prezidentinin imzaladığı yeni qanunla ölkəmizdə kibertəhlükəsizliyin müasir hüquqi və institusional tənzimlənməsi istiqamətində mühüm addım atılıb.
Qanunla kibertəhlükəsizlik sahəsində fəaliyyətin tənzimlənməsi və koordinasiyası məqsədilə bir sıra mühüm müddəalar müəyyən edilir.
Kibertəhlükəsizliyin təmin olunması rəqəmsal dövlət xidmətlərində vətəndaş məmnunluğunun qazanılmasının ən fundamental şərtidir. İnternet resurslarının və dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşdırıldığı müasir dövrdə, vətəndaşların fərdi məlumatlarının qorunması dövlətə və xidmət təminatçılarına olan inamı birbaşa müəyyən edir. Kibertəhlükəsizlik və vətəndaş məmnunluğu arasındakı əlaqəni aşağıdakı əsas istiqamətlər üzrə qruplaşdırmaq olar:
Vətəndaşlar şəxsiyyət vəsiqəsi, bank məlumatları və tibbi sənədlərini rəqəmsal platformalara daxil edərkən onların sızmayacağına əmin olmaq istəyirlər.
Güclü kibertəhlükəsizlik infrastrukturu vətəndaşın dövlət orqanlarına və elektron xidmətlərə ("e-gov") olan etibarını və məmnunluğunu maksimuma çatdırır.
DDOS və xaker hücumları səbəbindən dövlət və ya bank sistemlərinin çökməməsi xidmətin fasiləsizliyini təmin edir. Vətəndaşlar kiberinsidentlər səbəbindən vaxt itirmədikdə və xidmətlərdən 7/24 yararlana bildikdə göstərilən xidmətdən məmnun qalırlar.
Kibergigiyena tələblərinə əməl olunması və rəqəmsal fırıldaqçılığın (fişinq) qarşısının alınması vətəndaşların maddi itkilərə məruz qalmasının qarşısını alır.
Kiber hədələrdən mühafizə olunan fərd özünü rəqəmsal məkanda təhlükəsiz və rahat hiss edir.
Kibertəhlükəsizliyin hüquqi və texniki mexanizmlərlə gücləndirilməsi yalnız dövlət maraqlarını qorumur, həm də xidmət istifadəçisi olan vətəndaşın təhlükəsiz, sürətli və problemsiz rəqəmsal təcrübə yaşamasını təmin edərək vətəndaş məmnunluğunu formalaşdırır.
Gördüyümüz kimi, son illər ölkəmizdə kiberməkanda dövlət müstəqilliyinin, milli maraqların qorunması, informasiya təhlükəsizliyi sahəsində vahid dövlət siyasətinin təkmilləşdirilməsi və informasiya təhlükəsizliyinin texnoloji infrastruktur komponentlərinin yaradılması istiqamətində məqsədyönlü işlər aparılır.
Yeni təsdiqlənən qanun da bu prosesin daha da güclənməsini şərtləndirən normativ hüquqi sənəddir. Bu qanunun təsdiqlənməsi vətəndaşların kibertəhlükəsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində atılan mühüm addımdır.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
