Elnur Kəlbizadə: “Burada təbii ki, kütləvi şəkildə erməni dilinin tədrisindən söhbət getmir”
Akif Nağı: “Erməni dilini öyrənməyə geniş şəkildə ehtiyac yoxdur”
Bakı Slavyan Universitetində (BSU) erməni dili tədris olunacaq. BSU-nun m’tbuat katibi Səbinə Hüseynzadənin sözlərinə görə, bu qərar universitetin akademik şurası tərəfindən qəbul edilib.
BSU sözçüsü deyib ki, universitet gələcək illərdə də erməni dilinin tədrisinə davam etməyi planlaşdırır.
Lakin hələlik konkret başlama tarixləri açıqlanmayıb. Daha əvvəl universitetin rektoru Anar Nağıyev erməni dilinin tədrisinə 2026/2027-ci tədris ilində başlanılması planlaşdırıldığını bildirmişdi.
BSU-da erməni dilinin tədrisinə nə ehtiyac var?
Azərbaycan ali məktəblərində erməni dilinin tədrisinə yanaşmalar fərqlidir. Bir qisim ekspertlər bunu lazımsız sayırlar və hesab edirlər ki, buna heç bir ehtiyac yoxdur.
Bir qisim ekspertlərin fikrincə isə erməni dilinin tədrisi ölkənin təhlükəsizliyi, milli maraqları və peşəkar kadr hazırlığı baxımından vacibdir.
Güc strukturları və xüsusi təyinatlı qurumlar üçün rəqib tərəfin informasiya mənbələrini birbaşa izləyən mütəxəssislərə ehtiyac var. Gələcək diplomatlar, politoloqlar və tədqiqatçılar erməni dilini bilməklə benəlxalq müstəvidə və media platformalarında operativ iş apara bilərlər.
Ekspertlər hesab edirlər ki, tariximizə və bölgəyə dair ilkin mənbələri birbaşa oxuyub təhlil etmək üçün bu dilə bələd olan kadrlara ehtiyac duyulur.
Erməni KİV-lərinin və sosial şəbəkələrinin izlənilməsi, həmçinin peşəkar tərcümə işinin təşkili zəruridir.
Qeyd edək ki, Azərbaycandakı bəzi ali təhsil müəssisələrində, o cümlədən Bakı Slavyan Universitetində bu istiqamətdə kadr hazırlığı və xüsusi dərslər həyata keçirilir.
Qafqazşünas alim, tarix üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Elnur Kəlbizadə baki-xeber.com-a bildirdi ki, ölkəmizin ali təhsil müəssisələrində, o cümlədən Bakı Dövlət Universiteti və Azərbaycan Dillər Universitetində indiyə qədər erməni dilinin tədrisi həyata keçirilib. “Ərazilərimizin Ermənistanın işğalından azad edilməsinə qədərki dövrdə bu xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Müharibə bitib, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin yürütdüyü siyasət nəticəsində Qafqaz, o cümlədən bu regiondakı dövlətlərarası münasibətlər yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Bizə qonşuluqda yerləşən digər ölkələrin dillərini bilən mütəxəssislər qədər erməni dilini bilən mütəxəssislər də lazımdır. Burada təbii ki, kütləvi şəkildə erməni dilinin tədrisindən söhbət getmir. Müəyyən ixtisaslarda təhsil alan mütəxəssislərə erməni dilinin öyrədilməsindən söhbət gedir. Nəzərə almaq lazımdır ki, ölkəmizdə tarixi Qərbi Azərbaycan torpaqlarından vaxtilə deportasiya olunmuş yüzminlərlə soydaşlarımız vardır. Münasibətlərin normallaşması ilə yanaşı həm də həmin soydaşlarımızla bağlı Qayıdış konsepsiyasının reallaşdırılması, onların pozulmuş mülkiyyət və digər hüquqlarının bərpası məsələləri ortaya çıxacaqdır. Bunlar məhkəmə predmetinə çevriləcəkdir. Onların hüquqlarının müdafiəsi ilə bağlı çoxsaylı sənədlərlə tanışlıq da dil bilgiləri tələb edəcəkdir”.
E.Kəlbizadənin sözlərinə görə, nəzərə almaq lazımdır ki, Qərbi Azərbaycana qayıdış məsələsi reallaşdiqdan sonra soydaşlarımızın həm də onların vətənlərində qurulmuş Ermənistan dövlətinin idarəçiliyində iştirak hüququ təmin edilməlidir. “Bunun üçün də Azərbaycan dili ilə yanaşı erməni dilini də yaxşı bilən mütəxəssislərə ehtiyac yaranacaqdır. Ümumilikdə Ermənistanda gedən siyasi, sosial, iqtisadi proseslərin başa düşülməsi üçün bu dili bilən mütəxəssislər olmalıdır.
BSU-da dilin müəyyən ixtisaslarda tədrisinə gəlincə bu kifayət qədər strateji təşəbbüsdür. Universitet dillərin öyrənilmə mərkəzi kimi kifayət qədər uğurlara imza atmışdır. Bildiyim qədər, Universitetdə Balkan, Şərqi Avropa dilləri ilə yanaşı, bir sıra ixtisaslarda türk və özbək dilləri tədris edilir. Regionşünaslıq ixtisasları üzrə öyrənənlərə təklif etdiyi proqramlara daxil edilmiş fənnlər kifayət qədər yaxşı səviyyədə müəyyənləşdirilib, formal xarakter daşımır, milli məqsədlərə xidmət edir. Bu təşəbbüsün də uğurlu olacağına inanır və keçmiş həmkarlarıma uğurlar arzulayıram”-deyə Elnur Kəlbizadə bildirdi.
Azad Vətən Partiyasının sədri Akif Nağının fikrincə, bu məsələyə bir mənalıq yanaşmaq çətindir. “Bu məsələnin əsasən iki tərəfi var. Bir tərəfdən, Ermənistan Azərbaycana qarşı daim təcavüz, təxribat hərəkətləri ilə çıxış edirdi. Bu günlərdə də ermənilərin Azərbaycana qarşı müxtəlif müstəvlərdə təxribatları davam edir, yanlış təbliğat aparırlar, tariximizi saxdalaşdırırlar, öz tarixlərini saxta tezlər əsasında yazırlar. Onların tarixlərində Azərbaycan demək olar ki, yer ayırmırlar və yaxud da ayada-sırada təhrif olunmuş şəkildə yer ayırırlar. Azərbaycan tarixində demək olar ki, sahib çıxırlar. Yəni bu baxımdan ermənin dilinin, ermənin ədəbiyyatının, tarixinin, filologiyasının, coğrafiyasının öyrənilməsi
Lazımdır. Bu gərəklidir ki, onların öz dilində çap etdikləri materiallar öyrənilsin və onların saxtakarlıqları ifşa olunsun. Bu məsələnin bir tərəfidir. Yəni, bu istiqamətdə Türkiyədə çalışır. Bildiyimə görə, Gürcistanda da bu istiqamətdə işlər gedir. Məsələn, Türkiyədə, bəzi universitetlərdə ermənişünaslıq kafedraları da var. Bu kafedralarda dili və ermənilərin tarixini də öyrənirlər. Belə bir proses var. Yəni tarix deyəndə, bunların tarixi demək olar ki, yoxdur. Olmayan tarixlərini, yaxud saxta tarixlərini öyrənin saxtakarlıqlarını sübut etməyə çalışırlar.
Bu məsələnin bir tərəfi. Digər tərəfi isə bizim tələbələrə Slavyan Universitetində, Bakı Dövlət Universitetində də erməni dili tədris olunur. Buna zaman-zaman ehtiyac da olur. Xüsusilə, II Qarabağ müharibəsinin gedişində müxtəlif məqsədlər üçün erməni dilini bilən mütəxəssislərə ehtiyac var idi. Eyni zamanda Bakı Dövət Universitetində erməni dilini öyrənilməsi həm də erməni tarixinin saxtalığını tədqiq edib öyrənmək üçündür. Bakı Dövət Universitetində bu istiqamət var. İndi Slavyan Universitetində bu fəninin keçilməsi bilmirəm, nə dərəcədə uyğundur. Yəni, bu Slaviyan universitetidir. Orada Slavyan xalqlarının tarixi, dili öyrənilir. Orada slaviyanlarla bağlı fənnlər mövcuddur.
Erməni dilinin tədrisinin bu ali məktəbdə həyata keçirilməsinin məqsədi nədən ibarətdir? Yəni ermənilər slavyan xalqlarına aid deyil ki, bu universitetdə erməni dili öyrənilsin. Bu ümumiyyətlə, Slavyan Universitetinin xarakterinə uyğun gəlmir.
Bilmirəm, ola bilsin bu fənni ora salanların bir məntiqi var, amma mən orada bir məntiq görmürəm. Ən azından tutaq ki, erməni dili öyrəniləcəksə onu Azərbaycan Dillət Universitetinə salamaq olardı. Ona görə də, bu müəyyən məyyən universitetlərə genişlənəcəksə, mən onun əleyhinəyəm. Erməni dilini öyrənməyə geniş şəkildə ehtiyac yoxdur. Azərbaycan universitetlərinin tələbələri hansısa formada erməni dilini öyrənmək məcburiyyətində qalsınlar. Məncə, ona ehtiyac yoxdur. Amma xüsusi ixtisaslaşmış universitetlərdə, xüsusi təyinatlı alim məktəblərdə, Azərbaycanın hüquq mühafizə, xüsus xidmət orqanlarına aid olan təhsil müəssisələrində bu dilin öyrənilməsi lazımdır.
Yenə də deyirəm ki, erməni tarixinin və dilinin Bakı Dövrət Universitetində öyrənilməsi mümkündür.
Azərbaycan Dillər Universitetində də bunun öyrənilməsi fikrimcə, məntiqə yaxında. Amma başqa universitetlərdə keçilməsi elə bir ciddi ehtiyac yoxdur”-deyə A.Nağı vurğuladı.
İradə SARIYEVA
