Rəşad Bayramov: “Tehranın danışıqlarda zaman amilindən, ABŞ-dakı siyasi müzakirələrdən faydalanmağa çalışması...”
The Wall Street Journal nəşri yazır ki, İran danışıqlarda Trampın daxili siyasi problemlərindən istifadə etməyə ümid edir. Nəşrin məlumatına görə, ictimai rəy sorğuları İranla mümkün müharibənin ABŞ seçiciləri arasında populyar olmadığını göstərir. Belə bir qarşıdurma noyabrda keçiriləcək Konqresə aralıq seçkiləri ərəfəsində Respublikaçılar Partiyasının mövqelərini zəiflədə bilər.
O da qeyd edilir ki, İran hakimiyyəti Trampın daxili siyasi məhdudiyyətlərini Tehranla Vaşinqton arasındakı danışıqlarda İranın mövqeyini gücləndirə biləcək amil kimi qiymətləndirir. Diplomatik proses uğursuzluğa düçar olarsa, SEPAH ABŞ-ın hərbi əməliyyatlara başlamasını gözləmədən qabaqlayıcı zərbələr endirmək imkanını nəzərdən keçirir.
Bütün bu ehtimallar nə dərəcədə realdır?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov hesab edir ki, ABŞ-İran münasibətlərində gərginliyin davam etdiyi dövrdə tərəflərin daxili siyasi vəziyyəti və diplomatik imkanları da qarşılıqlı hesablamaların əsas elementinə çevirmələri təbiidir: “Bu baxımdan, İranın ABŞ Prezidenti Donald Trampın daxili siyasi məhdudiyyətlərini danışıqlarda öz xeyrinə istifadə etməyə çalışması da kifayət qədər məntiqlidir. Həqəiqətən də ABŞ-da ictimai rəyin uzunmüddətli hərbi qarşıdurmalara münasibəti, eləcə də Konqresə aralıq seçkiləri ərəfəsində Respublikaçılar Partiyasının siyasi mövqeyi Vaşinqtonun qərar qəbuletmə prosesinə müəyyən təsir göstərə bilər. Lakin bu amilin ABŞ administrasiyasının hərbi və ya diplomatik strategiyasını tam müəyyənləşdirəcəyini iddia etmək doğru olmaz. ABŞ siyasi sistemində milli təhlükəsizlik məsələləri daxili siyasətdən müəyyən dərəcədə asılı olsa da, həlledici qərarlar ilk növbədə ölkənin strateji maraqları əsasında qəbul edilir. Əgər Vaşinqton İranın nüvə proqramının təhlükəli mərhələyə keçdiyini və ya ABŞ-ın regional maraqlarına ciddi təhdid yarandığını hesab edərsə, daxili siyasi risklər hərbi variantın gündəmə gəlməsinə mane olmayacaq.
Digər tərəfdən, Tehranın danışıqlarda zaman amilindən və ABŞ daxilindəki siyasi müzakirələrdən faydalanmağa çalışması diplomatiyada geniş tətbiq olunan taktikalardan biridir. İran rəhbərliyi hesab edə bilər ki, Vaşinqtonun eskalasiyadan yayınmaq istəyi danışıqlarda daha çevik mövqe tutmasına səbəb ola bilər. Bununla belə, belə hesablamaların həddindən artıq optimist qiymətləndirilməsi İran üçün də risklər yaradır. ABŞ administrasiyasının davranışı yalnız seçki amili ilə izah edilə bilməz. Geosiyasi vəziyyət dəyişərsə, Vaşinqtonun mövqeyi də qısa müddətdə sərtləşə bilər. SEPAH-ın mümkün qabaqlayıcı zərbə variantını nəzərdən keçirməsinə gəldikdə isə indiki şəraitdə kimin ilk zərbə endirməsinin elə bir əhəmiyyəti yoxdur. Zərbə olacaqsa cavab da olacaq. Ümumilikdə, mövcud vəziyyət göstərir ki, həm Vaşinqton, həm də Tehran qarşı tərəfin siyasi və strateji zəif nöqtələrini diqqətlə izləyir və onları danışıqlar prosesində üstünlüyə çevirməyə çalışır. Lakin daxili siyasi məhdudiyyətlər nə ABŞ üçün hərbi variantı tam istisna edir, nə də İran üçün riskli hərbi addımları daha cəlbedici edir”.
Vidadi ORDAHALLI
