Əpoş Vəliyev:"Türkiyədə rektor təyinatlarında Prezidentin qərarı mühüm rol oynayır"
Məzahir Məmmədli: “Düşünürəm ki, indiki siyasi şəraitdə...”
Türkiyənin Qars şəhərindəki Qafqaz Universitetinin beynəlxalq münasibətlər üzrə professoru Elnur Həsən Mikayıl bu ali təhsil ocağının rektorluğuna namizədliyini irəli sürüb. Azərbaycanlı professor mətbuata müsahibəsində Ankaraya dəvət aldığını və yaxın günlərdə Türkiyə Ali Təhsil Şurasının (YÖK) nümayəndələri ilə görüşəcəyini bildirib.
“Türkiyə qanunvericiliyinə görə, rektor vəzifəsinə namizədlər siyahısından ən nüfuzlu üç namizəd seçiləcək və Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana təqdim ediləcək. Son qərar dövlət başçısının səlahiyyətlərinə aiddir”, - deyə o bildirib.
AKP iqtidarı imkan verərmi ki, azərbaycanlı professor Türkiyə universitində rektor olsun? Bəzi ehtimallara görə, AKP iqtidarı buna razı olmaz, ekspertlər nə düşünür?
Ona maneələr ola bilər? Nəzərə alsaq ki, Türkiyənin həm özəl, həm də dövlət universitləri AKP nin nəzarətindədir və əsasən rektorları hökumət təyin edir. Bu baxımdan, necə ola bilər? Eyni zamanda da azərbaycanlı professordan savayı bu posta daha iki namizəd var.
Ekspertlər məsələyə birmənalı yanaşmır.
Bəzi ekspertlərin fikrincə, azərbaycanlı professorun Türkiyə universitetinə rektor təyin olunması mümkündür, lakin bu məsələdə siyasi amilin rolunu da istisna etmək olmaz.
Ekspertlər hesab edirlər ki, burada əsas sual təkcə Elnur Həsən Mikayılın rektor seçilib-seçilməyəcəyi deyil, həm də Türkiyənin akademik idarəçilik sistemində azərbaycanlı alimə nə dərəcədə etimad göstəriləcəyidir.
AKP iqtidarı azərbaycanlı professorun rektor olmasına gəlincə, ekspertlərə görə,
bu ehtimalı tamamilə istisna etmək olmaz. Qeyd olunur ki, lakin AKP iqtidarının sırf azərbaycanlı olduğu üçün Elnur Həsən Mikayılın rektorluğuna qarşı çıxacağını iddia etmək üçün hazırda konkret fakt yoxdur, amma ehtimallar var.
Türkiyədə universitet rektorlarının təyin olunması prosesi siyasi hakimiyyətin təsir imkanlarından kənarda deyil. Rektorların müəyyənləşdirilməsində Yüksəköğretim Kurulu (YÖK) və Prezidentin səlahiyyətləri mühüm rol oynayır. Elnur Həsən Mikayılın da açıqlamasına görə, namizədlər arasından üç nəfər seçilərək Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana təqdim ediləcək və son qərar dövlət başçısı tərəfindən veriləcək.
Bu baxımdan namizədin akademik göstəriciləri ilə yanaşı, siyasi hakimiyyətin ona münasibəti də müəyyən rol oynaya bilər.
AMEA Folklor İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Əpoş İslam oğlu Vəliyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, bu məsələyədə bir neçə amil nəzərdən keçirilməlidir. "Hesab edirəm ki, Elnur Həsən Mikayılın Türkiyənin Qars şəhərində yerləşən Qafqaz Universitetinin rektorluğuna namizədliyinə yalnız onun azərbaycanlı olması prizmasından yanaşmaq düzgün deyil. Bu məsələdə ilk növbədə onun akademik nüfuzu, idarəçilik təcrübəsi və universitetin inkişafına verə biləcəyi töhfələr nəzərə alınmalıdır.
Elnur Həsən Mikayılın namizədliyində diqqət çəkən məqam onun Türkiyə akademik mühitinə kənardan gələn şəxs olmamasıdır. O, 2011-ci ildən Qafqaz Universitetində fəaliyyət göstərir, müxtəlif akademik vəzifələrdə çalışıb, hazırda Siyasi elmlər və beynəlxalq münasibətlər kafedrasına rəhbərlik edir. Türkiyədə ali təhsil alıb, 2023-cü ildə professor elmi adına layiq görülüb. Deməli, söhbət Türkiyənin akademik mühitini, universitetin daxili problemlərini və regional xüsusiyyətlərini kifayət qədər yaxından tanıyan bir alimdən gedir.
Hazırda Türkiyə-Azərbaycan münasibətləri strateji müttəfiqlik səviyyəsindədir. Bu baxımdan azərbaycanlı bir alimin Türkiyə universitetinə rəhbərlik etməsi iki ölkənin elmi və təhsil əlaqələrinin inkişafı baxımından da müsbət hadisə ola bilər.
Üstəlik, bunun Türkiyədə presedenti var. Azərbaycan əsilli alim Aygün Attar 2012–2016-cı illərdə Giresun Universitetinin rektoru vəzifəsində çalışıb. Bu fakt göstərir ki, azərbaycanlı mənşəli bir şəxsin Türkiyədə dövlət universitetinə rəhbərlik etməsi mümkündür. Türkiyədə yüksək siyasi və dövlət vəzifələrində çalışmış Sinan Oğan və Şamil Ayrım kimi Azərbaycan əsilli şəxslərin fəaliyyəti də bu kontekstdə diqqətəlayiqdir.
Təbii ki, Türkiyədə rektor təyinatlarında Prezidentin qərarı mühüm rol oynayır. Buna görə də hakimiyyətin yanaşması əhəmiyyətlidir. Ancaq AKP iqtidarının azərbaycanlı namizədin təyinatına prinsipial olaraq qarşı çıxacağını söyləmək üçün konkret əsas görmürəm.
Məncə, Elnur Həsən Mikayılın namizədliyi siyasi deyil, ilk növbədə akademik və peşəkar meyarlarla qiymətləndirilməlidir. Onun azərbaycanlı olması maneə deyil, əksinə, Türkiyə-Azərbaycan elmi əlaqələri baxımından əlavə üstünlük və imkan kimi dəyərləndirilə bilər".
Ə. Vəliyev qeyd etdi ki, belə bir təyinat baş tutarsa, bu, təkcə bir alimin şəxsi uğuru deyil, həm də Azərbaycan və Türkiyə arasında elm və təhsil əməkdaşlığının inkişafı baxımından əhəmiyyətli hadisə olar.
Təhsil eksperti Məzahir Məmmədlinin fikrincə isə məsələ düşündüyümüz qədər sadə deyil. “Burada dövlətin və hökumətin yanaşması ilə yanaşı, müəyyən vasitələrin və institutların müstəqillik səviyyəsini də nəzərə almaq lazımdır.
Xüsusilə Qars kimi bir şəhərdə, mənim ehtimalım budur ki, azərbaycanlı professorun rektor seçilməsinə ciddi maneələr yaradılmayacaq, onun namizədliyinə qarşı xüsusi əks-təbliğat aparılmayacaq. Əgər bir şəxs universitet rəhbərliyinə iddialıdırsa, deməli, o, müəyyən mənada öz imkanlarını, nüfuzunu və kollektiv arasındakı dəstəyini əvvəlcədən qiymətləndirib, buna uyğun addımlar atır.
Mən düşünürəm ki, indiki siyasi şəraitdə belə bir seçim Türkiyə hökuməti üçün də faydalı ola bilər. Çünki Türkiyə ilə Azərbaycan arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinin daha da möhkəmlənməsi baxımından bu, müsbət siyasi və mənəvi mesaj verə bilər.
Əgər Elnur Həsən Mikayıl universitet kollektivinin müəyyən dəstəyini və rəğbətini qazana bilibsə, onun rektor seçilməsinə ciddi maneələr yaradılacağını düşünmürəm. Əlbəttə, bu, mənim şəxsi ehtimalımdır və yekun qərarın necə olacağını zaman göstərəcək”-deyə M.Məmmədli bildirdi.
İradə SARIYEVA
