Milyonlarla amerikalı Donald Tramp administrasiyasının son iki ilində Konqresə kimin nəzarət edəcəyini müəyyən etmək üçün səs verib. Amerikalı siyasətçilər arasında ABŞ Nümayəndələr Palatasında 24-cü dəfə seçilmək üçün noyabrın 3-də keçirilən aralıq seçkilərdə namizədliyini irəli sürən Hal Rocers qədər uzun müddət vəzifədə qalanlar çox azdır. 1981-ci ildən bəri Kentukki ştatının 5-ci dairəsini təmsil edən 86 yaşlı respublikaçı hazırda ABŞ Nümayəndələr Palatasının ən təcrübəli və ən uzun müddət xidmət edən üzvü hesab olunur. O, Ronald Reyqanın ilk prezident seçkilərində "Amerikanı yenidən möhtəşəm edək" şüarı ilə qalib gəldiyi axşam seçilmişdi. Sonralar Donald Tramp da bu şüardan istifadə etdi.
Rocers bu il partiyasının namizədliyini qazanmaq uğrunda mübarizədə özündən 60 yaş kiçik bir şəxsi geridə qoyan namizədlərdən biri olub. 1930-cu illərdə anadan olmuş Rocers belə yaşlı vaxtında fəaliyyətini davam etdirən yeganə amerikalı siyasətçi deyil. Səksən yaşını keçmiş siyasətçilər arasında Donald Tramp (80 yaş), prezident vəzifəsini 82 yaşında tərk etmiş sələfi Co Bayden və Nümayəndələr Palatasında demokratların lideri vəzifəsindən 82 yaşında ayrılmış Nenci Pelosi də var. 93 yaşlı Çak Qrassl hələ də Ayova ştatından senator kimi fəaliyyət göstərir. O, siyasətə 1958-ci ildə - Alyaska və Havay ABŞ ştatlarına çevrilməzdən əvvəl gəlib. Bəzi siyasətçilərin yaşı və sağlamlıq vəziyyəti həm respublikaçılar, həm də demokratlar arasında ciddi narahatlıq doğurur. Yenidən belə bir sual yaranır: dövlət xadimləri üçün yaş məhdudiyyətləri və ya məcburi tibbi müayinələr tətbiq etmək lazımdırmı? ABŞ-ı tez-tez gerontokratiya - hakimiyyətin yaşı ölkə əhalisinin əksəriyyətinin yaşından xeyli yüksək olan insanların əlində cəmləşdiyi idarəetmə sistemi adlandırırlar. Parlamentlərarası İttifaqın məlumatlarına görə, ABŞ inkişaf etmiş demokratik ölkələr arasında yaşı 45-dən az olan qanunvericilərin payına görə ən aşağı göstəricilərdən birinə malikdir. Bəs nə üçün bu qədər az sayda gənc amerikalı siyasətçi olur? Siyasətlə məşğul olmağa qərar verən gənclər bu sahədə uğur qazana bilərlərmi? 27 yaşlı respublikaçı Riley Oven noyabrın 3-də keçirilən seçkilərdə ABŞ Konqresinə namizədliyini irəli sürən Z nəslinin azsaylı nümayəndələrindən biridir. Oven Yuta ştatında yeni yaradılmış seçki dairəsindən namizədliyini irəli sürüb. Ekspertlərin fikrincə, bu dairədə demokratlara dəstək üstünlük təşkil edə bilər. O, ödənişli valideyn məzuniyyəti, Konqres üzvləri üçün səhm alqı-satqısına məhdudiyyət qoyulması və ətraf mühitin qorunması kimi tədbirləri dəstəkləyir. Onun sözlərinə görə, gerontokratiya hər iki partiyaya xas olan problemdir. Siyasətçi hesab edir: "Bizdə peşəkar siyasətçiyə çevrilən və bütün ömrünü Konqresdə keçirən insanlar var". Onun sözlərinə görə, bu, sistemin Amerika vətəndaşlarının maraqlarına uyğun işləmədiyini göstərir. Oven qeyd edir ki, qarşılaşdığı əsas çətinliklərdən biri Amerika siyasətində pulun həqiqətən hər şeyi həll etməsidir. Araşdırmalara görə, seçki kampaniyalarının maliyyə dəstəkçiləri, adətən, artıq seçkili vəzifə tutan namizədləri dəstəkləməyə üstünlük verirlər. Həqiqətən də, onun rəqibi - əvvəllər Konqresdə çalışmış 51 yaşlı demokrat Ben Makadamsın seçki qərargahı indiyədək Ovenin qərargahından xeyli çox vəsait toplayıb. Oven bildirir ki, onun nəsli texnologiyanın inkişafı ilə bağlı çətinliklər kimi müasir siyasi problemləri anlamaq baxımından unikal imkanlara malikdir.
ABŞ-ın aparıcı siyasətçilərinin yaşı uzun müddətdir müzakirə mövzusudur. 1984-cü ildə, 73 yaşında olarkən ABŞ tarixində ən yaşlı prezident olan Ronald Reyqan rəqibi, 56 yaşlı Valter Mondalın "gəncliyi və təcrübəsizliyi" barədə zarafat edərək tənqidlərdən yayınmağa nail olmuşdu. ABŞ-ın ayrı-ayrı ştatlarının senat və nümayəndələr palatasından ibarət öz qanunverici orqanları da fəaliyyət göstərir. Bir çox siyasətçi peşəkar karyerasına məhz burada başlayır. Konqresin indiki üzvlərinin çoxu Vaşinqtonda yer uğrunda mübarizəyə başlamazdan əvvəl illərlə ştat səviyyəsində siyasətlə məşğul olub. Lakin zaman keçdikcə Konqres üzvlərinin median yaşı tədricən artdı. Konqresin materiallarına əsasən, həm Nümayəndələr Palatasında, həm də Senatda ən aşağı göstəricilər 1980-ci illərin əvvəllərində qeydə alınıb: müvafiq olaraq 48 və 52 yaş. "Pew Research Center" araşdırma mərkəzinin təhlilinə görə, Konqresin hazırkı çağırışının fəaliyyətə başladığı vaxt Nümayəndələr Palatası üzvünün orta yaşı 58, senatorun isə 65 olub. Müqayisə üçün qeyd edək ki, ABŞ vətəndaşlarının median yaşı 39-dur. Bu gün ölkənin ən yaşlı siyasətçilərindən bəzilərinin sağlamlıq vəziyyətinə və idrak qabiliyyətlərinə də xüsusi diqqət yetirilir. Baydenin yaşı prezidentliyi dövründə əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilmişdi. Trampla bağlı da müəyyən suallar yaranırdı, lakin bu, daha az dərəcədə baş verirdi. Eyni vəziyyət 84 yaşlı respublikaçı senator Mitç Makkonnellə də yaşanır. Müalicə kursu keçməsi ilə əlaqədar bir neçə ay işdə olmadıqdan sonra o, Konqresə qayıdıb. Demokratlar arasında isə 88 yaşlı Maksin Vaters Nümayəndələr Palatasının nüfuzlu Maliyyə Xidmətləri Komitəsində Demokratlar Partiyasının əsas təmsilçisi kimi liderlik uğrunda mübarizədə rəqiblə üzləşir. Seçicilərin demoqrafik tərkibi, adətən, yaşlı yaş qruplarının xeyrinə dəyişir. Seçilmiş vəzifəli şəxslər arasında da eyni vəziyyət müşahidə olunur. "Pew" Araşdırma Mərkəzi qeyd edir ki, seçkilərdə iştirak etməyənlər arasında 18–29 yaşlı gənclərin payı artır. 2024-cü ildə də 30 yaşdan aşağı seçicilər kifayət qədər təmsil olunmayıb. Bu yaş qrupu səsvermə hüququ olan vətəndaşların 20%-ni təşkil etsə də, faktiki olaraq verilmiş səslərin ümumi sayının yalnız 15%-i onların payına düşüb. Fəallar hesab edirlər ki, demoqrafik meyllər əhəmiyyətlidir, çünki onların nəticəsində bəzi problemlər lazımi səviyyədə təmsil olunmur.
Samirə SƏFƏROVA
