ABŞ administrasiyası Rusiya ilə Ukrayna arasında enerji atəşkəsi danışıqları çərçivəsində Rusiya qazının Ukrayna ərazisindən tranzit etməklə Avropaya nəqlinin bərpasını təklif edir. “The Wall Street Journal”ın məlumatına görə, bu təşəbbüs Rusiya qazının amerikalı vasitəçi şirkət üzərindən satılmasını və əldə olunan gəlirlərin xüsusi hesaba köçürülməsini nəzərdə tutur. Vaşinqton hesab edir ki, bu addım Moskvanı enerji atəşkəsinə razı salmaq üçün əlavə stimul yarada, Ukraynaya isə tranzit gəlirləri gətirə bilər. Lakin təşəbbüs Avropada müqavimətlə qarşılanır. Çünki Aİ 2027-ci ilin sonunadək Rusiya qazından tam imtina etməyi planlaşdırır və Moskvanın enerji bazarına qayıtmasını strateji risk hesab edir. ABŞ isə yüksək enerji qiymətlərinin Avropanın mövqeyini yumşalda biləcəyinə ümid edir.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Ukraynaya qarşı müharibə aparan Rusiyanın qazının məhz Ukrayna ərazisindən tranzitinin bərpasını təşviq etməsi nə dərəcədə məntiqli və əsaslandırılmış yanaşmadır? Vaşinqtonun Ukraynaya belə bir təklif irəli sürməsi onun suveren maraqları və təhlükəsizlik prioritetləri ilə nə dərəcədə uzlaşır? Bu təşəbbüs Ukraynanı faktiki olaraq müharibə apardığı ölkənin iqtisadi maraqlarına xidmət etməyə məcbur etmək cəhdi kimi qiymətləndirilə bilərmi?
ABŞ-ın Rusiya ilə Ukrayna arasında enerji infrastrukturlarına zərbələrin dayandırılması ilə bağlı irəli sürdüyü təklif Avropa İttifaqının müqaviməti ilə qarşılaşa bilər. Çünki Avropa ölkələrinin maraqları Vaşinqtonun bu təşəbbüsü ilə tam üst-üstə düşmür. Belə bir razılaşma Rusiyanın mövqelərinin güclənməsinə və enerji bazarında yenidən daha fəal rol almasına şərait yarada bilər.
Zeynal Əmrəliyev: "ABŞ Rusiyanı yenidən dünya enerji bazarına qaytarmaq istəyir"
Politoloq Zeynal Əmrəliyev məsələ ilə əlaqədar "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Avropa İttifaqı Ukraynaya müharibədə üstünlük əldə etməsi üçün ciddi dəstək göstərir və ABŞ-ın təklif etdiyi mexanizm bu strategiyaya uyğun gəlməyə bilər.
Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqının aparıcı dövlətləri Ukraynanın cəbhədə məğlubiyyətinə və ya məğlubiyyətə yaxın şərtlərlə razılaşma əldə etməsinə gətirib çıxara biləcək ssenaridə maraqlı deyillər. Bu baxımdan, Vaşinqtonun təşəbbüsü Avropada birmənalı qarşılanmaya bilər.
Politoloq hesab edir ki, təklifə Rusiyanın özündə də müəyyən müqavimət ola bilər. Çünki Ukraynanın enerji infrastrukturuna zərbələr endirilməsi Moskvanın müharibə strategiyasının mühüm istiqamətlərindən biridir. Əgər tərəflər arasında belə bir razılaşma əldə olunarsa, Rusiya həmin obyektləri hədəfə almaq imkanlarını məhdudlaşdırmalı olacaq. Bu isə Kremlin hərbi-strateji maraqlarına uyğun gəlməyə bilər.
Zeynal Əmrəliyevin fikrincə, ABŞ-ın əsas məqsədi tərəfləri müəyyən dərəcədə yaxınlaşdırmaq, ən azı enerji infrastrukturu və strateji əhəmiyyətli obyektlərin hədəfə alınmasının qarşısını almaqdır. Bununla yanaşı, Vaşinqton Rusiyanın yenidən dünya enerji bazarına qayıtmasında və qlobal neft qiymətlərinə təsir imkanlarının formalaşmasında da maraqlı ola bilər.
Politoloq düşünür ki, Rusiyanın enerji bazarında mövqelərinin bərpası ABŞ-ın daha geniş geosiyasi və iqtisadi maraqlarına xidmət edə bilər. Bu prosesin İranla bağlı regional və beynəlxalq güc balansına da təsir göstərmək potensialı var. Lakin Avropa dövlətlərinin belə bir yanaşmanı asanlıqla qəbul edəcəyi inandırıcı görünmür. Buna görə də ABŞ-ın təşəbbüsü ətrafında ciddi siyasi müzakirələrin və fikir ayrılıqlarının yaranması gözləniləndir.
Akif NƏSİRLİ
