Hakimlərin Etik Davranış Kodeksinin yeni redaksiyası hakimlərin iş intizamı və davranışı ilə bağlı tələbləri sərtləşdirir. Hakimlər məhkəmə iclaslarını vaxtında başlamalı, işlərə əsassız gecikmələrə yol vermədən baxmalı, vətəndaşlarla ünsiyyətdə təhqiramiz və alçaldıcı ifadələrdən çəkinməlidirlər. Yeni qaydalar məhkəmə mantiyasının düzgün geyinilməsini, xidməti vəsiqə və statusdan şəxsi maraqlar üçün istifadə edilməməsini, xarici səfərlərdə isə ölkənin və məhkəmə hakimiyyətinin nüfuzunun qorunmasını da nəzərdə tutur. Kodeksdə məhkəmə sənədlərinin vaxtında hazırlanması və prosessual müddətlərə riayət edilməsi tələbləri də əksini tapıb.
Hakimlərin Etik Davranış Kodeksinin yeni redaksiyasında iş intizamı və davranış qaydaları ilə bağlı tələblər müəyyənləşdirilsə də, məhkəmə qərarlarının elan olunması zamanı nitqin aydınlığı və eşidilmə səviyyəsi ayrıca tənzimlənməyib. Təcrübədə bəzi hakimlərin hökm və qətnamələri çox alçaq səslə, anlaşılmaz şəkildə oxuması məhkəmə zalında iştirak edən şəxslərin qərarın məzmununu başa düşməsini çətinləşdirir. Sizcə, hakimlərin məhkəmə qərarlarını elan edərkən səs tonu, nitqin aydınlığı və anlaşıqlılığı ilə bağlı konkret standartların Etik Davranış Kodeksində təsbit edilməsinə ehtiyac yox idimi? Bu cür tələblər məhkəmə prosesinin şəffaflığının və vətəndaşların ədalət mühakiməsinə inamının artırılmasına necə təsir göstərə bilər?
Səməd Vəkilov: "Məhkəmə qərarının necə çatdırılmasından çox, onun ədalətli olması üçün meyarların düzgün seçilməsinə fikir verməliyik"
Hüquqşünas Səməd Vəkilov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, "Hakimlərin Etik Davranış Kodeksi"nin yeni redaksiyada qəbul edilməsi mütərəqqi hadisədir.
Onun sözlərinə görə, süni intellektin və rəqəmsal texnologiyaların inkişaf etdiyi bir dövrdə hakimlərin etik davranış qaydalarının yenilənməsi vacibdir. Məhkəmə qətnamələrinin, hökmlərin və digər məhkəmə aktlarının tərəflərə çatdırılması prosedurunda şəffaflığın və operativliyin təmin olunması ilə bağlı təkliflər də diqqətəlayiqdir.
Lakin hüquqşünas hesab edir ki, məhkəmə qərarlarının qəbulunda əsas prinsip ədalətlilik olmalıdır. Onun fikrincə, qərarların tərəflərə hansı qaydada çatdırılmasından daha çox, həmin qərarların ədalətli olmasını təmin edən meyarların düzgün müəyyənləşdirilməsinə diqqət yetirilməlidir.
Səməd Vəkilov qeyd edib ki, mülki və cinayət-prosessual qanunvericilikdə məhkəmə aktlarının qəbul edilməsi, tərtib olunması və tərəflərə çatdırılması qaydaları artıq öz əksini tapıb. Nümunə olaraq, Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 227-ci maddəsini göstərən hüquqşünas bildirib ki, həmin maddəyə əsasən, qətnamənin nəticə hissəsi elan edildikdən sonra əsaslandırılmış qətnamənin tərtib edilməsi 10 iş gününədək başa çatdırılmalıdır. Qətnamə isə tərtib edildikdən sonra üç gün ərzində işdə iştirak edən şəxslərə rəsmi qaydada verilməlidir.
Onun sözlərinə görə, "Elektron məhkəmə" informasiya sisteminin tətbiq olunduğu məhkəmələrdə hakim qətnaməni elektron imza ilə təsdiqləyərək üç gün ərzində işdə iştirak edən şəxslərin elektron kabinetlərində yerləşdirilməsini təmin etməlidir.
Hüquqşünas vurğulayıb ki, ədalət mühakiməsinin obyektiv həyata keçirilməsi məhkəmə qərarlarının qəbulunda ən vacib şərtdir. Bu prinsip təmin olunduğu və məhkəmə aktlarının tərəflərə çatdırılması ilə bağlı qanunvericiliyin tələblərinə əməl edildiyi halda, prosedur məsələləri ilə bağlı problemlərin qarşısını almaq mümkün olar.
Səməd Vəkilov, həmçinin, qanunvericilik aktlarının hüquqi qüvvəsinə və iyerarxiyasına diqqət çəkib. O bildirib ki, Mülki Prosessual və Cinayət-Prosessual məcəllələrin müvafiq normaları "Hakimlərin Etik Davranış Kodeksi"ndən daha yüksək hüquqi qüvvəyə malikdir. Buna görə də həmin məcəllələrin tələblərinə əməl olunması məhkəmə aktlarının tərtibi və tərəflərə çatdırılması ilə bağlı mövcud problemlərin aradan qaldırılmasına kömək edə bilər.
Akif NƏSİRLİ
