Arzu Nağıyev: “Bu proseslər göstərir ki, Qərb müharibənin mümkün sonrakı mərhələsinə və onun nəticələrinə indidən hazırlaşır”
Kiyev, ABŞ və Avropa ölkələri Brüsseldə Ukraynanın gələcəyini müzakirə edəcəklər. Avropa Komissiyası Ukrayna, ABŞ, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, eləcə də NATO və Dünya Bankının nümayəndələri arasında görüş üçün yer təmin edəcək. Müzakirə mövzusu Ukraynanın gələcəyi və müharibədən sonrakı yenidənqurma olacaq.
Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı danışıqlar noyabrın 4-də Brüsseldə Kiyev, Vaşinqton və bir sıra Avropa ölkələrinin, o cümlədən Almaniya, Fransa və Birləşmiş Krallığın nümayəndələrinin iştirakı ilə keçiriləcək. Avropa Komissiyasının sözçüsü Paula Pinho bunu 3 noyabrda açıqladı.
Müzakirələrə NATO və Dünya Bankının nümayəndələrinin də qoşulacağı gözlənilir. Danışıqlar milli təhlükəsizlik müşavirləri səviyyəsində keçiriləcək. ABŞ-ın dəqiq nümayəndəsi dərc olunduğu vaxt açıqlanmayıb.
Danışıqların mövzularından birinin Ukraynanın müharibədən sonrakı yenidən qurulması olacağı gözlənilir. Bu arada, Reuters mənbələrə istinadən xəbər verir ki, Brüsseldəki müzakirələr Ukrayna üçün çiçəklənmə planı və ölkənin təhlükəsizlik zəmanətlərinə yönələcək.
Digər məlumatlara görə, tədbirin 9 oktyabrda Mayamidə keçiriləcən görüşün davamı olacağı gözlənilir. Həmin görüşdə Ukrayna nümayəndə heyəti ilə yanaşı, ABŞ prezidentinin elçiləri Stiven Uitkoff və Cared Kuşner, eləcə də Milli Təhlükəsizlik Şurası və ABŞ Maliyyə Nazirliyinin nümayəndələri iştirak ediblər. Bundan əlavə, ABŞ Almaniya, Fransa və Böyük Britaniyadan milli təhlükəsizlik müşavirlərini dəvət edib. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen və NATO-nun baş katibi Mark Rutte öz qərargah rəislərini Mayamiyə göndəriblər.
Daha əvvəl Stiven Uitkoff Ukraynada sülh danışıqlarının növbəti mərhələsinin 10-11 noyabr tarixlərində Əbu-Dabidə Ukrayna, Rusiya və ABŞ-ın iştirakı ilə keçiriləcəyini açıqlamışdı. 3 noyabrda Kreml Vladimir Medinskinin rəhbərlik etdiyi Rusiya nümayəndə heyətinin iştirakını təsdiqləyib.
Ukrayna Prezidenti Volodymyr Zelenski Almaniya Kansleri Fridrix Merz ilə görüşmək üçün 3 noyabrda Berlinə səfər edib. Təhlükəsizliklə bağlı narahatlıqlar səbəbindən onun səfəri əvvəlcədən elan edilməyib.
Ukrayna Rusiya müharibəsi hələ bitməyib, amma Ukraynanın müharibədən sonrakı bərpası və onun təhlükəsizliyinə təminat məsələsi müzakirə edilir.
Bu nə deməkdir? Müharibə bitmədən bu məsələnin müzakirə edilməsi nə ilə bağlıdır? Bu nəyin əlamətidir?
Milli Məclisin Müdafiə Təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin sədri, politoloq Arzu Nağıyev baki-xeber.com-a bildirdi ki, Ukrayna müharibəsinin sonu deyil, müharibədən sonrakı Avropanın təhlükəsizlik modeli müzakirə olunur.
“Ukrayna-Rusiya müharibəsi hələ başa çatmayıb. Buna baxmayaraq, Ukraynanın gələcək bərpası və təhlükəsizliyi ilə bağlı beynəlxalq siyasi dairələrdə müzakirələrin indidən aparılması, düşünürəm ki, təsadüfi deyil. Bu proseslər göstərir ki, Qərb müharibənin mümkün sonrakı mərhələsinə və onun nəticələrinə indidən hazırlaşır.
Amma burada mühüm bir sual ortaya çıxır: Sülhə hazırlıq müharibənin başa çatmasına hazır olmaqdır, yoxsa onun başa çatacağına əmin olmaq?
Bu suala hələ dəqiq cavab yoxdur. Çünki tərəflər arasında atəşkəs əldə olunmaya, təhlükəsizlik təminatları ilə bağlı razılıq yaranmaya bilər. Belə olan halda Ukraynanın bərpası və gələcək təhlükəsizliyi ilə bağlı müzakirələr uzun müddət müharibə şəraitində davam edə bilər.
Yəni ortaya artıq gələcək müzakirəyə səbəb olan bir məsələ atılıb. Qarşıdakı dövrdə əsas diqqət bu məsələyə yönətmək lazımdır: Qərb Ukraynaya təhlükəsizlik təminatlarını yalnız atəşkəsdən sonra verəcək, yoxsa bu təminatların real mexanizmləri indidən formalaşdırılacaq?
Bu sualın cavabı təkcə Ukrayna müharibəsinin nə vaxt başa çatacağını deyil, daha geniş mənada müharibədən sonrakı Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasını da müəyyən edə bilər. Digər məsələ Amerika Birləşmiş Ştatlarında aralıq seçkilərinin keçirildiyi bir vaxtda Mayamidə görüşün keçirilməsi, bunun üçün müzakirələrin aparılması məsələsi də çox maraqlı məsələdir.
Təsəvvür edək ki, sabah atəşkəs elan olunur. Bu halda Ukraynanın təhlükəsizliyinə kim təminat verəcək? Rusiya yenidən hücuma keçərsə, Qərbin reaksiyası necə olacaq? Dağıdılmış şəhərlər, infrastruktur və kommunikasiya xətləri necə bərpa ediləcək? Xarici investorlar Ukraynaya hansı şərtlərlə sərmayə qoyacaqlar? Əgər ölkənin təhlükəsizliyinə heç kim konkret təminat vermirsə, investisiyaların cəlb edilməsi nə dərəcədə real olacaq?
Bütün bunlar göstərir ki, hətta atəşkəs əldə olunsa belə, davamlı sülhün qurulması kifayət qədər mürəkkəb və çətin proses olacaq. Burada yalnız hərbi deyil, həm də siyasi və iqtisadi məsələlər ön plana çıxır”.
A.Nağıyev qeyd etdi ki, son vaxtlar ABŞ Prezidenti Donald Trampın bəyanatlarında da bu istiqamətdə müəyyən siyasi yanaşmalar hiss olunur. Ukraynanın yenidən qurulması məsələsi artıq yalnız Ukraynanın daxili problemi kimi deyil, həm də Avropanın gələcək təhlükəsizliyinə qoyulan strateji sərmayə kimi qiymətləndirilməlidir.
Ukrayna Qərbdən konkret və uzunmüddətli təhlükəsizlik təminatları istəyir. Bunlara uzunmüddətli hərbi yardım, müasir silah sistemləri, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi, hərbi əməkdaşlıq və hava hücumundan müdafiə sistemlərinin gücləndirilməsi daxildir. Ukrayna bu məsələlərdə ABŞ-ın da konkret mövqe ortaya qoymasını gözləyir.
Atəşkəsə beynəlxalq nəzarət, NATO-ya üzvlük perspektivi və ikitərəfli, yaxud çoxtərəfli müdafiə sazişləri də müzakirə olunan məsələlərdəndir. NATO-ya üzvlük özü-özlüyündə təhlükəsizliyin mütləq təmin olunması demək olmasa da, Ukrayna alyansa daxil olmadan da müəyyən müdafiə mexanizmləri əldə edə bilər.
Bu baxımdan, indiki müzakirələri yalnız müharibənin başa çatmasına hazırlıq kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı.
Avropa artıq başa düşür ki, Ukraynaya ayrılan vəsait yalnız silahlanmaya deyil, gələcək iqtisadi bərpaya və təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılmasına da yönəldilməlidir. Böyük Britaniya, Fransa, Almaniya, ABŞ, NATO, Ukrayna və Dünya Bankının nümayəndələrinin bu müzakirələrdə iştirakının nəzərdə tutulması da məsələnin beynəlxalq əhəmiyyətini göstərir.
Bundan əvvəl, noyabrın 10-11-də Əbu-Dabidə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə Rusiya, Ukrayna və ABŞ nümayəndələri arasında danışıqların keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin bu istiqamətdə hələlik ciddi irəliləyişin əldə olunmadığı görünür.
Bütün bunlar Ukraynanın Qərbin təhlükəsizlik sisteminə daha sıx inteqrasiyası istiqamətində proseslərin davam etdiyini göstərir. Qərb çalışır ki, mümkün atəşkəs Rusiyaya sadəcə yenidən silahlanmaq və bir neçə ildən sonra müharibəni təkrarlamaq imkanı verməsin.
Ukraynanın iqtisadi baxımdan Qərbə daha sıx bağlanması, Avropanın gələcək təhlükəsizlik modelinin müəyyənləşdirilməsi də bu strategiyanın tərkib hissəsidir. Bu Rusiyaya mesajdır.
Əslində, Qərbin Rusiyaya verməyə çalışdığı mesaj kifayət qədər aydındır: Ukraynada müharibə dayansa belə, bu, Ukraynanın müdafiəsiz qalacağı və Rusiyanın istədiyi vaxt yenidən hücuma keçə biləcəyi anlamına gəlməməlidir.
Məncə, hazırkı proseslərin bir neçə mühüm əlaməti var.
Birincisi, müharibənin diplomatik həlli üçün hazırlıq mərhələsi genişlənir.
İkincisi, Qərbin Ukraynanı uzunmüddətli strateji layihə kimi görməsidir.
Üçüncüsü, müharibə tədricən yeni siyasi mübarizə mərhələsinə keçir. Bu mərhələdə əsas məsələ yalnız döyüşlərin dayandırılması deyil, müharibədən sonrakı güc balansının və təhlükəsizlik sisteminin necə formalaşacağıdır.
Burada başqa mühüm suallar da var: Rusiya atəşkəsə razılaşarsa, əldə etdiyi əraziləri saxlaya biləcəkmi? Ukrayna öz təhlükəsizliyini necə təmin edəcək? ABŞ və Avropa hansı öhdəlikləri üzərinə götürəcək? Atəşkəsin pozulması halında hansı mexanizmlər işə düşəcək?
Düşünürəm ki, məhz bu suallar gələcək sülhün taleyini müəyyənləşdirəcək.
Ona görə də indiki mərhələdə aparılan danışıqları yalnız müharibənin başa çatmasına hazırlıq kimi deyil, həm də gələcək Avropanın siyasi, iqtisadi və hərbi təhlükəsizlik modelinin formalaşdırılması prosesi kimi qiymətləndirmək lazımdır.
Ona görə də düşünürəm ki, hansı bir danışıqların aparılması həm siyasi, həm iqtisadi və hərbi cəhətdən risklidir və bunun da arxasında müəyyən məqamlar dayanır”-deyə A.Nağıyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
