Neftin etalon növlərinin qiyməti əvvəlki ticarət əməliyyatlarından sonra da düşməyə davam edir. Londonun “ICE Futures” birjasında yanvar ayı üçün “Brent” markalı neftin fyuçersləri bir barel üçün 93,79 dollardan satılır. Nyu-York Ticarət Birjasının (elektron ticarətində dekabr ayı üçün WTI müqavilələri 1,38% azalaraq bir barel üçün 86,9 dollara düşüb.
Qlobal bazarda Azərbaycanın “Azeri Light” markalı xam neftinin bir barelinin qiyməti 6,64 dollar (5,85%) azalaraq 106,81 dollara düşüb. Türkiyənin Ceyhan limanında FOB əsasında kotirovkalar 5,75 dollar (5,44%) azalaraq 99,9 dollara düşüb. ABŞ Konqres seçkilərində Demokrat Partiyasının qələbəsi İranla münaqişəyə daha da yaxınlaşdıra bilər, çünki ABŞ lideri Donald Tramp respublikaçıların məğlubiyyətini etiraf edib və bunun əsas səbəbi Tehranla hərbi qarşıdurma və benzin qiymətlərinin artmasıdır. Bundan əlavə, bir sıra media orqanları Fars körfəzi ölkələrindən neft ixracının bərpa olunmağa başladığını və nəticədə təklifin qısamüddətli tələbi üstələdiyini bildirir. Milli Enerji Təhlükəsizliyi Fondunun aparıcı analitiki və Rusiya Federasiyası Hökuməti yanında Maliyyə Universitetinin müəllimi İqor Yuşkov vurğulayıb ki, Demokratlar Partiyası ABŞ Konqresinin hər iki palatasını nəzarətə götürdükdən sonra neft qiymətlərinin düşməsinin əsas səbəbi treyderlərin demokratların prezident Donald Trampa İran münaqişəsini davam etdirməsinə icazə verməyəcəyi ilə bağlı gözləntiləridir: "Demokratlar Partiyasının təkcə Nümayəndələr Palatasında deyil, həm də Senatda çoxluğa sahib olacağı aydın olan kimi, treyderlər Respublikaçıların Konqres üzərində nəzarəti itirməsinin ABŞ-ın İrana qarşı hərbi kampaniyasından imtina etməsinə səbəb olacağına mərc edərək qiyməti aşağı salmağa başladılar. Bu gözləntilərə Yaxın Şərqdə hərbi hücumların dayandırılması, bir növ sülh müqaviləsinin imzalanması və ən əsası, həm İran gəmiləri, həm də bütün digər ölkələrin gəmiləri üçün Hörmüz boğazının açılması daxildir. Bu perspektiv o deməkdir ki, İran münaqişəsindən əvvəl Fars körfəzindən sərbəst şəkildə ixrac edilən neft nəhayət qlobal bazara qayıdacaq. Treyderlər inanırlar ki, ya Trampın özü, ya da Respublikaçılar İrana qarşı hərbi kampaniyanın son dərəcə populyar olmadığını və məhdudlaşdırılmalı olduğunu anlayacaqlar, çünki bu, artıq Respublikaçılar Partiyasının ara seçkilərdə məğlubiyyətinə səbəb olub – ya da Demokratlar sadəcə Pentaqonun büdcəsini Yaxın Şərqdə davam edən hərbi əməliyyatlar üçün ayırmayacaqlar. İndiyə qədər Tramp İran münaqişəsinin Respublikaçıların seçkilərdə məğlubiyyətinin səbəbi olduğunu etiraf etsə də, hər halda İranın hərbi və nüvə obyektlərinə hücum edəcəyini əlavə etdiyini gördük. Buna görə də, indi daha böyük ümid büdcə vəsaiti olmadan Amerika ordusunun İranla mübarizə aparmaq üçün heç bir imkanı olmayacağıdır”.
İqor Yuşkov qeyd edib ki, qiymətlərin hazırkı enişi, çox güman ki, neft bazarının perspektivi ilə bağlı etibarlı proqnozlardan daha çox treyderlərin emosiyaları ilə bağlıdır: "Trampın yalnız İrana qarşı hərbi əməliyyatların aktiv mərhələsində əhəmiyyətli büdcə vəsaitlərinə ehtiyacı var və ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin İran limanlarını blokada etməsi ilə bağlı hazırkı vəziyyət əhəmiyyətli maliyyə inyeksiyaları olmadan davam edə bilər. Nəticə etibarilə, İran Hörmüz boğazında gəmiçiliyi bloklamağa davam edəcək. Hörmüz boğazının yaxın gələcəkdə həqiqətən açılacağı dəqiq deyil. Bazarın emosional reaksiyası azaldıqdan sonra qiymətlərin bir qədər yüksələcəyi ilə tezliklə korreksiya görəcəyik. Hörmüz boğazındakı vəziyyət obyektiv olaraq dəyişməz qaldığı üçün barel üçün təxminən 100 dollara qədər artım gözləməliyik". Neft qiymətlərinin düşməsini Hörmüz boğazında tanker partlayışları ilə bağlı müntəzəm xəbərlər dayandıracaq: "Tankerə dəyən hər bir partlayış və ya zədələnmə Hörmüz boğazının təhlükəli olaraq qaldığını sübut edir. Qərb mətbuatı gəmiçiliyin həqiqətən bərpa olunduğunu və gəmilərin İran münaqişəsindən əvvəlki həcmdə Fars körfəzindən neft daşıdığını iddia etməyə çalışdı. İranın bunu faktlarla təkzib etməsi, blokadanın davam etdiyini və gəmilərin yalnız SEPAH-ın icazəsi olmadan Hörmüz boğazından keçə biləcəyini nümayiş etdirməsi vacib idi. Nəticədə, bəziləri artıq blokadadan keçir, digərləri isə minalarla partladılır. Və bu, qiymətləri nisbətən yüksək saxlayır". İqor Yuşkovun sözlərinə görə, İran münaqişəsinin tam həlli neftin qiymətlərini təxminən dörddə bir azaldacaq: "Əgər Hörmüz boğazı həqiqətən bütün gəmiçilik üçün açılsa, “Brent” markalı neftin qiyməti asanlıqla bir barel üçün 75 dollara çata bilər. Bunu ABŞ və İran iyun ayında Hörmüz boğazının müvəqqəti olaraq açılması ilə bağlı memorandum imzaladıqda gördük. O vaxt qiymətlər bir barel üçün 70-75 dollara düşdü, lakin indi strateji neft ehtiyatlarının beş ay əvvəlkindən daha çox tükənməsi səbəbindən bir barel üçün 75-80 dollar diapazonunda olacağını gözləmək olar. Neftə tələbat hazırda daha yüksəkdir, çünki neft həm cari istehlak üçün, həm də strateji ehtiyatları doldurmaq üçün alınmalıdır. İran münaqişəsi və Hörmüz boğazının blokadası nə qədər uzun sürərsə, neftə tələbat onlar aradan qaldırıldıqdan sonra bir o qədər yüksək olacaq: strateji ehtiyatlarından istifadə edən bütün ölkələr geri qaytarılan Yaxın Şərq neftini saxlama müəssisələri üçün almağa başlayacaqlar. Bu da neft qiymətlərini uzun müddət nisbətən yüksək saxlayacaq".
Tahir TAĞIYEV
