Ölkəmizdə həyata keçirilən vacib islahatlardan biri yeni bir institutun yaradılmasıdır ki, biz artıq onun operativ və yararlı fəaliyyətini müşahidə edirik.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin xüsusi nümayəndəlikləri fəaliyyətində birbaşa ölkə Konstitusiyasını rəhbər tutur. Bu institut Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 109-cu maddəsinə uyğun olaraq Prezidentin fərman və sərəncamları ilə, xüsusilə işğaldan azad edilmiş ərazilərdə idarəetməni təmin etmək üçün yaradılmış Prezident Administrasiyasının struktur bölmələridir.
Xüsusi nümayəndəliklər Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Konstitusiyasına və qanunvericiliyinə əsaslanır.
Əsasnaməyə görə, nümayəndələr birbaşa dövlət başçısına tabedir.
Fəaliyyət yalnız təyin olunduqları ərazi hüdudlarını əhatə edir.
Əsas Vəzifələr:
Ərazidə dövlət idarəetməsini və əlaqələndirməni həyata keçirmək.
Bərpa və quruculuq işlərinə nəzarət etmək.
Yerli struktur və qurumların işini tənzimləmək.
Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi institutu Azərbaycanda effektiv idarəçiliyi təmin etmək üçün yaradılmış yeni idarəetmə mexanizmidir. Bu institut ilk dəfə 2021-ci ilin əvvəlində işğaldan azad edilmiş ərazilərdə tətbiq olunub. Əsas məqsəd bölgələrdə bərpa, yenidənqurma və dövlət idarəçiliyini sürətlə həyata keçirməkdir.
Bu operativ idarə etmə baxımından çox əhəmiyyətlidir, yəni burada yerli səviyyədə qərarların tez qəbul olunmasından söhbət gedir. Xüsusi nümayəndələr ölkə başçısının müəyyən etdiyi ayrı-ayrı rayon və bölgələrdə fəaliyyət göstərirlər. Dövlət qurumlarının işinin həmin ərazilərdə əlaqələndirilməsi.
Fəaliyyət göstərən bölgələr və nümayəndələr:
Şuşa rayonu: Aydın Kərimov, Ağdam, Füzuli və Xocavənd rayonları Emin Hüseynov, Xankəndi şəhəri, Ağdərə və Xocalı rayonları Elçin Yusubov, Cəbrayıl, Qubadlı və Zəngilan rayonları Vahid Hacıyev, Laçın rayonu Məsim Məmmədov Kəlbəcər rayonu Bəşir Hacıyev.
Qeyd edək ki, xüsusi nümayəndələr həmin ərazilərdə Prezidenti təmsil edən şəxslərdir, Prezidentin qarşıya qoyduğu vəzifələri həyata keçirirlər. Müxtəlif icra orqanlarının fəaliyyəti yerlərdə xüsusi nümayəndələr tərəfindən əlaqələndirilir.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi institutu ilə bağlı yeni müddəalar Konstitusiyada öz əksini tapmalıdır.
Prezident İlham Əliyev Naxçıvan səfəri çərçivəsində AzTV-yə müsahibəsində Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yeni idarəetmə sisteminin üstünlüklərindən də danışıb.
Azərbaycan Prerzidenti bu barədə deyib: “Biz Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yeni idarəetmə sisteminin üstünlüklərini gördük. Əminəm ki, artıq orada yaşayan 90 mindən çox insan da bunu görür. Eyni idarəetmə - Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi Naxçıvanda da tətbiq olundu. Beləliklə, kadr islahatları ilə paralel olaraq, bu struktur islahatları da, əlbəttə, əsas hədəfə istiqamətlənmiş bir yanaşmadır ki, bu bölgə, bu qədim diyar daim inkişaf etsin, insanlar burada rahat, təhlükəsizlik şəraitində yaşasınlar, firavan yaşasınlar"
Özünü doğrultmuş bu yeni idarəetmə sistemi hələlik Konstitusiyada öz əksini tapmayıb,
Konstitusiyada icra hakimləri var.
Ekspertlər Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi institutunun gələcəkdə bütün ölkə üzrə tətbiq edilməsinin vacib olduğunu bildirir. Bu idarəetmə sistemi özünü doğrultub və gələcəkdə Konstitusiyaya dəyişikliklər edilməklə bütün respublika ərazisində tətbiqi mümkündür
Siyasi və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, hüquqşünas Xəyal Bəşirov baki-xeber.com-a bildirdi ki, əslində bu proses İkinci Qarabağ müharibəsindən sonra başladı, Azərbaycan Prezidenti işğaldan azad edilmiş ərazilərimiz üzrə özünün xüsusi nümayəndəliyi institunu yaratdı, xüsusi nümayəndələrini təyin etdi. “Eyni zamanda qeyd edildiyi kimi, paralel şəkildə Naxçıvana da Prezidentin xüsusi nümayəndəsi təyin olundu. Bu pilot layihə kimi tətbiq edildi. Çünki bizdə təxminən 30 ilə yaxın bir müddət ərzində rayonlarda icra hakimiyyət göstərir. Əslində bu institut da Sovet dövründən qalıb. Azərbaycan Konstitusiyasına görə icra hakimiyyətinin nümayəndəsi kimi həmin ərazilərdə fəaliyyət göstərdilər. Artıq Konstututsiyada əks olunmayan Prezidentin xüsusi nümayəndəli istitutunun paralal şəkildə tətbiq edilməsi ondan xəbər verirdi ki, Azərbaycanda bu sistemin ilk əvvəl yoxlanması və daha sonra, yəni gələcəkdə bunun tam şəkildə tətbiq edilməsi üçün addım atılır. Düşünürəm ki, bunun özünü doğrultmasının əsas təsbiti təbii ki, o institutu tətbiq edən ölkə rəhbərinin özünün dilindən səsləndirilməsi ən doğru, ən düzgün olardı. Elə Prezident özü də bunu öz müsahibəsində qeyd edirsə deməli Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda, eyni zamanda Naxçıvanda bu institutun artıq özünü doğrultması ilə bağlı fikirlər formalaşıb. Hesab edirəm ki, yeni idarəetmə sisteminin Konstitusiyada təsbit edilməsinə ehtiyac var. Fikrincə, bunun tam tətbiq olunması üçün bizi Konstitutsiyaya dəyişikliklər də gözləyə bilər. Əlbəttə, Konstitutsiyaya dəyişikliklərin edilməsi zərurəti olmadan bu institutun tam şəkildə ölkə ərazində tətbiq edilməsinə konstitsional baxımından müəyyən çətinliklər yarada bilər. Ona görə də bunun üstünlükləri özünü göstərir və artıq icra başçıları institunun özünü dorultmamasını üzə çıxarır. Çünki biz zaman-zaman icra hakimiyyəti başçılarının hüquqa və qanunazidd fəaliyyətə görə həbs edilmələrinin, onlar barədə cinayət işinin başladılmasının, cəzaya məhkum edilməsinin şahidi olmuşuq”.
X.Bəşirov hesab edir ki, Prezidentin xüsusi nümayəndəliyi institutunun gələcəkdə bütün ölkə boyu tətbiq edilməsi bu neqativ halların aradan qaldırılmasına səbəb olacaq.
Bakı İctimai Əməkdaşlıq Mərkəzinin sədri Rauf Zeyni baki-xeber.com-a bildirdi ki, son illər Prezident İlham Əliyev tərəfindən müxtəlif sahələrdə islahatlar aparılır. “Bu islahatlar bu öz müsbət nəticələrini verməkdədir. Təbii ki, bəzi problemlər hələ də qalmaqdadır. O probelmlərin də zaman-zaman həll olunacağı nəzərdə tutulur. Bu istiqamətdə işlər aparılır.
Prezidentin xüsusi nümayəndəsi institutunun yaradılması da bu islahatlardan biridir. Düşünürəm ki, həm Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində, həm Qarabağın dirçəlişi, yenidən qurulması, abadlaşdırılması, Tikinti-quruculuq işlərinin aparılması və sair istiqamətlərdə Prezidentin xüsusi nümayəndələri çox böyük aktivlik göstərirlər. Bütün Qarabağ üzrə aparılan möhtəşəm, qlobal işlər həmin xüsusi nümayəndələrin rəhbərliyi altında aparılır. Yəni bu da öz effektini verir.
Əlbəttə, bütün bu məsələlər qanunvericikdə öz əksini tapmalıdır. Düşünürəm ki, nəzərdə tutulan Referendum vasitəsilə Konstitutsiyaya əlavə və dəyişikliklər ediləcək. Bu institut da orada təsbit olunacaq.
Azərbaycanda struktur dəyişikli gözlənilir. Ondan irəli gələrək düşünürəm ki, həm 14 iqtisadi zona məsələsi, eyni zamanda icra hakimiyyətləri ilə əlaqədar nəzərdə tutulan qərarlar, həmçinin də xüsusi nümayəndəliklərin yaradılması Konstitusiyada hansısa formada öz əksini tapacaq. Bununla da xüsusi nümayəndələr də qanunvericilk tələblərinə uyğun olaraq Konstitutsiyada təsbit olunacaq”-deyə R.Zeyni qeyd etdi.
İradə SARIYEVA Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
