İraqın baş naziri Əli əl-Zeydi ölkədə təhlükəsizlik vəziyyətinin pisləşməsi səbəbindən Livana səfərini ləğv edib. Bu fonda Bağdaddakı mərkəzi hökumətin ən mübariz İranpərəst qruplardan biri olan “Kataib Hizbullah”a verdiyi rəsmi ultimatumun müddəti başa çatır. Hərbçilərdən əsas qalaları olan Curf əl-Səxr şəhərini tərk etmələri tələb olunur. Lakin şiə radikal qruplarının əsas himayədarı olan İran İraqdakı müttəfiqlərini silahlarını yerə qoymamağa çağırır.
Əli əl-Zeydinin Livana səfəri zamanı iki tərəfin regional təhlükəsizlik və enerji əməkdaşlığını müzakirə etməsi planlaşdırılırdı. Amma İraq baş nazirinin cədvəli daxili təhlükəsizlik vəziyyətinin pisləşməsi səbəbindən dəyişdirilib. İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusuna (İİKK) birbaşa tabe olan İraq şiə qrupu “Kataib Hizbullah”ın hökumətin tələbi ilə əsas forpostu olan Curf əl-Səxr şəhərini tərk etməsi gözlənilir. Mərkəzi Bağdad açıq şəkildə istənilən ultimatumu yerinə yetirməkdən imtina edən yaraqlıların müqavimət göstərəcəyini və İraq ordusu ilə birbaşa münaqişəyə girəcəyini gözləyir. Bağdad bu yaxınlarda qrupa şəhəri tərk etməyi əmr etdi və Curf əl-Səxr üzərində federal nəzarəti bərpa etmək niyyətində olduğunu bildirdi. Şiə yaraqlılarını devirmək cəhdi Curf əl-Səxrdə əsas neft boru kəmərlərinin fəaliyyətinə qanunsuz müdaxilə ilə bağlı dəlillər aşkar edən hökumət komissiyasının nəticələri ilə bağlı idi. Neft Nazirliyinin və İraq kəşfiyyat orqanlarının nümayəndələri müəyyən etdilər ki, təxminən beş ildir boru kəmərində güclü sənaye kranı quraşdırılıb və İraq nefti bu krandan gizli şəkildə yeraltı su anbarlarına vurulub, tanker yük maşını ilə daşınıb və gizli mini-neftayırma zavodlarında emal edilib. Şəhərin ordu tərəfindən ələ keçirilməsinin vacibliyi İraq Silahlı Qüvvələrinin Ali Komandanı Ofisinin 18 noyabrda verdiyi direktivdə bildirilir. Sənəddə qeyd olunur ki, Curf əl-Səxrah bölgəsində üç sektor müəyyən edilib və burada təhlükəsizliyi ordu briqadası, federal polis bölmələri və “Həşd əl-Şəabi” milis bölmələri təmin edəcək. Direktivdə həmçinin deyilir ki, bu bölgədəki neft boru kəmərləri marşrutlarının birbaşa qorunması Enerji Obyektlərinin Mühafizəsi Polis Alayına həvalə edilib. Mərkəzi hökumətin planına əsasən, Kataib Hizbullah 2014-cü ildən bəri birtərəfli nəzarətdə saxladığı şəhərdən tamamilə çıxmalıdır. Buna baxmayaraq, İrana sadiq olan militant təşkilata təzyiq İraq hökumətinin bu cür qrupları zəiflətmək üçün apardığı daha geniş kampaniyaya uyğun gəlir. 2026-cı il ərzində Vaşinqton Bağdada İranpərəst qüvvələri cilovlamaq üçün təzyiq göstərib, İraq federal hakimiyyətinin dollarla ifadə olunan neft gəlirlərinə çıxışını məhdudlaşdırıb və şiə militant bizneslərinə sanksiyalar tətbiq edib. 2026-cı ilin fevral ayında başlayan ABŞ və İran arasında hərbi münaqişənin yalnız İraq qruplarının mövqeyini gücləndirdiyi ümumi qəbul edilir. Militantlar regional təhlükədən silahlarını qorumaq üçün arqument kimi istifadə edirlər ki, bu da Bağdadı milislərin tərksilah edilməsi üçün son tarixi 2027-ci ilin iyun ayına təxirə salmağa məcbur edib.
İsrailin “Kan” xəbər agentliyinin mənbələrinə görə, İran İraqdakı şiə qruplarına Yaxın Şərqdə ABŞ-ın iştirak etdiyi tammiqyaslı münaqişə davam etdiyi müddətcə mərkəzi Bağdada güzəştə getməməyi tapşırıb. Onlar deyirlər ki, İraq baş nazirinin İranpərəst qüvvələri tərksilah etmək səylərinə baxmayaraq, Bağdadda üstünlük təşkil edən fikir budur ki, döyüşlər yenidən başlasa, şiə qrupları dərhal İranı dəstəkləyəcək və bölgədəki ABŞ bazalarına hücum edəcəklər. “Kan”ın mənbələrinə görə, problemlərdən biri də İİKK-nın İraq şiə qrupları üzərində birbaşa təsirə malik olması və bu milislərin yerli komandirlərini kənara qoyan əmrlər verməsidir. İraq qruplarının silahsızlaşdırılması, Bağdadın son aylarda tətbiq etdiyi rəsmi kurs İraq qruplarının arsenalının əhəmiyyətli bir hissəsi idxal edildiyi üçün də mümkün deyil: “Kan”ın mənbələrinin qeyd etdiyi kimi, Tehran şiə yaraqlılarını müntəzəm olaraq yerli istehsal olan silahlarla təmin edirdi və sadəcə bu ehtiyatları İraq federal hakimiyyət orqanlarına təhvil verməyəcək. İraqın hazırkı baş naziri avqust ayında Curf əl-Sax şəhərinə qüvvələr yerləşdirməyə cəhd etmişdi, lakin əhəmiyyətli hücum imkanlarına malik yaraqlılar buna mane olmuşdu. Kəşfiyyat icmasına yaxın Amerika beyin mərkəzlərinin mütəxəssislərinin fikrincə, Bağdad şəhər üzərində nəzarəti ələ keçirə bilsə, bu, onunla ABŞ prezident administrasiyası arasında etimadı gücləndirəcək və ABŞ-ın yeni sanksiyaları riskini azaldacaq, əl-Zeydiyə digər silahlı qruplara qarşı oxşar əməliyyatlar başlatmağa imkan verəcək. Lakin amerikalı ekspertlər xəbərdarlıq edir ki, Curf əl-Səxr itirilsə belə, “Kataib Hizbullah”ın hərbi potensialı toxunulmaz qalacaq. İrana yaxın olan radikal təşkilat sadəcə döyüşçülərini və arsenallarını başqa bazalara köçürəcək, siyasi elçiləri vasitəsilə İraq hökumətinə qarşı sabotaj edəcək və orta müddətdə itirilmiş bölgəyə nəzarəti bərpa etməyin yollarını tapacaq.
Tahir TAĞIYEV