Cümə günü, 20 noyabr 2026
     

Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

Image


Rusiya prezidenti Vladimir Putin, Çin lideri Si Cinpin və ABŞ prezidenti Donald Tramp arasında Çinin Şençjen şəhərində keçirilən Asiya-Sakit Okean İqtisadi Əməkdaşlıq (APEC) sammitində keçirilən danışıqlar birgə bəyannamənin qəbul edilməsi ilə başa çatdı. Bu bəyannamə, üç liderin açıqlamaları ilə yanaşı, üç ölkənin görüşünün 1945-ci il məşhur Yalta danışıqları ilə müqayisə edilməsinin yanlış olduğunu göstərir. Səksən bir il əvvəl İkinci Dünya müharibəsinin qalib ölkələri təsir dairələrini bölüşdürdülər və onilliklər boyu bəşəriyyətin taleyini müəyyən etdilər. Şençjen görüşünün iştirakçılarını ortaq düşmən üzərində ortaq qələbə və qlobal qan tökülməsinin qarşısını almaq istəyi deyil, müəyyən məsələlərdə ortaq mövqe və üç ölkə üçün beynəlxalq məsələlərdə ortaq xətt çəkmək istəyi birləşdirdi.

Şençjen tədbirinin iki günü ərzində tərəflər ünsiyyət qurmaq üçün çoxsaylı imkanlara malik oldular. Onların qarşılıqlı əlaqələrinin və bütün sammitin ən yaddaqalan məqamı Si Cinpin, Tramp və Putin arasında bir saat yarım davam edən üçtərəfli danışıqlar oldu. Bu danışıqlardan sonra dörd maddədən ibarət bəyannamə qəbul edildi. Bəzi gözləntilərin əksinə olaraq, bunların heç birində Rusiya-Ukrayna münaqişəsi və ya Tayvanın statusu yer almadı. Bu mübahisəli və mürəkkəb mövzularda üç lider açıq şəkildə konsensusa gələ bilmədi və heç olmasa qısa sammit zamanı bunu edə bilmədilər. Bəyannamənin birinci bəndində deyilirdi: "BMT Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri olaraq, Rusiya, Çin və ABŞ BMT-nin qlobal çağırışlara daha effektiv şəkildə cavab verə bilməsi və beynəlxalq sülh və təhlükəsizlik sahəsindəki əsas missiyasını yerinə yetirə bilməsi üçün BMT-də islahatlara sadiq olduqlarını bildiriblər." Bu cür ifadənin əsaslandırılması aydındır. Hər üç lider bu və ya digər şəkildə BMT-nin islahatlarına dəstək ifadə ediblər, baxmayaraq ki, onlar heç vaxt vahid plan və ya bu cür islahatlara ortaq yanaşmalar irəli sürməyiblər. Bu məsələnin indi həlli siyasi cəhətdən aktual hesab edilə bilər. Hazırkı BMT baş katibi Antonio Quterreşin səlahiyyət müddəti başa çatır. Yeni baş katib 31 dekabra qədər seçilməlidir və seçki prosesi hazırda əsasən ABŞ-ın mövqeyinə görə dayanıqlı şəkildə davam edir. Onlar müxtəlif namizədləri ardıcıl olaraq rədd ediblər. Tramp açıq şəkildə öz adamını, təşkilatı hazırkı Amerika prezidentinin gələcəyi ilə bağlı vizyonuna uyğun olaraq islahat edəcək birini baş katib təyin etmək istəyir. Bəyannamədə BMT-nin islahat ideyasına dəstək ifadə olunur, lakin heç bir konkret məlumat verilmir. Çox güman ki, razılaşdırılmalıdır.

Bəyannamədəki ikinci bənddə qlobal bazara neft tədarükü ilə bağlı həssas məsələdən bəhs olunur ki, bu mövzu həm ABŞ, həm də son zamanlar Rusiya üçün aktualdır: "Üç ölkə bütün ölkələrin xeyrinə emal olunmuş neft məhsullarının istehsalını və tədarükünü artırmağı planlaşdırır. Onlar sabit enerji təchizatının vacibliyini bir daha təsdiqlədilər". Bu məqamda gizli bir məna axtarmaq lazımdırsa, bunun Ukraynaya xəbərdarlıq olduğunu düşünmək olar. Tramp Rusiya neft emalı zavodlarına endirdiyi zərbələri Amerika istehlakçıları üçün benzin qiymətlərinin artmasının həlledici səbəbi elan etdi. Avropa Birliyinin, eləcə də Böyük Britaniyanın Rusiya neft obyektlərini Ukrayna dronları və raketləri üçün qanuni hədəf kimi tanıdığını nəzərə alsaq, bu məqamın ABŞ-ın Avropa NATO müttəfiqlərinə də ünvanlandığı qənaətinə gəlmək olar.

Üçüncü məqam diqqətəlayiqdir və müəyyən mənada məntiqlidir: "Üç dövlət başçısı dövlətlərin razılığı prinsipinin və dövlət məmurlarının toxunulmazlığına hörmətin fundamental əhəmiyyət kəsb etdiyini qeyd edir və Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinin və digər oxşar qurumların səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməməli olduqları barədə razılığa gəlirlər."

Xatırladaq ki, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi təkcə Putin üçün həbs qərarı verməyib, həm də Trampla ciddi mübahisələrə səbəb olub. O, İraq və Əfqanıstanda müharibə cinayətlərinə görə Amerika əsgərlərinin təqib edilməsi cəhdlərini qəti şəkildə pisləyir. Bütün bunların ardınca, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi Trampın dostu, İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunu həbs etmək niyyətindədir. Təəccüblü deyil ki, hazırkı ABŞ prezidenti vəzifəyə başlayan kimi dərhal məhkəməyə qarşı sanksiyalar tətbiq etməyə başlayıb. Ən son sanksiyalar oktyabr ayında tətbiq edilib. Dördüncü bəndin təşəbbüskarını asanlıqla müəyyən etmək olar - bu, Si Cinpin idi. O, dəfələrlə çoxsaylı beynəlxalq görüşlərdə və forumlarda, hətta məhdud miqyasda olsa belə, nüvə silahının istifadəsinin yolverilməzliyi məsələsini qaldırıb. Buna görə də, bu, bəyannamədə ən güclü və birmənalı ifadə ilə əks olunub: "Üç ölkənin dövlət başçıları nüvə müharibəsində qalib gəlməyin mümkün olmadığını və heç vaxt vurulmamalı olduğunu bir daha təsdiqlədilər. Üç ölkə nüvə risklərini azaltmaq və nüvə silahlarının yayılmasının qarşısını almaq üçün dialoqa girəcək." Şençjen sammitində Tramp, onun sözlərinə əsasən, Çinin nüvə arsenalının ölçüsünü məhdudlaşdıran beynəlxalq müqavilələrə qoşulmasını təklif etmişdi. Si nüvə silahlarının tamamilə ləğvi təklifi ilə cavab verdi. Beləliklə, Çin Mao Tszedunun dövründən bəri davam edən mövqeyini bir daha təsdiqlədi: "nüvə klubu"nun aparıcı üzvlərindən (ABŞ, SSRİ/Rusiya, Fransa və Birləşmiş Krallıq) xeyli geridə qalan Çin bu cür məhdudiyyətlərə dözə bilməz.

Tahir TAĞIYEV



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

Ermənilər Qarabağda Amaras udin-alban abidəsinə kor iddialardan əl çəkmirlər...

SON XƏBƏRLƏR

20.11.2026 / 18:43
Maşın alan yoxdur, amma qiymətlər sürətlə artır

20.11.2026 / 18:27
Yeni Yalta sammiti alınmadı, amma Rusiya, Çin, ABŞ liderləri istəklərinə nail oldular

20.11.2026 / 18:11
Fransa və Hindistan BTQ-yə açıq savaş açdı - təşkilatın sosial media hesablarına kiberhücumlar başladı...

20.11.2026 / 17:57
Şəmkir xəstəxanasını su basdı - TƏBİB-dən açıqlama...

20.11.2026 / 17:51
İslam yaxın onillikdə dünyanın ən böyük dininə çevriləcək

20.11.2026 / 17:40
İcra başçısının birinci müavini ilə bağlı 2 milyonluq qalmaqal - iş prokurorluğa çıxdı...

20.11.2026 / 17:32
Almaniya və Ukrayna arasında fikir ayrılığı - Avropalı liderlər Moskvaya gedəcəkmi...

20.11.2026 / 17:26
Dünyanın "3 iddialı ağası" Qəzzada on minlərlə müsəlmanın faciəsinə susdu...

20.11.2026 / 17:12
Mehriban Əliyevanın sosial media hesablarında Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşünə dair paylaşım edilib

20.11.2026 / 17:05
Trampdan Ukrayna ilə bağlı mühüm açıqlama - Vaşinqton Kiyevsiz qərar verməyəcək...

20.11.2026 / 16:32
Kolleclərə qəbul qaydaları dəyişir - qiyabi təhsil ləğv edilir...

20.11.2026 / 16:25
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama rəsmi səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

20.11.2026 / 16:09
Ermənilər pasportlarda doğulduğu yer kimi "Azərbaycan " yazdırırlar...

20.11.2026 / 16:02
Prezident İlham Əliyevin səfəri Vyetnam mediasının diqqət mərkəzində... - FOTO

20.11.2026 / 15:44
Çin lideri Putini niyə bu qədər soyuq qarşıladı...

20.11.2026 / 15:29
Mehriban Əliyeva Vyetnamın vitse-prezidenti ilə görüşüb - FOTO

20.11.2026 / 15:23
Azərbaycanda boşanmaların sayı artır - hər 100 nikahın 48-i dağılır...

20.11.2026 / 15:20
Bakı–Balakən–Bakı marşrutu üzrə qatarların hərəkəti bərpa olunur

20.11.2026 / 15:09
Rusiyanı Ukraynada yeni işğala ruhlandıran kimdir - ABŞ müdafiə nazirinin yanlışı...

20.11.2026 / 15:08
“Vətəndaşlar referendumda yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, istefa verməyə hazıram” - Paşinyan

20.11.2026 / 14:50
Badamdarda sürüşmə sahəsində çatlar genişlənib - RƏSMİ AÇIQLAMA...

20.11.2026 / 14:45
Milli Məclisin deputatı Vüqar Rəhimzadə Ordubadda seçiciləri ilə növbəti görüşünü keçirib - FOTO

20.11.2026 / 14:44
Aİ və Böyük Britaniya tələbə mübadiləsi barədə razılığa gəldilər, lakin təhsil haqları dayandırıldı

20.11.2026 / 14:32
Əli Əsədov Kobaxidzeyə başsağlığı verdi

20.11.2026 / 14:24
Krım körpüsü Niderland raketləri ilə vurulmuşdu - Niderland və Avstriyanın Kiyevdəki səfirlikləri bombalandı...

20.11.2026 / 14:12
Əməkdar artist Nigar Şabanova icra hakimiyyətini tənqid etdi

20.11.2026 / 14:08
Polşanın Lublin şəhərində hava hücumu xəbərdarlığı edilib

20.11.2026 / 14:01
Milli Xalça Muzeyində “Ortaq irs: Türk xalçası” mövzusunda beynəlxalq simpozium təşkil olunacaq

20.11.2026 / 13:59
AĞDAMIN MƏDƏNİ YADDAŞI: DAŞLARA HƏKK OLUNMUŞ TARİX VƏ YENİDƏN DİRÇƏLƏN İRS

20.11.2026 / 13:59
AMEA-nın strukturunda dəyişiklik edilib

20.11.2026 / 13:55
Le Penin partiyasının qərargahında məlumat sızması ilə əlaqədar axtarış aparılıb

20.11.2026 / 13:50
Çin "üçlüyünün" bəyanatları Avroatlantik məkanı parçaladı...

20.11.2026 / 13:35
Putinin təhdidlərindən saatlar sonra Rusiya ordusu Kiyevə üç ballistik raket atdı - körpülər vuruldu...

20.11.2026 / 13:18
Lukaşenko kənd təsərrüfatı nazirini söydüyünü etiraf etdi - sonra ondan üzr istəyirəm...

20.11.2026 / 13:03
Vyetnam Azərbaycanda səfirlik açır...

20.11.2026 / 12:51
Jurnalistlər üçün müsabiqə elan edildi

20.11.2026 / 12:36
ABŞ-da hakerlər “Visa”, “Mastercard” və “JPMorgan Chase” müştərilərinin məlumatlarını ələ keçirdi…

20.11.2026 / 12:21
Sahibə Qafarova Qurbanqulu Berdiməhəmmədovla görüşdə iştirak edib

20.11.2026 / 12:14
Uşaqların energetik içkilərə marağı artır – nəzarət gücləndirilə bilər...

20.11.2026 / 12:01
Media və Yayım Şurasının müsabiqələrinin keçirilməsi qaydalarında yenilik edildi

20.11.2026 / 11:50
İspaniya futbolunun dörd nəhəngi İstanbulda üz-üzə gəlir

20.11.2026 / 11:37
Jurnalist müsabiqəsində sosial media aktivliyi də nəzərə alınacaq - YENİ QAYDA...

20.11.2026 / 11:23
Keçmiş təhsil nazirinə yeni vəzifə verildi...

20.11.2026 / 11:09
Dəbilqəsiz elektroskuter sürmək qadağan edilə bilər - Ombudsmandan təklif...

20.11.2026 / 10:54
Bu halda media subyektinə yardım dayandırılacaq...

20.11.2026 / 10:36
Sülhə mane olan sənəd Ermənistanın rəsmi saytlarında açılmır

20.11.2026 / 10:18
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Vyetnam Milli Assambleyasının sədri ilə görüşüb - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 10:03
Tramp İrana yeni hücumla bağlı yeni tarix açıqladı – nələrin baş verəcəyini görəcəyik…

20.11.2026 / 09:47
Abşeron-Xızı Təhsil İdarəsinin müdiri yeni vəzifəyə təyin edildi...

20.11.2026 / 09:30
Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentliyi 2027-ci il üzrə kiçik və böyük qrant müsabiqələrini elan edir

20.11.2026 / 09:20
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vyetnamın Baş naziri ilə görüşü olub - FOTO/YENİLƏNDİ

20.11.2026 / 08:41
Prezident İlham Əliyev Hanoyda Ho Şi Minin məqbərəsini ziyarət etdi - FOTO

20.11.2026 / 08:21
Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü gündəmdə - yalnız ərazi güzəşti qarşılığında…

20.11.2026 / 08:11
Netanyahunun əsas rəqibi hərəkətə keçdi - Ayzenkot ərəb partiyaları ilə koalisiyaya gedir

20.11.2026 / 08:10
Prezident İlham Əliyev Hanoyda “İnqilab şəhidləri” abidəsini ziyarət edib - FOTO

20.11.2026 / 08:01
Senat Trampın İrana qarşı müharibə səlahiyyətini məhdudlaşdırmaq cəhdini rədd etdi

20.11.2026 / 00:45
Beynəlxalq Məhkəmədən tarixi qərar... Myanma Arakan müsəlmanlarına qarşı rəsmən soyqırımda ittiham olundu – təzminat ödəyəcəklər…

20.11.2026 / 00:11
Qarakənd faciəsindən 35 il ötür...

20.11.2026 / 00:01
Bu gün Ağdam Şəhəri Günüdür - Qarabağın dirçəliş rəmzinə çevrilən Ağdam...

19.11.2026 / 22:53
Azərbaycan tarixinin öyrənilməmiş səhifələri

19.11.2026 / 22:35
Sadiq həmişə müharibənin qələbə ilə bitəcəyini deyirdi…

19.11.2026 / 21:58
Yeni prezident seçkilərinə qədər Əkrəm İmamoğluna “siyasətlə məşğulluq” qadağası qoyuldu...

19.11.2026 / 21:35
“Günəş fəallığı” Xəzər suyuna təsir edən sonuncu amıldir - Rusiyadan gələn izaha cavab...

19.11.2026 / 21:17
Almaniya Cənubi Qafqazda sülh prosesi ilə bağlı yeni kurs elan etdi...

19.11.2026 / 21:04
Prezident İlham Əliyevin sosial media hesablarında Vyetnama səfəri ilə bağlı videoçarx paylaşılıb

19.11.2026 / 20:50
Paşinyan Azərbaycan XİN-lə tam razılaşdı...

19.11.2026 / 20:33
Putin “nüvə çantası”nı özü ilə Çinə niyə aparmışdı...

19.11.2026 / 20:19
QHT “Süni intellekt dövrünün tələbəsi necə olmalıdır” adlı layihə icra edir...

19.11.2026 / 20:15
Aşqabad bütün istiqamətlərdə diplomatiyanı dəyişir, tək Türk birliyindən başqa - Şok səbəblər...

19.11.2026 / 19:55
Paşinyandan üsyan etdi - 1870-ci illərdən bəri... bizi türklərə düşmən etdilər...

19.11.2026 / 19:35
Sumqayıtda “Psixologiya və Şəxsi İnkişaf” forumu keçirilib - FOTO

19.11.2026 / 19:18
2023-cü ilin 1 yanvarından bu yana 220 manat məbləği dəyişməyib - niyə?

19.11.2026 / 19:02
Ermənistan Alban irsini özününküləşdirərək UNESCO-ya daxil etmək istəyir – TƏXRİBAT

19.11.2026 / 18:56
Tramp Putin və Cinpinlə görüşdə İranın nüvə silahına sahib olmasına imkan verməyəcəyini bəyan etdi...

19.11.2026 / 18:43
Putindən sərt mesajlar - Krım körpüsünə cavab, ərazi məsələsində güzəştsizlik və Qərbə xəbərdarlıq...

19.11.2026 / 18:41
ORMEŞƏNİN ŞƏRƏF DASTANI - Vətənə, qəhrəmanlığa və yaddaşa yazılan əbədi abidə

19.11.2026 / 18:28
YAP: 34 illik zəngin siyasi irs və yeni dövrün strateji hədəfləri

19.11.2026 / 18:23
Sahibə Qafarova Türkmənistanda Matviyenko ilə görüşdü

19.11.2026 / 18:21
Şəhid adı əbədidir...

19.11.2026 / 18:18
Ermənistanda TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi üçün vəsait ayırdı...

19.11.2026 / 18:13
Putin, Tramp və Si Cinpin sülh haqqında Bəyannamə qəbul etdilər

İnformasiya texnologiyaları Azərbaycanın inkişafında yeni güclü mənbə kimi özünü daha çox təsdiqləyir....

XƏBƏR ARXİVİ