Ermənistanın ictimai-siyasi həyatında bu gün əsas məsələ yeni Konstitusiyanın qəbulu ilə bağlıdır. Bu ay ərzində ölkə hakimiyyəti yeni Konstitusiya layihəsini ictimaiyyətə təqdim etmək, daha sonra onu parlamentdən keçirərək referenduma çıxarmaq niyyətindədir. Amma Azərbaycanla sülh prosesinə mane olmaq istəyən müxalifət yeni Konstitusiyanın qəbulunu əngəlləməyə çalışır və bu da Ermənistanda hakimiyyətlə rəqibləri arasında münasibətləri daha da gərginləşdirir. Bu fonda Nikol Paşinyan iqtidarı xalqın təzyiqi və digər təsir üsullarından istifadə edərək, müxalifətin müqavimətini qırmaqda israrlı olduğunu bildirir.
Hələlik Ermənistanın parlament müxalifəti sülhə nail olmaq üçün yeganə maneə olaraq qalır. Baş nazir Nikol Paşinyan qeyd edib ki, Ermənistan hökuməti ölkə üçün taleyüklü qərarlar qəbul etməli, yəni yeni Konstitusiyanı təsdiqləməli və sülhə nail olmalıdır. Baş nazir xüsusi vurğulayıb ki, indi hökumət parlament müxalifətinin onlara qarşı çıxdığı bəhanəsi ilə qeyd olunan məqsədlərdən imtina etsə, bu, qeyri-ciddi görünərdi. Paşinyan qeyd edib ki, ya ictimai təzyiq altında müxalifət sülhə maneələr yaratmaq missiyasından geri çəkiləcək, ya da hakimiyyət siyasi prosesləri elə yönləndirəcək ki, müxalifət artıq parlamentdə mövcud olmasın. Amma müxalifət də Nikol Paşinyanın bu hədələri qarşısında geri çəkilmək niyyətində deyil. Bu düşərgə təmsilçiləri yeni Konstitusiyanın qəbul olunmasını hər yolla əngəlləyəcəklərini bəyan edirlər. Onlar Azərbaycanla da sülh sazişinin imzalanmasını bu məqsədləri üçün qurban verməyə hazır olduqlarını gizlətmirlər. Parlamentin “Ermənistan” fraksiyasının üzvü Levon Köçəryan bildirib: “Konstitusiyanın mətninin daha da təkmilləşdirilməsi məsələsini müxalifət müzakirə edə bilər. Lakin bu, yalnız Konstitusiyanın preambulasından Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadın çıxarılması məsələsi qaldırılmadığı təqdirdə mümkündür. Biz həmişə daha yaxşı mətni, daha yaxşı konstitusiyanı müzakirə edə bilərik, amma əgər bu, başqa dövlətin birbaşa tələbi ilə edilirsə, bu bizim üçün qəbuledilməzdir”.
Xatırladaq ki, parlamentdə fraksiyaları olan “Ermənistan” və “Güclü Ermənistan” blokları da daxil olmaqla 13 müxalif siyasi qüvvə birləşərək yeni Konstitusiyanın qəbul edilməsinə qarşı çıxmaq niyyətlərini bəyan ediblər. Onlar iddia edirlər ki, bu dəyişikliklər Azərbaycanın tələbi ilə edilir, çünki artıq yeni Konstitusiyanın mətnində Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edilməyəcəyi elan edilib. Hakimiyyət orqanları öz növbəsində bəyan edirlər ki, Azərbaycan Ermənistandan Konstitusiyaya dəyişiklik edilməsini tələb etmir, çünki bu, Ermənistan Respublikasının daxili məsələsidir. Amma rəsmi Bakı onu da açıq mətnlə bəyan edir ki, Ermənistan Konstitusiyasında Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad olduğu müddətcə İrəvanla sülh müqaviləsi imzalanması qeyri-mümkündür. Çünki Müstəqillik Bəyannaməsində Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları yer alıb. Bu isə davamlı sülh və normal münasibətlərin qurulmasına əngəldir. Azərbaycanın yanaşmasında haqlı olduğunu Ermənistan hakimiyyəti də qəbul edir. Sadəcə, sülhdə maraqlı olmayan müxalifət bu müstəvidə problemlər yaratmağa davam edir. Amma Paşinyan iqtidarı müxalifətin müqavimətini qırmaqda, yeni Konstitusiyanın qəbulunda israrlıdır. Paşinyan Ermənistan xalqının referenduma gedəcəyinə və yeni Konstitusiyaya böyük çoxluqla səs verəcəyinə əminliyini ifadə edib. Hətta Paşinyan bildirib ki, onun devrilməsini istəyən müxalifət qüvvələrinə sadə bir razılaşma təklif edilə bilər. O bildirib ki, buna nail olmaq üçün müxalifətin sadəcə yeni konstitusiya layihəsi ilə bağlı referenduma razılıq verməsi lazımdır: “Əgər xalq yeni Konstitusiyanın əleyhinə səs verərsə, mən vəzifədən gedərəm. Biz, necə deyərlər, təslim olarıq. Əgər insanlar yeni Konstitusiyanın lehinə səs verərsə, biz Konstitusiyanı qəbul edəcəyik, sülhü təsis edəcəyik, TRİPP layihəsini açacağıq, çətin sərhəd ərazilərini delimitasiya edəcəyik. Müxalifət məsələni bu şəkildə həll etməyə razı olmasa, növbədənkənar seçkilərin “buldozeri” gətirilməlidir və nəticədə qanunverici orqanda mövcud iki müxalifət qüvvəsindən heç biri parlamentə girməməlidir”.
Xatırladaq ki, yeni Konstitusiyanın qəbulu üçün ümumxalq referendumunun keçirilməsi tələb olunur. Belə refendumun təyin edilməsi qərarı üçün parlament deputatlarının ən azı üçdə ikisinin səsi, yəni 70 səs tələb olunur. 7 iyun 2026-cı ildə Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərinin nəticələrinə görə, “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası beşdə üç səs çoxluğuna malikdir ki, bu da ona konstitusiya qanunlarını qəbul etməyə və təyinatlar etməyə imkan verir. Lakin partiyanın Ermənistan Konstitusiyasını birbaşa dəyişdirmək üçün lazım olan üçdə iki səs çoxluğu yoxdur. O səbəbdən “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyasına parlament müxalifətindən ən azı 6 səs lazımdır. Hələlik müxalifət nümayəndələri hakimiyyətə belə bir dəstəyin omayacağını bəyan edirlər. Amma hakmiyyət də xalq müraciət edərək bildirir ki, bu fonda müxalifət Ermənistanı yeni müharibəyə sürükləyir. Ermənistanın “Past” nəşri yazır ki, parlamentdəki hər iki müxalifət fraksiyası yeni Konstitusiyanın müzakirəsinə qapını bağlayır və hakimiyyətə parlament manevrləri və ya pərdəarxası razılaşmalar üçün heç bir imkan saxlamır. Yaranmış vəziyyətdə Konstitusiya dəyişiklikləri üçün zəruri səslərin təmin edilməsi qeyri-real görünür. Buna görə də hakimiyyətin gündəliyində faktiki olaraq onun özünün müzakirə etdiyi digər ssenari - növbədənkənar parlament seçkilərinə getmək məsələsi qalır.
Tahir TAĞIYEV