Almaniya kansleri Fridrix Merts bu yay ölkəni və Avropanı bürüyən qeyri-adi istilər və onun fəsadalrından hökumətin dərs çıxaracağını bildirib. Onun rəhbərliyi altında hökumət sentyabr ayında daha bir isti dalğasının təsirini azaltmaq üçün təcili tədbirlər hazırlayacaq. Belə bir dalğa, Almaniya meteorologiya orqanlarının xəbərdarlıq etdiyi kimi, çox ehtimal olunur.
Almaniya hökumətinin başçısının bu məsələyə toxunması təsadüfi deyil. Hazırda Avropada insanlar isti yaydan əziyyət çəkir. "The Guardian" qəzeti ayrı-ayrı ölkələrin statistikasına istinadən bildirir ki, Avropada üç yay və iki yaz ayı (aprel və may ayları da bir neçə ölkədə çox isti olub) üçün artıq ölüm halları qorxunc 35.000-ə çatıb. Almaniya mübahisəsiz liderdir. Robert Kox İnstitutunun məlumatına görə, ölkədə istidən 14.000 nəfər ölüb. Fransa 7.300 ölümlə ikinci, İspaniya isə təxminən 5.000 ölümlə üçüncü yerdədir. İyun ayı Almaniya üçün xüsusilə çətin keçdi, ölkənin bəzi yerlərində ardıcıl üç gün ərzində 40 dərəcədən yuxarı temperatur qeydə alındı. Hətta "Qara Həftə" termini də ortaya çıxdı: 22-28 iyun tarixlərində təxminən 10.000 insan istidən öldü. Belə ölüm halları yalnız pandemiya dövründə müşahidə olunub. 2026-cı ilin yayı Avropaya beş istilik dalğası gətirdi. Birincisi iyun ayında, sonuncusu isə avqustun ortalarında baş verdi. Bir çox ərazidə temperatur 40 dərəcədən yuxarı qalxdı. Meteoroloqların fikrincə, sentyabr ayında qeyri-adi dərəcədə yüksək temperatur dalğası mümkündür. Alimlər qeyd edirlər ki, qitə qlobal orta göstəricidən iki dəfə sürətlə istiləşir. Buna görə də, Avropada Afrika istilik dalğası təsadüfi bir hadisə deyil, illik bir fenomenə çevrilir. Bu cür anomaliyalar yanğınlardan iqtisadi itkilərə, infrastrukturun dağılmasına, məhsuldarlığın azalmasına və həddindən artıq ölüm halları şəklində demoqrafik nəticələrə səbəb olur. Uşaqlar, yaşlılar və ürək-damar xəstəlikləri olanlar istidən ən çox əziyyət çəkirlər. Uzunmüddətli və illik qeyri-adi yüksək temperatur epizodları da əhalinin qalan hissəsinin sağlamlığına mənfi təsir göstərir. Bu il temperatur o qədər yüksək idi ki, magistral və dəmir yolu xətlərini deformasiyaya uğratdı. Bir çox çayda suyun səviyyəsi rekord həddə düşdü, su və elektrik təchizatını pozdu və kənd təsərrüfatına ciddi ziyan vurdu. Çayların quruduğu illərin yazıldığı "aclıq daşları"nın fotoşəkilləri və videoları ortaya çıxdı. Onlara Elba, Reyn və Dunay çaylarında rast gəlinir. İnsanlar quraqlıqdan sonra baş verən fəlakətlər barədə nəsillərinə xəbərdarlıqları belə qoyub getdilər.
Merz vəziyyətə vaxtında reaksiya vermədiyinə görə tənqid olunub. Lakin digər hazırkı milli hökumətlər də problemi həll etməkdə acizdirlər. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatları göstərir ki, Avropada orta hesabla evlərin 23%-i kondisionerlə təchiz olunub, ABŞ-da bu rəqəm 90%-dir. Lakin Almaniyadakı vəziyyət, hətta Aİ standartlarına görə belə, xüsusilə dəhşətlidir. Alman portalı “Verivox” tərəfindən sifariş edilən bir araşdırmaya görə, ölkədəki evlərin yalnız 6%-i kondisionerlə təchiz olunub. Müqayisə üçün, İtaliyada bu rəqəm 56%, Fransada isə 25% təşkil edir. Avropada kondisionerlərin az yayılması qanuni məhdudiyyətlərlə bağlıdır. Bəzi şəhərlərdə onların quraşdırılması bütün sakinlərin və bələdiyyənin razılığını tələb edir. Avropa boyunca xüsusən də Almaniyada tarixi rayonlarda yerləşən binaların görünüşünü dəyişdirmək üçün qanuni məhdudiyyətlər mövcuddur. Bu, heç kimin kondisionerin quraşdırılmasını rəsmi olaraq qadağan etmədiyi, lakin praktik olaraq mümkün olmadığı bir vəziyyət yaradır. Xarici kondisionerin binanın fasadına quraşdırılması adətən tarixi irsin qorunması qanunlarını pozur. Bu vəziyyətdə ağac əkilməsi, park ərazisinin genişləndirilməsi, əks etdirici dam boyası və innovativ istilik əks etdirən tikinti materialları kömək edə bilər. Bəs Avropa ölkələrinin büdcələri onsuz da məhdud olduğu halda, pul haradan gələcək? Bundan əlavə, şəhər mərkəzlərində sıx tarixi inkişaf daha çox yaşıl sahəyə imkan vermir. Buna baxmayaraq, Aİ hökumətləri böhrana cavab tədbirləri hazırlamalı olacaqlar. İsti dalğalarının qurbanlarına görə Almaniya Aİ-də lider olsa da, Fransa ən böyük iqtisadi itkilərə məruz qalıb. Ən böyük meşə yanğınları orada baş verib və kənd təsərrüfatı torpaqlarına ciddi ziyan vurub. Fransanın ÜDM-nin 1,4% azalacağı proqnozlaşdırılır. Ümumilikdə, il ərzində 0,6% azalması gözlənilir. İtaliya və İspaniya ciddi iqtisadi nəticələrlə üzləşəcək. İsti dalğalarının daha qısa olduğu Polşa, Aİ-nin böyük ölkələri bundan ən az təsirlənən ölkələr olacaq.
Samirə SƏFƏROVA
