Türkiyənin Yenidən Rifah Partiyasının sədri Fatih Ərbakan Azərbaycanın dövlət məktəblərində hicabla bağlı müzakirələrə münasibət bildirərək, Prezident İlham Əliyevə və ölkə rəhbərliyinə müraciət edib. O, 14 oktyabr 2026-cı il tarixli açıqlamasında Azərbaycanda hicablı şagirdlərin məktəblərə buraxılmadığına dair xəbərləri tənqid edib və hətta Ermənistandakı məktəblərdə hicaba icazə verildiyini iddia edib. Ərbakan bu müqayisədən istifadə edərək, Azərbaycan rəhbərliyini mövcud yanaşmadan imtina etməyə çağırıb.
Lakin burada diqqətçəkən məqam türkiyəli siyasətçinin Azərbaycanın daxili məsələsi ilə bağlı emosional və müqayisəli bəyanat verməsi, eyni zamanda, məktəbli geyimləri ilə bağlı normativ tələblərin mahiyyətinin müzakirə predmetinə çevrilməsidir. Sentyabrın 21-də qəbul edilmiş 309 nömrəli Nazirlər Kabineti qərarında hicab birbaşa qadağan olunmasa da, yeni məktəbli geyim qaydaları ətrafında mübahisələr yaranıb.
Bu kontekstdə suallar yaranır: Fatih Ərbakanın Azərbaycan Prezidentinə bu formada müraciət etməsi diplomatik və siyasi etika baxımından nə dərəcədə düzgündür? Türkiyəli siyasətçinin Ermənistanla müqayisə apararaq Azərbaycanı tənqid etməsi hansı siyasi məqsədlərə xidmət edə bilər? Azərbaycanda məktəbli geyimləri ilə bağlı qərarın mahiyyəti və hicab məsələsi ictimaiyyətə niyə daha aydın izah olunmalıdır? Türkiyəli siyasətçilərin Azərbaycanın daxili məsələləri ilə bağlı bu cür bəyanatları iki ölkə arasındakı münasibətlərə necə təsir göstərə bilər?
Fazil Mustafa: “Azərbaycanın dünyəvi dövlətçilik prinsiplərinə sadiqliyi Türkiyədəki bəzi siyasi çevrələrdən daha ardıcıldır”
Milli Məclisin deputatı, İctimai birliklər və dini qurumlar komitəsinin sədri Fazil Mustafa məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, Türkiyənin bəzi siyasi partiya rəhbərlərinin eyni vaxtda Azərbaycana qardaşlıq münasibətlərinin necə qurulmalı olduğuna dair tövsiyələr verməsi səmimi təsir bağışlamır. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanın daxili məsələsinin hicab mövzusu üzərindən təqdim edilməsi müəyyən siyasi niyyətlərin pərdələnməsinə xidmət edə bilər.
Deputat qeyd edib ki, Türkiyədə son dövrlər müşahidə olunan hadisələr fonunda dini-təriqətçi düşüncənin ictimai-siyasi proseslərə təsiri diqqət çəkir. Onun fikrincə, bəzi siyasi fiqurların arxasında müəyyən dini cərəyanların dayanması ehtimalı mövcuddur və dini yanaşmaların siyasi münasibətlərə mexaniki şəkildə köçürülməsi ciddi problemlər yaradır.
Fazil Mustafa hesab edir ki, Fatih Ərbakanın Azərbaycan Prezidentinə müraciət edərkən seçdiyi üslub dövlətlərarası münasibətlərin etik prinsipləri baxımından düzgün deyil. O bildirib ki, hər hansı ölkədə tətbiq edilən qaydaları bəyənməmək həmin dövlətin daxili işlərinə bu formada müdaxilə etməyə əsas vermir. Belə yanaşmalar qarşılıqlı müdaxilələrə yol aça və münasibətlərin mürəkkəbləşməsinə səbəb ola bilər.
Deputatın sözlərinə görə, burada əsas məsələ hicaba münasibətdən daha geniş məna daşıyır. Söhbət dini inancın siyasi məqsədlər üçün istifadə edilməsindən və dövlət idarəçiliyinin ideoloji mübarizə predmetinə çevrilməsindən gedir. O vurğulayıb ki, dini dəyərlərin siyasi hakimiyyət uğrunda mübarizəyə alət edilməsi cəmiyyət üzərində təsir və üstünlük qazanmaq məqsədlərinə xidmət edə bilər.
Fazil Mustafa Azərbaycanın dünyəvi dövlətçilik prinsipinə sadiqliyini xüsusi vurğulayaraq bildirib ki, dövlət idarəçiliyinin dünyəvi əsaslarla qurulması dinə qarşı münasibət kimi qiymətləndirilməməlidir. Onun fikrincə, dini inanc insanın vicdanı və mənəvi dünyası ilə bağlıdır, dövlət isə dünyəvi hüquq və idarəçilik prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərməlidir. Bu baxımdan, dövlətin dünyəvi xarakterinin və ictimai təhlükəsizliyin qorunması üçün tətbiq olunan hüquqi məhdudiyyətlər qanunçuluq və mütənasiblik prinsiplərinə uyğun olmalıdır.
Deputat əlavə edib ki, Azərbaycanın mövqeyini ayrı-ayrı siyasətçilərin açıqlamaları əsasında Türkiyə ilə münasibətlərə qarşı qoymaq düzgün deyil. Azərbaycanla Türkiyə arasındakı əlaqələr yalnız dövlət rəhbərlərinin münasibətlərindən ibarət deyil, iki qardaş xalqın tarixi və mənəvi bağlılığına əsaslanır. Buna görə də ayrı-ayrı siyasi fiqurların bəyanatları bu münasibətləri sarsıda bilməz.
Fazil Mustafanın qənaətinə görə, dini mövzuların siyasi populizm vasitəsinə çevrilməsi həm cəmiyyət daxilində, həm də dövlətlərarası münasibətlərdə arzuolunmaz nəticələr doğura bilər. O hesab edir ki, Azərbaycanla Türkiyə arasında qarşılıqlı hörmətin qorunması üçün hər iki tərəfdə siyasi bəyanatlar verilərkən dövlətlərin suverenliyinə və daxili məsələlərinə hörmət prinsipi əsas götürülməlidir.
Akif NƏSİRLİ
