Azərbaycanla Türkiyə arasında iqtisadi və strateji tərəfdaşlıq münasibətləri son illərdə daha da güclənib. İki ölkə qarşılıqlı investisiyaların həcmini artırmaq, ticarət dövriyyəsini genişləndirmək və birgə layihələri reallaşdırmaq istiqamətində əməkdaşlıq edir. Bununla belə, Azərbaycanın Türkiyəyə yatırdığı investisiyaların Türkiyənin Azərbaycana yatırdığı sərmayələri üstələməsi iqtisadi münasibətlərdə kapital axınının balansı məsələsini gündəmə gətirir. Bu fərqin hansı iqtisadi və strateji amillərlə bağlı olduğu, eləcə də qarşılıqlı investisiyaların daha tarazlı inkişafının mümkünlüyü müzakirə mövzusudur.
Azərbaycanın Türkiyəyə Türkiyənin Azərbaycana yatırdığından daha çox investisiya yönəltməsi iqtisadi baxımdan nə dərəcədə əsaslandırılmışdır? Bu fərqin yaranmasına hansı amillər təsir edir və Türkiyə kapitalının Azərbaycana cəlb edilməsi üçün hansı imkanlardan istifadə olunmalıdır? İnvestisiya axınlarının daha balanslı olması hər iki ölkənin iqtisadi maraqlarına daha yaxşı xidmət edə bilərmi, yoxsa burada əsas meyar sərmayələrin həcmi deyil, onların iqtisadi səmərəliliyi və gətirdiyi gəlirdir?
Xalid Kərimli: “İnvestisiyanın həcmi deyil, onun nə qədər gəlir gətirməsi vacibdir”
İqtisadçı Xalid Kərimli “Bakı-Xəbər” qəzetinə müsahibəsində bildirib ki, Azərbaycanın Türkiyəyə yatırdığı investisiyaların həcminin Türkiyənin Azərbaycana yatırdığı sərmayələri üstələməsi özlüyündə iqtisadi problem və ya tarazsızlıq hesab edilə bilməz. Onun sözlərinə görə, ölkələr arasında qarşılıqlı investisiyaların həcminin bərabər olması ilə bağlı hər hansı razılaşma yoxdur. İnvestisiya axınları iqtisadiyyatların miqyasından, sərmayə imkanlarından və layihələrin gəlirliliyindən asılıdır.
İqtisadçı qeyd edib ki, Türkiyə iqtisadiyyatının miqyası Azərbaycanla müqayisədə dəfələrlə böyükdür. Türkiyənin geniş daxili bazarı, inkişaf etmiş sənayesi və ixrac potensialı daha böyük iqtisadi imkanlar yaradır. Bununla belə, investisiyalar qarşılıqlı fayda və gəlir əldə etmək məqsədi daşıdığından, onların həcminin bərabər olmaması qeyri-adi hal deyil.
Xalid Kərimlinin sözlərinə görə, Azərbaycanın Türkiyəyə yatırdığı investisiyaların mühüm hissəsi SOCAR-ın layihələri ilə bağlıdır. Dövlət Neft Şirkətinin Türkiyədəki STAR neft emalı zavoduna və Petkim neft-kimya kompleksinə yatırdığı vəsaitlər bu istiqamətdə əsas paya malikdir. Bunlar böyük kapital tələb edən layihələrdir və investisiyaların ümumi həcminə əhəmiyyətli təsir göstərir.
Türkiyənin Azərbaycana yatırdığı investisiyaların əhəmiyyətli hissəsi də enerji sektoruna yönəlib. İqtisadçı bu kontekstdə Türkiyənin TPAO şirkətinin “Azəri-Çıraq-Günəşli” neft yataqları blokunda iştirakını qeyd edib. Onun fikrincə, investisiya axınlarının istiqamətini və həcmini qiymətləndirərkən ayrı-ayrı layihələrin xüsusiyyətlərini, kapital tutumunu və iqtisadi səmərəliliyini nəzərə almaq lazımdır.
Xalid Kərimli hesab edir ki, Azərbaycanla Türkiyə arasında qarşılıqlı investisiyaların gələcəkdə də artması üçün geniş imkanlar mövcuddur. Bu prosesdə dövlət şirkətləri ilə yanaşı, özəl sektorun fəallığı da mühüm əhəmiyyət daşıyır. İnvestisiyaların yalnız dövlət şirkətlərinin fəaliyyəti hesabına genişlənməsi kifayət deyil, özəl sahibkarların da qarşılıqlı bazarlara çıxışı təşviq edilməlidir.
İqtisadçı bildirib ki, Azərbaycanda Türkiyə investorları üçün yeni imkanlar, xüsusilə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpası istiqamətində geniş layihələr mövcuddur. Bundan başqa, bərpa olunan enerji, nəqliyyat, logistika, tranzit, kənd təsərrüfatı və mədən sənayesi sahələri Türkiyə kapitalının cəlb oluna biləcəyi istiqamətlər sırasındadır.
Onun sözlərinə görə, investisiya münasibətlərində əsas meyar sərmayələrin həcminin bərabərliyi deyil, onların iqtisadi səmərəliliyidir. Yatırılan kapitalın nə qədər gəlir gətirməsi, investisiyanın geri dönüş müddəti, dividendlərin həcmi və kapitalın dəyərinin artması daha vacib göstəricilərdir. Buna görə də Azərbaycan-Türkiyə iqtisadi əlaqələrində qarşılıqlı investisiyaların həcmi ilə yanaşı, onların uzunmüddətli iqtisadi nəticələrinə də diqqət yetirilməlidir.
Dəniz NƏSİRLİ
