Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan “Rusiya Dəmir Yolları” şirkətinin baş direktoru Oleq Belozyorovun rəhbərlik etdiyi nümayəndə heyəti ilə görüşüb. Görüşdə Ermənistan dəmir yollarının rəqabət qabiliyyətinin artırılması, qonşu ölkələrin və beynəlxalq dəmir yolu şəbəkələrinə inteqrasiyası məsələləri müzakirə olunub. Xüsusilə Gümrü–Axurik–Türkiyə sərhədi və Yerask–Naxçıvan dəmir yolu xətlərinin yenidən qurulması imkanları nəzərdən keçirilib. Tərəflər mövcud problemləri araşdırmaq və gələcək addımları müəyyənləşdirmək üçün birgə işçi qrup yaratmaq barədə razılığa gəliblər.
Ermənistanın Rusiya ilə dəmir yolu əlaqələrini inkişaf etdirməsi, Gümrü–Axurik–Türkiyə sərhədi və Yerask–Naxçıvan dəmir yolu xətlərinin yenidən qurulması planları regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılmasına və geosiyasi qüvvələr balansına necə təsir göstərə bilər? Bu proses Ermənistanın Rusiyadan iqtisadi və nəqliyyat asılılığını gücləndirəcək, yoxsa Türkiyə və Azərbaycanla əlaqələrin genişlənməsi üçün yeni imkanlar yaradacaq?
Züriyə Qarayeva: “Əsas məsələ dəmir yollarının bərpası deyil, onların hansı idarəetmə və təhlükəsizlik mexanizmləri əsasında fəaliyyət göstərəcəyidir”
Politoloq Züriyə Qarayeva məsələ ilə əlaqədar “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Ermənistanın Rusiya ilə dəmir yolu sahəsində əməkdaşlığının genişlənməsi Cənubi Qafqazda həm iqtisadi, həm də geosiyasi baxımdan mühüm nəticələr doğura bilər. Onun sözlərinə görə, bu əməkdaşlıq bir tərəfdən Moskvanın Ermənistanın nəqliyyat infrastrukturu üzərində mövcud təsir imkanlarını qoruyub saxlamasına, digər tərəfdən isə Azərbaycan və Türkiyə ilə regional kommunikasiyaların açılması prosesinin sürətlənməsinə şərait yarada bilər.
Politoloq qeyd edib ki, xüsusilə Yerask–Naxçıvan və Gümrü–Axurik dəmir yolu xətlərinin bərpası regionda nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu xətlərin fəaliyyətinin bərpası Ermənistanın Türkiyə və Azərbaycanla iqtisadi əlaqələrinin inkişafına, yükdaşımaların artmasına və regional ticarət imkanlarının genişlənməsinə töhfə verə bilər. Lakin burada əsas məsələ yalnız dəmir yollarının texniki vəziyyətinin bərpası deyil, onların hansı siyasi və iqtisadi şərtlər çərçivəsində işləyəcəyidir.
Züriyə Qarayeva vurğulayıb ki, Rusiyanın Ermənistanın dəmir yolu infrastrukturunda iştirakını genişləndirməyə maraq göstərməsi regionda dəyişən geosiyasi şəraitlə birbaşa bağlıdır. Hazırda Cənubi Qafqazda nəqliyyat marşrutları uğrunda rəqabət güclənir. Azərbaycan və Türkiyənin regional bağlantı imkanlarını artırmaq səyləri, Ermənistanın xarici siyasətində yeni istiqamətlər axtarması və ABŞ-nin dəstəklədiyi TRIPP layihəsinin gündəmdə olması Moskvanı bu proseslərdə mövqeyini qorumağa sövq edə bilər.
Politoloqun fikrincə, Rusiya üçün Ermənistanın dəmir yolları sadəcə nəqliyyat infrastrukturu deyil, həm də regiondakı iqtisadi və siyasi təsir imkanlarının mühüm elementidir. Moskva bu sahədəki mövqeyini qorumaqla Cənubi Qafqazda baş verən proseslərə təsir göstərmək, regional yükdaşımalar sistemində iştirakını davam etdirmək və yeni nəqliyyat marşrutlarının formalaşmasında rolunu saxlamaq istəyir. Bu baxımdan, Ermənistanın Rusiya ilə dəmir yolu əməkdaşlığına yenidən önəm verməsi yalnız iqtisadi zərurətlərlə deyil, həm də regional güclər arasında rəqabətlə izah oluna bilər.
Bununla yanaşı, Ermənistanın Rusiya ilə əməkdaşlığı genişləndirməsi onun Qərblə münasibətlərindən tamamilə imtina etməsi demək deyil. İrəvan eyni zamanda alternativ iqtisadi və nəqliyyat imkanları əldə etməyə, xarici siyasətində manevr imkanlarını artırmağa çalışa bilər. Ermənistan üçün əsas çətinlik müxtəlif tərəfdaşlarla əməkdaşlıq qurarkən bir dövlətin və ya siyasi mərkəzin təsirindən həddindən artıq asılı vəziyyətə düşməməkdir. Dəmir yolu infrastrukturu üzərində idarəetmə və təhlükəsizlik məsələləri bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Züriyə Qarayeva hesab edir ki, Azərbaycan üçün əsas prioritet Naxçıvanla etibarlı, fasiləsiz və maneəsiz nəqliyyat əlaqəsinin təmin edilməsidir. Bu məsələdə Ermənistanın hansı dövlətlə əməkdaşlıq etməsindən daha vacib olan kommunikasiyaların real fəaliyyəti, tranzit imkanlarının təmin edilməsi və əldə olunmuş razılaşmaların yerinə yetirilməsidir. Regional nəqliyyat xətlərinin açılması Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında əlaqələri möhkəmləndirməklə yanaşı, Türkiyə ilə iqtisadi və logistika əməkdaşlığının genişlənməsinə də imkan yarada bilər.
Politoloqun sözlərinə görə, regional kommunikasiyaların açılması qarşılıqlı razılaşmalar, dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipləri əsasında həyata keçirilməlidir. Hər hansı nəqliyyat layihəsinin bir dövlətin digərinə siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilməsi uzunmüddətli sabitliyə xidmət etməz. Buna görə də marşrutların fəaliyyəti ilə bağlı hüquqi öhdəliklər, sərhəd və gömrük prosedurları, təhlükəsizlik qaydaları, eləcə də tranzit şərtləri əvvəlcədən aydın şəkildə müəyyənləşdirilməlidir.
Akif NƏSİRLİ
