Məlum olduğu kimi, 2025-ci ildə Ermənistan parlamenti Avropa İttifaqına (Aİ) üzvlük prosesinə başlayan qanun qəbul etdi və 2026-cı ilin oktyabr ayında müvəqqəti ticarət güzəştləri qüvvəyə mindi ki, bu da Ermənistan ixracatının əhəmiyyətli bir hissəsinin rüsumsuz Aİ-yə yönləndirilməsinə imkan verdi. Bununla yanaşı, Ermənistan bloklara qoşulmayan Ermənistanın inkişaf planının paralel inkişaf yolları prinsipinə əsaslanmalı olduğu məntiqinə əsaslanaraq, AİB-in üzvü olaraq qalır.
Bu, əməkdaşlığın sahələrə ciddi şəkildə bölünməsini nəzərdə tutur. Təhlükəsizlik məsələlərində Ermənistan Qərbə doğru addımlar atır. Enerji sektorunda ölkə Rusiya ilə əlaqələri qorumağa çalışır. Lakin yaşıl enerjiyə gəldikdə, onun enerji səmərəliliyi, yeni layihələri, qrantları, qiymətləndirmələri və standartları Aİ ilə uyğunlaşdırılır. Bu yanaşma, mövcud təchizatın pozulmasının qarşısını almaqla yanaşı, eyni zamanda sənayenin uzunmüddətli transformasiyasına hazırlıq məqsədi daşıyır. Nəqliyyat və logistikada paralellik xüsusilə nəzərə çarpır: bir tərəfdən Avrasiya dəhlizlərinə inteqrasiya və AİB infrastrukturundan istifadə, digər tərəfdən isə Avropa və Fars körfəzinə yönəlmiş multimodal layihələrdə (Fars körfəzi-Qara dəniz dəhlizi ideyası da daxil olmaqla) iştirak mövcuddur. Hazırda AİB standartları bir ticarət zəncirinə və ya istehsal müəssisəsinə, Avropa standartları isə digərinə tətbiq olunur. İrəvan ümid edir ki, bu, iqtisadiyyat səviyyəsində bloklar arasında seçim etmək əvəzinə, müəyyən bir tapşırıq üçün ən uyğun rejimi seçməyə imkan verəcək. İndi Ermənistan istənilən qapını birdəfəlik bağlaya biləcək radikal addımlar atmağa tələsmir. Gümrüdəki Rusiya hərbi bazasına gəldikdə, hakimiyyət onun çıxarılmasını özü başlatmır, əksinə, Rusiyanın özünün mövcudluq şərtlərini yenidən nəzərdən keçirməsini təklif edir. Ticarət və iqtisadi mübahisələrdə Ermənistan münasibətləri kəsmir, əksinə, məsələləri AİB orqanlarına müraciət yolu ilə həll etməyə çalışır. Dəmir yolu məsələsinə gəldikdə, 2026-cı ildə İrəvan Moskvaya konsessiyanın idarəçiliyini üçüncü tərəfə təhvil verməyi təklif etdi - Qazaxıstan, BƏƏ və ya Qətərlə seçimlər nəzərdən keçirildi. İdeya kanalı tamamilə kəsmədən birbaşa Rusiyanın təsirini azaltmaqla yanaşı, infrastruktura çıxışı qorumaq idi.
Bəzi vətəndaşlar Rusiya ilə daha sıx əlaqələri dəstəklədiyindən, digərləri isə Qərblə yaxınlaşmanı dəstəklədiyindən cəmiyyətdə fikir birliyi yoxdur. Ermənilər son dərəcə mühafizəkardırlar, ona görə də Avropa dəyər sisteminə və biznes mədəniyyətinə uyğunlaşmaq çətin və vaxt aparan olacaq. Eyni zamanda, Ermənistan obyektiv olaraq Rusiya bazarından asılıdır. Buna görə də Moskva ilə kəskin münasibətlərin kəsilməsi praktik olaraq mümkün deyil.
Avropa vektoru dərinləşdikcə Rusiya ilə qarşıdurma yaranır. Moskva Aİ və AİB-də tamhüquqlu üzvlüyün uyğunsuzluğuna işarə edərək, İrəvanı bu məsələ ilə bağlı referendum keçirməyə və nəticələrini sonrakı danışıqlara əsaslandırmağa çağırır. Ermənistan hakimiyyəti iddia edir ki, uyğunsuzluq hüquqi reallığa çevrilənə qədər hər iki gündəmi birləşdirmək mümkündür. AİB-in 2026-cı ilin dekabr hesabatı Avrasiya inteqrasiyasının Ermənistanın azalmış iştirakına nə qədər qətiyyətlə cavab verməyə hazır olduğunu nümayiş etdirəcək. Ermənistan siyasəti ideoloji bloklardan daha çox konkret layihələrə üstünlük verir. Hakimiyyət orqanları nəqliyyat dəhlizləri, müəyyən sektorlara Avropa investisiyalarının cəlb edilməsi və birgə enerji layihələri kimi konkret təşəbbüslərə diqqət yetirir. Bu, qlobal paradiqmalar münaqişəsinə girmədən ortaq məxrəc tapmağı asanlaşdırır. Ermənistan qəti şəkildə Qərbi seçmək istəmir, lakin riskləri idarə etmək niyyətindədir: mövcud və iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətli kanalları kəsmədən faydalı əlaqələri inkişaf etdirmək. Bir blokla həddindən artıq dərin inteqrasiya qaçılmaz olaraq digəri ilə gərginlik yaradır. Gələcək balans əsasən İrəvanın müəyyən sahələrdə danışıqlar aparmaq qabiliyyətindən və regional şəraitin necə inkişaf edəcəyindən asılı olacaq.
Tahir TAĞIYEV
