ABŞ Prezidenti Donald Tramp bildirib ki, Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ukraynada sülh razılaşmasına nail olmaqda Ukrayna Prezidenti Vladimir Zelenskidən daha maraqlıdır. Tramp həmçinin Zelenskiyə Ukraynada seçkilərin keçirilməsinin zəruri olduğunu söyləyib. Məlumata görə, Rusiya Ukraynada seçki günü atəşkəsə əməl etməyə hazır olduğunu bəyan edib.
Trampın Putinin sülh razılaşmasında Zelenskidən daha maraqlı olduğunu bildirməsi real vəziyyəti nə dərəcədə əks etdirir? ABŞ prezidentinin bu açıqlamaları Ukraynaya siyasi təzyiq göstərmək və Kiyevi Moskvanın şərtləri ilə razılaşmağa məcbur etmək cəhdidir, yoxsa müharibənin dayandırılması üçün yeni diplomatik strategiyanın tərkib hissəsidir?
Trampın Putinin sülh razılaşmasına Zelenskidən daha çox sadiq olduğunu iddia etməsi ciddi suallar doğurur. Çünki sülh istəyi təkcə bəyanatlarla deyil, real addımlarla, irəli sürülən şərtlərlə və müharibəni dayandırmaq üçün göstərilən iradə ilə ölçülməlidir. Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibəni başlayan tərəf Rusiya olduğu halda, Moskvanın sülhə daha çox sadiq olduğunu əsaslandırmadan söyləmək məsuliyyətin bölüşdürülməsi baxımından ədalətli yanaşma deyil.
Bunun əksinə, Zelenski Rusiyanın enerji obyektlərinə hücumları dayandırmağa hazır olduğunu, ancaq Moskvanın da Ukraynanın enerji infrastrukturuna zərbələri dayandırmalı olduğunu bildirib. O, ölkədə seçkilərin keçirilməsi üçün Putindən 60 günlük tam atəşkəsə razılıq verməsini istəyib. Kreml isə bu təklifi qəbul etməyib və müvəqqəti atəşkəs əvəzinə ümumi sülh sazişinə üstünlük verdiyini açıqlayıb.
Trampın mövqeyindəki əsas ziddiyyət də buradadır: əgər Putin həqiqətən sülhə Zelenskidən daha çox sadiqdirsə, onda Moskva niyə seçkilərin keçirilməsinə imkan verəcək 60 günlük atəşkəs təklifini qəbul etmir? Sülhə hazır olmaq iddiası konkret addımlarla təsdiqlənməlidir. Rusiya bir tərəfdən sülhdən danışıb, digər tərəfdən hərbi təzyiqi davam etdirirsə, bunu sülhə səmimi bağlılığın sübutu kimi təqdim etmək olmaz.
Trampın Rusiyadan dizel yanacağı ixracına imkan verən sanksiya güzəşti də əlavə suallar yaradır. ABŞ administrasiyası Rusiyaya iqtisadi gəlir əldə etmək imkanı verərkən eyni zamanda Ukraynaya təzyiq göstərirsə, bu yanaşma Moskvanın danışıqlarda mövqeyini gücləndirir. ABŞ-da həm demokrat, həm də respublikaçı senatorların bu qərara etiraz etməsi də onun mübahisəli olduğunu göstərir.
Ən ciddi problem isə Ukraynanın gələcək siyasi rəhbərliyi məsələsinə xaricdən müdaxilə görüntüsünün yaranmasıdır. Müharibə şəraitində seçkilərin təşkili ilə bağlı real təhlükəsizlik və hüquqi çətinliklər mövcuddur. Ukrayna xalqının öz rəhbərini seçmək hüququ Trampın və ya Putinin siyasi gözləntilərindən asılı ola bilməz.
Sülh naminə kompromis zəruri ola bilər, lakin kompromis yalnız bir tərəfin güzəştə getməsi demək deyil. Əgər Tramp həqiqətən müharibəni dayandırmaq istəyirsə, əsas diqqəti Zelenskinin siyasi gələcəyinə deyil, Rusiyanın konkret öhdəliklərinə, atəşkəsə əməl etməsinə və Ukraynaya qarşı hücumların dayandırılmasına yönəltməlidir. Əks halda onun yanaşması, sülh vasitəçiliyindən daha çox, Ukraynanı güzəştlərə məcbur etmək və Rusiyaya əlavə manevr imkanları yaratmaq kimi ifadə ediləcək.
Akif NƏSİRLİ
