Avropa İttifaqı Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksinə qarşı sanksiya siyahısını genişləndirərək 1569 şəxs və qurumu məhdudlaşdırıcı tədbirlərə daxil edib. Siyahıya 826 şirkət və 743 rəhbər şəxs daxildir. Yeni sanksiyaların yarıdan çoxu ballistik raketlərin, o cümlədən "İskəndər-M" sisteminin istehsal zənciri ilə əlaqəli qurumları əhatə edir.
Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaja Kallas bildirib ki, bu, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəyə başlamasından bəri sanksiya siyahısının ən genişmiqyaslı genişləndirilməsidir. Məhdudiyyətlərin məqsədi Rusiyanın raket, dron və təyyarə istehsalı üçün zəruri komponentlərə çıxışını çətinləşdirmək, silah istehsalını ləngitmək və bahalaşdırmaqdır.
Sanksiyalara məruz qalan şirkətlər yarımkeçiricilər, mikroçiplər, elektron və rabitə avadanlıqları, radarlar, optik və naviqasiya sistemləri, partlayıcı maddələr, sursatlar və raket komponentləri istehsal edir. Bu müəssisələrin ümumi illik dövriyyəsi 20 milyard avrodan çox, işçilərinin sayı isə təxminən 250 min nəfərdir.
Yeni məhdudiyyətlər Rusiyanın Ukraynaya qarşı hücumlarının, xüsusilə mülki infrastruktura zərbələrinin davam etməsinə cavab olaraq tətbiq edilib. Bununla belə, qərar Rusiyanın iqtisadiyyatına qarşı yeni sektor məhdudiyyətlərini nəzərdə tutmadığından, formal olaraq ayrıca sanksiya paketi hesab edilmir. Yeni qərarla Ukrayna müharibəsi ilə əlaqədar Aİ-nin sanksiya siyahısına daxil edilən şəxslərin və təşkilatların ümumi sayı 4600-ə yaxınlaşıb.
Aİ-nin Rusiyaya qarşı sanksiyaları genişləndirməsi ABŞ və Rusiya arasında dizel yanacağı ilə bağlı razılaşmaya cavab kimi qiymətləndirilə bilərmi, yoxsa bu qərar Avropanın Ukrayna müharibəsi ilə bağlı təzyiq siyasətinin davamıdır?
Elşad Həsənov: "Vəziyyət sabitləşməkdənsə, gərginlik son həddə çatır"
Politoloq Elşad Həsənov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda beynəlxalq münasibətlərdə gərginliyin artdığını, Qərbin Rusiyaya qarşı sanksiya siyasətində ziddiyyətlərin olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, müharibənin dayandırılması məqsədilə Avropa İttifaqı və ABŞ tərəfindən həyata keçirilən siyasət gözlənilən nəticəni verməyib.
Politoloq hesab edir ki, Rusiyaya qarşı geniş sanksiyaların tətbiq edilməsinə baxmayaraq, Avropa ölkələrinin Rusiya enerji resurslarını almaqda davam etməsi bu məhdudiyyətlərin effektivliyi ilə bağlı suallar yaradır. O qeyd edib ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Avropa İttifaqı ölkələrinin son illərdə Rusiyadan böyük həcmdə yanacaq aldığını bildirib. Həsənovun fikrincə, bu cür iqtisadi əlaqələr Rusiyanın enerji gəlirlərini qorumasına və həmin vəsaitlərin hərbi sənayenin maliyyələşdirilməsində istifadə olunmasına şərait yarada bilər.
Politoloq vurğulayıb ki, ABŞ-ın Rusiya ilə dizel yanacağının tədarükünə dair altı aylıq razılaşma əldə etməsi də Qərbin sanksiya siyasətində vahid yanaşmanın olmadığını göstərən amil kimi qiymətləndirilə bilər. Onun qənaətinə görə, Vaşinqtonun bu addımı Avropa ölkələrində narazılıq yaradıb və Rusiyaya qarşı daha sərt tədbirlərin müzakirəsini sürətləndirə bilər.
Elşad Həsənovun sözlərinə görə, Avropa İttifaqı Rusiyanın hərbi sənayesində istifadə olunan texnologiyaların və ikili təyinatlı məhsulların ixracına nəzarəti gücləndirməyə çalışır. Söhbət raket istehsalında istifadə edilən mikroçiplərdən, elektron avadanlıqlardan, radar və naviqasiya sistemlərindən, eləcə də partlayıcı maddələrin hazırlanmasında istifadə olunan komponentlərdən gedir. Politoloq bildirib ki, Ukrayna tərəfi Rusiya tərəfindən istifadə edilən bəzi pilotsuz uçuş aparatlarında və raketlərdə Qərb istehsalı olan komponentlərin aşkarlandığını dəfələrlə bəyan edib. O hesab edir ki, sanksiyaların effektivliyi yalnız yeni məhdudiyyətlərin qəbul edilməsindən deyil, onların bütün ölkələr və şirkətlər tərəfindən necə icra olunmasından asılıdır. Həsənovun fikrincə, sanksiyalardan yayınma hallarının qarşısı alınmasa, Rusiyanın hərbi istehsal imkanlarını məhdudlaşdırmaq çətin olacaq. Bununla belə, sanksiyaların daha sərt tətbiq edilməsinin müharibəni mütləq dayandıracağı barədə qəti nəticəyə gəlmək də mümkün deyil.
Politoloq Avropada Rusiyaya qarşı təhlükəsizlik tədbirlərinin genişləndirilməsi istiqamətində çağırışların artdığına da diqqət çəkib. Onun sözlərinə görə, Polşanın xarici işlər naziri Radoslav TSikorski Rusiyanın Avropadakı konsulluqlarının bağlanması ilə bağlı çağırışlar edib. Eyni zamanda, Rusiya vətəndaşlarına viza verilməsi qaydalarının sərtləşdirilməsi, biometrik pasportlardan istifadənin genişləndirilməsi və onların hərəkətinə nəzarətin gücləndirilməsi kimi təkliflər də müzakirə olunur.
Elşad Həsənov Rusiyanın kölgə donanmasına qarşı tədbirlərin də sərtləşdirildiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, Avropa ölkələrinin bu istiqamətdə atdığı addımlar Rusiyanın enerji ixracından əldə etdiyi gəlirləri məhdudlaşdırmağa yönəlib. Belə tədbirlər Moskvanın müharibəni maliyyələşdirmək imkanlarına təsir göstərmək məqsədi daşıyır.
Politoloq ABŞ daxilində də Rusiyaya münasibətdə yürüdülən siyasətlə bağlı fikir ayrılıqlarının olduğunu qeyd edib. Onun sözlərinə görə, Tramp administrasiyasının Rusiya ilə enerji sahəsində razılaşması və Moskvanı danışıqlara cəlb etmək üçün atdığı addımlar ABŞ-da siyasi müzakirələrə səbəb olub. Bununla belə, həmin qərarların nəticələrinin Rusiyanın danışıqlardakı mövqeyinə necə təsir göstərəcəyi zamanla bəlli olacaq.
Həsənovun fikrincə, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin davam etməsinin əsas səbəblərindən biri tərəflərin ərazi məsələlərində mövqelərinin kəskin şəkildə fərqlənməsidir. O bildirib ki, Moskvanın Donbas üzərində nəzarəti genişləndirmək istəyi müharibənin dayandırılması istiqamətində razılaşma əldə edilməsini çətinləşdirir. Eyni zamanda, infrastruktur obyektlərinə hücumların dayandırılması ilə bağlı təşəbbüslərin nəticəsiz qalması qarşılıqlı etimadsızlığı daha da artırır.
Politoloq hesab edir ki, Avropa İttifaqının Rusiyaya qarşı təzyiqləri gücləndirməsi həm ABŞ-ın enerji sahəsindəki qərarlarına cavab, həm də Ukraynaya dəstəyin artırılması və Avropanın təhlükəsizliyinin qorunması cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər. Onun fikrincə, Qərb ölkələri Rusiyanın hərbi imkanlarını məhdudlaşdırmaqla yanaşı, mümkün təhlükəsizlik risklərinə qarşı müdafiə tədbirlərini də gücləndirməyə çalışırlar.
Elşad Həsənovun qənaətinə görə, hazırkı şəraitdə beynəlxalq münasibətlərdə gərginliyin azalmaq əvəzinə artması ciddi narahatlıq doğurur. Rusiya ilə Qərb arasında qarşıdurmanın genişlənməsi, sanksiyaların sərtləşdirilməsi və hərbi hazırlıqların gücləndirilməsi regionda və dünyada təhlükəsizlik risklərini artırır. O hesab edir ki, mövcud vəziyyətin daha da ağırlaşmaması üçün diplomatik səylərin nəticə verməsi və müharibənin dayandırılması istiqamətində real razılaşmaların əldə olunması vacibdir.
Akif NƏSİRLİ
