ABŞ-İran cəbhəsində müşahidə olunan nisbi sakitliyin tezliklə öz yerini yenidən silah səslərinə verməsi gözlənilir. Məlumatlar həm ABŞ-nin, həm İsrailin, həm də İranın yeni hərbi əməliyyatlara aktiv şəkildə hazırlaşdıqlarını göstərir. Düzdür, ABŞ prezidenti Donald Tramp ABŞ-də gələn ay baş tutacaq aralıq seçkilərinə qədər İrana hansısa hücum olmayacağını bildirib. Amma reallıqda baş verənlər, həmçinin sızdırılan məlumatlar tamam fərqli mənzərəni üzə çıxarır. Həm də Trampın bu gün bir qərar verib, ertəsi gün tamam başqa addımlar atması ilə bağlı misalların sayı da kifayət qədərdir. Bunlara paralel şəkildə artıq ABŞ-dən Təl-Əvivə də İrana qarşı bu ay ərzində yeni şiddətli hücum dalğasının başlanacağı, İsrailin burada rolu barədə təlimatlar gəlib. Şübhəsiz ki, İran ətrafında onsuz da gərgin vəziyyət yeni hərbi əməliyyatların başlaması ilə bir qədər də kəskinləşəcək.
Donald Trampın İranla münaqişənin aktiv fazaya qayıtması perspektivləri ilə bağlı qeyri-müəyyən açıqlamaları fonunda elə onun göstərişi ilə Pentaqon sözügedən ölkəyə qarşı yeni tammiqyaslı hərbi əməliyyatların bərpası üçün yeni hazırlıqlara başlayıb. “The New York Times” qəzetinin adları çəkilməyən ABŞ rəsmilərinə istinadən verdiyi məlumata görə, ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin üç təyyarədaşıyan gəmisi Yaxın Şərqə doğru yola düşüb. Nəşr bildirir ki, Trampın göstərişi ilə ABŞ ordusu İranın dron və raket arsenallarına, enerji obyektlərinə və digər hərbi hədəflərinə zərbə endirmək planları hazırlayır. Əməliyyatın təxminən üç gün davam edəcəyi deyilir. Mümkün hədəflər arasında İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun komandanlıq mərkəzləri və qərargahları da qeyd olunur. “Axios” nəşri də yazır ki, Pentaqon ABŞ Mərkəzi Komandanlığına İrana qarşı genişmiqyaslı hərbi əməliyyatların yenidən başlaması üçün hazırlıqları başa çatdırmağı tapşırıb. Paralel şəkildə ABŞ İsrailin də İrana qarşı yeni əməliyyatlara hazırlıq görməsini istəyib. Hadisələrin bu səpkidə inkişafından İran da xəbərdardır və Tehran artıq cavab olaraq zərbə endirəcəyi hədəflərin siyahısını nəzərdən keçirir. Kanada Kral Hərbi Kollecinin eksperti Pyer Pəhləvi qeyd edir: “İran ənənəvi olaraq ABŞ ilə rəqabət apara bilmir. Ona görə də asimmetrik vasitələrə - raketlərə, dronlara, proksilərə, dənizdə baş verən hadisələrə müdaxiləyə, qeyri-müəyyənliyə və daimi eskalasiya təhlükəsinə güvənir. Bu dəfə də belə olacaq. Yeni eskalasiyadan daha çox İranın zərbələrinə tuş gələcək region ölkələri təsirlənəcək”. Amerika və İsrail mənbələri etiraf edirlər ki, İrana yeni zərbələr ABŞ-dakı ara seçkilərindən əvvəl və hətta İsrail seçkilərindən öncə baş verəcək. İsrailin “Channel 12” kanalının məlumatına əsasən, ABŞ-ın yüksək vəzifəli hərbi rəsmiləri İsrail Müdafiə Qüvvələrinin Baş Qərargah rəisi Eyal Zamirə Ağ Ev və Pentaqonun onlara növbəti üç həftə ərzində İrana qarşı böyük bir hücuma hazırlaşmaq barədə göstəriş verdiyini bildiriblər. ABŞ administrasiyasının yüksək vəzifəli rəsmisi vurğulayıb ki, Zamir amerikalı həmkarlarını belə bir hücumun 27 oktyabra planlaşdırılan İsrail seçkilərinin təxirə salınmasına səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdar edib. Amma hətta seçkilərin təxirə salınması bahasına da, İsrailin İranla yeni savaşa hazır olması tapşırılıb. Amerika planına görə, İsrail Müdafiə Qüvvələri hücumlarda iştirak etməlidir. Rusiyalı amerikaşünas ekspert Dmitri Drobnitski qeyd edir: “ABŞ İranda qarşısına qoyduğu məqsədə hələ çatmadığı üçün hərbi əməliyyatları, iqtisadi təzyiqləri davam etdirəcək. Amerika cəmiyyətindən dəstək ala bilmək üçün bu günlərdə ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla müharibə şəraitində Los-Anceles və San-Dieqo şəhərlərinin məhv olma riski ilə üzləşə biləcəyindən danışdı. Belə bir açıqlama Amerikanın ABŞ torpaqlarında müharibə qorxusuna uyğundur. Bu hal hazırda amerikalıları İranla populyar olmayan münaqişəni davam etdirməyin vacibliyinə inandırmaq üçün istifadə olunur”.
ABŞ-ın İsrailin dəstəyi ilə yenidən İrana qarşı aktiv hərbi əməliyyatlara başlamaq niyyəti və vurulacaq hədəfləri müəyyən etməsi konkret səbəblərlə bağlıdır. Əvvəla, ölkə ABŞ ilə hərbi qarşıdurmanın yaratdığı misli görünməmiş iqtisadi və sosial problemlərlə üzləşib. Vaşinqtonun dəniz blokadası və genişləndirilmiş sanksiyaları dövlət büdcəsinin əsas gəlir mənbəyi olan neft ixracını dayandırıb. Ölkə sürətlə artan yanacaq böhranı ilə üzləşir, idxal malları durmadan bahalaşır və milli valyuta tarixi çöküş yaşayır. İran aviaşirkətləri ilə bağlı yeni sanksiyalar xarici dünya ilə əlaqələri daha da pisləşdirib. İdarəetmə böhranı və inflyasiya adi vətəndaşlara birbaşa təsir göstərib. Dövlət və özəl sektor işçiləri sosial mediada kütləvi şəkildə istefa ərizələri yazırlar. Səhiyyə işçiləri və müəllimlər açıq şəkildə maaşlarının artıq əsas yaşayış xərclərini ödəmədiyini bəyan edirlər. Narazılıq pensiyaçılar arasında da yayılır və onlar pensiya müavinətlərinin müntəzəm gecikmələrinə və natamam ödənilməsinə etiraz olaraq küçələrə çıxırlar. Bu şəraitdə İrana, xüsusən də iqtisadiyyat üçün vacib obyektlərə zərbələr İranda sosial vəziyyəti və hakimiyyətdən narazılığı daha da ağırlaşdıracaq ki, ABŞ-nin də istədiyi budur. Amma İran rəsmiləri bu planın işləməyəcəyini bildirir. İranın iqtisadiyyat və maliyyə naziri Seyid Əli Mədənizadə bildirir: “İrana qarşı hibrid müharibə aparılır. Bu müharibədə bir sıra düşmən dövlətlər son zamanlar təkcə hərbi və kiberhücumlar deyil, həm də iqtisadi əməliyyatlar həyata keçirirlər. Həmin ölkələr təkcə İranın hərbi təhlükəsizliyinə deyil, həm də əhalinin həyat şəraitinə və milli iqtisadiyyata zərər vurmağa çalışırlar. Amma düşmənlər İran iqtisadiyyatının çökməsi ilə bağlı xəyallarını məzara aparacaqlar”.
Tehran rəsmilərinin nikbin açıqlamalarına baxmayaraq, İran cəmiyyətində sosial gərginlik hakimiyyətin uzun sürən münaqişənin nəticələrinin öhdəsindən gələ bilməməsi fonunda kritik həddə çatır. Bu da sonda ABŞ-nin çoxdan istədiyi İrandakı etiraz aksiyalarını yenidən alovlandıra bilər.
Samirə SƏFƏROVA
