Ermənistan hakimiyyəti milli iqtisadiyyat üçün yeni bir mühərriki – “Amulsar” qızıl mədənini işə salıb. Onlar ümid edirlər ki, onun ölkənin ümumi daxili məhsuluna (ÜDM) töhfəsi təxminən 1,5% təşkil edəcək və yerli icmalar ildə 9 milyon dollara qədər gəlir əldə edəcəklər. Bununla belə, risklər də əhəmiyyətlidir: dağların və meşələrin məhv edilməsi, çayların və göllərin zəhərlənməsi. Lakin İrəvan bu cür qorxuları əsassız hesab edir.
Hələlik isə Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan “Amulsar” qızıl mədəninin açılışını edib. O, bu tədbirin ölkənin sənaye inkişafını gələcək illər üçün formalaşdıracağını, investisiya mühitini yaxşılaşdıracağını və vətəndaşların rifah halını yaxşılaşdıracağını bildirdi. Buna hökumətin, ictimai təşkilatların, investorların və yerli ictimaiyyətin birgə səyləri nəticəsində nail olunub: “Bu gün gözümüzün qabağında qızıla çevrilən mineral sərvət Ermənistana məxsusdur və Ermənistan xalqının mülkiyyətidir. Ən vacib vəzifəmiz bu sərvətin respublikanın inkişafına və çiçəklənməsinə töhfə verəcəyini nümayiş etdirmək idi”.
“Amulsar” layihəsi “Lydian Armenia” şirkətinə məxsusdur. Ermənistan hökuməti onun səhmlərinin 12,5%-nə, “Lydian Canada Ventures” isə qalan 87,5%-ə nəzarət edir. Paşinyan həmçinin potensial ekoloji problemlərin təhlilində şəxsən iştirak etdiyini bildirib. Xüsusilə, müvafiq mütəxəssislərlə onlarla məsləhətləşmə aparılıb: “Ümid edirəm və əminəm ki, yaxın gələcəkdə bu cür addımlar bizim üçün adi hala və gündəlik təcrübəyə çevriləcək. Böyük bir addım dedikdə, gələcəkdə daha böyük miqyaslı layihələri nəzərdə tuturuq”. Bu arada, "Mədənsiz Amulsar" ekoloji təşəbbüsünün nümayəndələri onun kəşfi barədə tamamilə təsadüfən məlumat əldə etdiklərini bildiriblər. Onlar hesab edirlər ki, Cermuk kurort şəhəri ərazisində qızıl hasilatı eyniadlı dağın və ətrafdakı meşələrin yox olmasına səbəb ola bilər. Mədən şəhərdən təxminən 13 km məsafədə yerləşir. Bundan əlavə, Amulsar ərazisində Ermənistanın su ehtiyatlarının 80%-i yerləşir və bu da təsirlənə bilər. Xüsusilə, Göyçə gölünü bəsləyən Arpa və Vorotan çayları oradan qaynaqlanır.
Bundan əlavə, 2025-ci ildə ekoloqlar Avrasiya Yenidənqurma və İnkişaf Bankına kollektiv məktub yazaraq sosial məsuliyyətli siyasətlərə riayət etməyi və “Amulsar” layihəsinə investisiya qoymamağı xahiş ediblər. Xüsusilə, onlar layihənin lazımi ekoloji və sosial qiymətləndirmədən keçdiyini və biomüxtəlifliyə və icma təhlükəsizliyinə təhlükə yaratdığını bildiriblər.
Qeyd etmək lazımdır ki, 2018-ci ildə Paşinyan hökuməti ətraf mühit etirazlarını dəstəkləmiş və mədənin işlənmə icazəsinin yenidən nəzərdən keçirilməsini tələb etmişdi. Lakin sonrakı yoxlamalar hakimiyyəti bütün risklərin idarə oluna biləcəyinə inandırdı. “Lydian Armenia” şirkətinin təsisçisi Hayk Aloyan yerli icmaları layihəsinin təhlükəsizliyinə inandıra bildiyini söyləyıb: "İnanıram ki, zaman hər şeyi sağaldır. Ardıcıl fəaliyyət, məlumat mübadiləsi və icmalarla işləməklə biz elə bir nöqtəyə çatmışıq ki, icmalar bu gün bizim tərəfdaşlarımızdır".
Hər necə olsa da, “Amulsar” ölkədə ikinci ən böyük qızıl yatağında yerləşir. Hökumət onun illik vergilərinin, rüsumlarının və royaltilərinin 130 milyon dollara çatacağını təxmin edir. Bundan əlavə, onun ÜDM-ə illik töhfəsi təxminən 1,5% olacaq. Mədənin açılış mərasimində çıxış edən Ermənistanın iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan “Amulsar”a investisiyaların artıq 750 milyon dolları keçdiyini və bu da onu ölkədə uğurlu dövlət-özəl tərəfdaşlığının mühüm nümunəsinə çevirdiyini açıqladı: “Vurğulamaq istəyirəm ki, bu, “Amulsar” layihəsinin tərəfdaşları, yeraltı sərvətlərə cavabdeh olanlar və hər birimiz üçün mədənçilik və turizmin bir-birinə müdaxilə etmədən və ya ətraf mühitə zərər vermədən birgə mövcud ola biləcəyini sübut etmək üçün gözəl bir fürsətdir. Əminəm ki, birgə səylərimizlə məhz buna nail olacağıq”. Bundan əlavə, “Lydian Armenia” şirkətinin direktorlar şurasında Ermənistan hökumətinin nümayəndəsi Qnel Sanosyan bildirib ki, “Amulsar” yaxınlığında yerləşən üç yaşayış məntəqəsi - Cermuk, Vayk və Sisian - ildə 7-9 milyon dollar alacaq. Şirkət həmçinin Cermuk Milli Parkının yaradılması üçün 5 milyon dollar ayırmağı öhdəsinə götürüb.
Ramil QULİYEV
