Akif Nəsirli: “Azərbaycan artıq Xəzər hövzəsi ilə Qərb bazarlarını birləşdirən formalaşmış enerji və nəqliyyat infrastrukturlarına malikdir”
Özbəkistan neftinin Azərbaycan ərazisindən Qərb bazarlarına nəqli Orta Dəhlizin (Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu) yalnız quru və konteyner yükdaşımaları deyil, həm də strateji enerji xətti kimi şaxələndirilməsini təmin edir. Özbəkistanın enerji resurslarının Azərbaycan üzərindən Qərb bazarlarına çıxarılması məsələsi son dövrlərdə iki ölkə arasında dərinləşən strateji tərəfdaşlıq fonunda xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu təşəbbüs təkcə enerji ixracı marşrutunun şaxələndirilməsi deyil, həm də Azərbaycanın Orta Dəhlizdə tranzit və enerji qovşağı kimi rolunun gücləndirilməsi baxımından diqqət çəkir. Özbəkistan üçün yeni ixrac imkanlarının yaranması, Azərbaycan üçün isə tranzit gəlirlərinin və regional əhəmiyyətinin artması baxımından bu marşrut qarşılıqlı maraqlara cavab verə bilər. Digər tərəfdən, layihənin reallaşması onun iqtisadi səmərəliliyindən, daşınacaq neftin həcmindən və mövcud infrastrukturun imkanlarından asılı olacaq.
“Azərbaycan və Özbəkistan enerji sahəsində əməkdaşlığın yeni istiqamətlərini nəzərdən keçirir. Bu istiqamətlərdən biri Özbəkistanın daxili tələbatını qarşılamaq məqsədilə neft məhsullarının birgə istehsalıdır”. Bunu Özbəkistanın energetika naziri Şerzod Xocayev bildirib.
Liberal İqtisadçılar Birliyinin sədri Akif Nəsirli baki-xeber.com-a bildirdi ki, özbək neftinin Azərbaycanın üzərindən Qərb bazarlarına nəql olunması ilə bağlı yanaşmanı Orta Dəhlizin enerji komponentinin genişləndirilməsi baxımından qiymətləndirmək olar. “Bu, Azərbaycan üçün həm geoiqtisadi, həm də tranzit baxımından əhəmiyyətli imkan yaradır. Özbəkistanın enerji resurslarının Xəzər üzərindən Azərbaycana gətirilməsi və daha sonra Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi mövcud infrastruktur vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılması iki ölkə arasında nəqliyyat və enerji əməkdaşlığını daha da dərinləşdirə bilər.
Burada əsas üstünlük ondan ibarətdir ki, Azərbaycan artıq Xəzər hövzəsi ilə Qərb bazarlarını birləşdirən formalaşmış enerji və nəqliyyat infrastrukturlarına malikdir. Ələt limanı, Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və digər nəqliyyat imkanları Azərbaycanın regional tranzit mərkəzi kimi mövqeyini gücləndirir. Özbəkistan üçün isə alternativ ixrac marşrutlarının yaranması enerji resurslarının dünya bazarlarına çıxarılmasında daha çox seçim imkanları deməkdir. Bu, bir istiqamətdən asılılığın azaldılması baxımından da mühüm ola bilər”.
A.Nəsirli vurğuladı ki, bu əməkdaşlığın siyasi tərəfi də kifayət qədər əhəmiyyətlidir. “Azərbaycan və Özbəkistan son illərdə münasibətlərini strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəldiblər. Özbək neftinin Azərbaycan üzərindən Qərbə çıxarılması iki ölkənin münasibətlərində enerji amilini də mühüm istiqamətə çevirə bilər. Eyni zamanda bu marşrut Orta Dəhlizin yalnız yük və konteyner daşımaları ilə məhdudlaşmadığını, gələcəkdə enerji resurslarının daşınmasında da mühüm rol oynaya biləcəyini göstərər.
Azərbaycan üçün əsas qazanc isə yalnız tranzit haqqından ibarət olmayacaq. Belə layihələr ölkənin liman, dəmir yolu, gəmiçilik, logistika və neft infrastrukturlarına əlavə yük gətirərək həmin sahələrdə iqtisadi fəallığı artıra bilər”.
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, əgər Özbəkistan neftinin həcmi gələcəkdə əhəmiyyətli səviyyəyə çatarsa, Azərbaycan Xəzər hövzəsində enerji resurslarının Qərbə çıxarılmasında daha vacib tranzit qovşaqlarından birinə çevrilə bilər.
“Digər tərəfdən, burada kommersiya məsələsini də nəzərə almaq lazımdır. Marşrutun siyasi baxımdan əlverişli olması onun avtomatik olaraq iqtisadi baxımdan sərfəli olması demək deyil. Neftin Özbəkistandan Xəzər limanlarına çatdırılması, tankerlərlə Azərbaycana daşınması, burada terminal və kəmər imkanlarından istifadə olunması əlavə xərc yaradır. Buna görə də layihənin uzunmüddətli və böyük həcmli olması üçün nəqliyyat xərcləri, neftin həcmi, tariflər və dünya bazarındakı qiymətlər uyğun olmalıdır.
Ümumilikdə, bunu Azərbaycan üçün mühüm strateji imkan kimi qiymətləndirmək olar. Azərbaycan artıq öz neftini dünya bazarlarına çıxaran ölkə olmaqla yanaşı, tədricən digər Mərkəzi Asiya ölkələrinin enerji resurslarının Qərbə daşınmasında da əsas bağlantı nöqtəsinə çevrilə bilər. Özbəkistan neftinin Azərbaycan üzərindən Qərbə çıxarılması reallaşarsa, bu, Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki rolunu gücləndirəcək və Xəzərin şərq sahili ilə Avropa arasında enerji-logistika bağlantısını daha da möhkəmləndirəcək”-deyə A.Nəsirli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
