ABŞ Dövlət Departamenti Suriyanı terrorizmi dəstəkləyən dövlətlər siyahısından çıxarıb. Bununla yanaşı, ABŞ Maliyyə Nazirliyi “Heyət Təhrir əş-Şam”a qarşı tətbiq olunan sanksiyaları da ləğv edib. Vaşinqton bu addımları Suriyanın dünya iqtisadiyyatına reinteqrasiyasını, xarici investisiyaların cəlb edilməsini və siyasi-iqtisadi sabitliyin gücləndirilməsini dəstəkləmək məqsədi ilə izah edir.
Bu qərar Suriyada Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra ABŞ-ın Dəməşqlə münasibətləri normallaşdırmaq siyasətinin davamı kimi qiymətləndirilir. Tramp administrasiyası 2025-ci ilin iyununda Suriyaya qarşı tətbiq edilmiş sanksiyaların böyük hissəsini də ləğv etmişdi.
Suriya hakimiyyəti ABŞ-ın son qərarını ölkənin beynəlxalq iqtisadi və maliyyə sisteminə qayıtması, investisiya və texnologiya cəlb etməsi baxımından tarixi fürsət kimi qiymətləndirir.
Bununla belə, Suriyanın İsraillə münasibətləri gərgin olaraq qalır. Tərəflər arasında gərginliyin azaldılması üçün danışıqlar aparılsa da, İsrail Suriyada Türkiyənin hərbi mövcudluğunun güclənməsinə qarşı çıxır və vaxtaşırı Suriya ərazisinə zərbələr endirir.
Digər əsas problem Qolan yüksəklikləridir. Ərazinin böyük hissəsi İsrailin nəzarətindədir və BMT ilə Avropa İttifaqı bu əraziləri işğal olunmuş Suriya torpaqları kimi tanıyır. İsrail isə Qolan yüksəkliklərinin öz nəzarətində qalacağını bildirir.
ABŞ və İsrailin Suriyada yeni hakimiyyətlə münasibətləri normallaşdırmaq və Türkiyənin hərbi-siyasi təsirini məhdudlaşdırmaq istiqamətində atdığı addımlar fonunda bu siyasət gələcəkdə Türkiyənin Suriyadan sıxışdırılaraq çıxarılmasına və Ankara–Dəməşq münasibətlərinin Vaşinqton və Təl-Əvivin maraqlarına uyğun şəkildə formalaşdırılmasına gətirib çıxara bilərmi?
Bəhruz Quliyev: "Burada əsas məqsəd yalnız Suriyanın iqtisadiyyatını dirçəltmək deyil, həm də ölkədə yeni siyasi balans formalaşdırmaqdır"
"ABŞ-ın Suriyaya münasibətdə son addımları təsadüfi deyil. Vaşinqtonun Dəməşqi terrorizmi dəstəkləyən dövlətlər siyahısından çıxarması və "Heyət Təhrir əş-Şam"a qarşı sanksiyaları ləğv etməsi, əslində, Suriyanın yeni mərhələdə beynəlxalq sistemə qaytarılması siyasətinin tərkib hissəsidir. Burada əsas məqsəd yalnız Suriyanın iqtisadiyyatını dirçəltmək deyil, həm də ölkədə yeni siyasi balans formalaşdırmaqdır.
Bəşər Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra ABŞ Suriyaya münasibətdə əvvəlki sərt siyasətdən mərhələli şəkildə uzaqlaşır. Sanksiyaların yumşaldılması Dəməşqə investisiya və texnologiya axınının qarşısını açmaqla yanaşı, yeni hakimiyyətin Qərblə əlaqələrini gücləndirir. Bu isə Suriyanın siyasi və iqtisadi istiqamətinin dəyişməsi deməkdir.
Amma burada daha ciddi məsələ Türkiyənin Suriyadakı mövqeyidir. Ankara illərdir Suriyanın şimalında həm təhlükəsizlik, həm də siyasi baxımdan mühüm təsir imkanlarına malikdir. Türkiyənin əsas narahatlığı sərhədlərində terror təhlükəsinin qarşısının alınması və Suriyanın ərazi bütövlüyünün qorunmasıdır. ABŞ və İsrail isə Türkiyənin Suriyada artan hərbi-siyasi təsirini öz maraqları baxımından problem kimi görə bilər". Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev deyib.
Ekspertin sözlərinə görə, qarşıdakı dövrdə əsas sual budur ki, Vaşinqton və Təl-Əviv Suriyanın yeni hakimiyyəti ilə münasibətləri normallaşdırmaqla yanaşı, Ankaranın bölgədəki təsirini nə dərəcədə məhdudlaşdıra biləcək.
B.Quliyev hesab edir ki, Türkiyənin Suriyadan tamamilə sıxışdırılıb çıxarılması real görünmür: "Çünki Türkiyə bu məsələdə həm coğrafi, həm təhlükəsizlik, həm də siyasi baxımdan birbaşa maraqlıdır. Ankara üçün Suriya milli təhlükəsizlik məsələsidir və Türkiyə öz sərhədləri yaxınlığında baş verən proseslərə kənardan tamaşa etməyəcək.
Lakin ABŞ və İsrailin məqsədi Türkiyəni tamamilə Suriyadan çıxarmaqdan daha çox, onun təsir imkanlarını müəyyən çərçivədə saxlamaq ola bilər. Başqa sözlə, qarşıdakı mərhələdə Vaşinqtonun Ankara-Dəməşq münasibətlərinin hansı istiqamətdə inkişaf etməsinə təsir göstərmək cəhdlərinin artacağını istisna etmək olmaz.
Qolan yüksəklikləri məsələsi, İsrailin Suriyadakı hərbi əməliyyatları və Türkiyənin mövcudluğu bu üçbucağı daha da mürəkkəbləşdirir. Suriya faktiki olaraq böyük güclərin və regional aktorların maraqlarının toqquşduğu məkana çevrilir.
Bu baxımdan, ABŞ-ın sanksiyaları aradan qaldırması yalnız iqtisadi qərar deyil. Bu, Suriyanın gələcək siyasi arxitekturasının formalaşdırılmasına yönəlmiş daha geniş strategiyanın bir hissəsidir. Türkiyə isə bu prosesdə öz maraqlarını qorumaq üçün həm Dəməşqlə, həm də Vaşinqtonla münasibətlərini daha çevik və praqmatik şəkildə qurmağa çalışacaq.
Əsas məsələ odur ki, Suriya yenidən xarici güclərin rəqabət meydanına çevrilməsin. Əks halda, Əsəd rejiminin devrilməsi ilə başlayan yeni mərhələ sabitlik deyil, başqa formada geosiyasi qarşıdurma yarada bilər".
Akif NƏSİRLİ
