Ermənistanın KTMT ilə bağlı mövqeyi ətrafında Nikol Paşinyanla Kreml arasında ritorika diqqətçəkən həddə çatıb. Ermənistan Baş naziri İrəvanın KTMT-də fəaliyyətini aktivləşdirmək niyyətində olmadığını bildirərək, təşkilat Ermənistanı üzvlükdən çıxararsa, bundan məmnun qalacağını açıqlayıb. Ardınca Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun cavabı da kifayət qədər sərt və soyuq olub: “Ermənistanın təşkilata üzvlüyə ehtiyacı yoxdursa, KTMT-dən çıxmaqda sərbəstdir”.
İki ölkənin rəsmilərinin bir-birinə faktiki olaraq “siz çıxarın” və “istəyirsinizsə, özünüz çıxın” məzmununda mesajlar verməsi Moskva-İrəvan münasibətlərində siyasi məsafənin nə qədər uzaqlaşdığını göstərir.
Azərbaycan siyasi ekspertləri Ermənistanla Rusiyanın KTMT melanxoliyasına aydınlıq gətirməyə çalışdılar.
“Paşinyan-Peskov “atışması” Moskva-İrəvan münasibətlərində əvvəlki modelin işləmədiyini göstərir”
Politoloq Rəşad Bayramov Hafta.az-a bildirib ki, Paşinyanın KTMT ilə bağlı mövqeyi yeni deyil.
Əsas diqqət çəkən məqam Kremlin bu mövqeyə verdiyi cavabın tonudur: Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında (KTMT) iştirakını bərpa etmək niyyətində olmadığını bəyan etməsi və Baş nazir Nikol Paşinyanın ölkəsinin təşkilatdan xaric edilməsindən “çox məmnun” olacağını söyləməsi Moskva-İrəvan münasibətlərində növbəti gərgin siyasi mesaj kimi qiymətləndirilir.
Kremlin sözçüsü Dmitri Peskovun buna cavab olaraq Ermənistanın KTMT-yə ehtiyacı olmadığını düşünürsə, təşkilatı tərk etməkdə sərbəst olduğunu bildirməsi isə tərəflər arasında ritorikanın əvvəlki illərlə müqayisədə fərqli məcraya keçdiyini göstərir.
“Paşinyanın Ermənistanın KTMT-də iştirakını bərpa etmək niyyətində olmadığını açıqlaması və ölkənin təşkilatdan xaric edilməsindən “çox məmnun” olacağını bildirməsi əslində yeni məsələ deyil. Paşinyan bunu dəfələrlə deyib. Ermənistan parlamentində hökumətin 2026-2031-ci illər proqramının müzakirəsi zamanı da KTMT çərçivəsində fəaliyyətin aktivləşdirilməyəcəyini açıq şəkildə bəyan edib.
Burada xüsusilə diqqət çəkən məqam Kremlin cavabının əvvəlki illərlə müqayisədə fərqli ton daşımasıdır. Dmitri Peskov Ermənistanın təşkilata üzvlüyə ehtiyac duymadığını düşünürsə, uyğun qərarı qəbul edib KTMT-dən çıxa biləcəyini bildirib. Yəni Moskva bu dəfə İrəvanı təşkilatda saxlamaq üçün açıq şəkildə siyasi çağırış etmir, əksinə, qərarın məsuliyyətini Ermənistanın üzərinə qoyur”, - politoloq vurğulayıb.
R.Bayramovun fikrincə, Moskvanın bu mövqeyinin arxasında bir neçə amil dayanır. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın KTMT-də praktiki iştirakı artıq 2024-cü ildən dondurulub və təşkilatla münasibətlər formal baxımdan tam kəsilməsə də, faktiki əməkdaşlıq böyük ölçüdə dayanıb:
“2026-cı ilin aprelində də Paşinyan KTMT-də aktiv fəaliyyətin bərpası üçün heç bir addım atılmayacağını bildirmişdi. İndi isə hökumətin bu mövqeni növbəti beşillik proqramında rəsmiləşdirilməsi göstərir ki, söhbət müvəqqəti diplomatik etirazdan deyil, uzunmüddətli strateji seçimdən gedir.
Burada daha maraqlı məqam tərəflərin bir-birinə siyasi məsuliyyəti ötürməsidir. Paşinyan demək istəyir ki, Ermənistan KTMT-dən çıxmaq qərarını özü vermək əvəzinə, təşkilat tərəfindən xaric edilərsə, bu, İrəvan üçün daha rahat siyasi variant olacaq. Beləliklə, hökumət daxili auditoriyaya ‘Rusiyanın rəhbərlik etdiyi strukturu biz tərk etmədik, təşkilat özü bizi çıxardı’ mesajı verə bilər.
Moskvanın cavabı isə əks məntiq üzərində qurulur: əgər Ermənistanın maraqları KTMT-də iştirak etməyi tələb etmirsə, məsuliyyət də İrəvanın üzərinə düşür. Bu, əslində, siyasi “boşanma”nın hüquqi məsuliyyətini kimin daşıyacağı uğrunda mübarizədir”.
Politoloq hesab edir ki, bütün bunlara baxmayaraq, Moskva-İrəvan münasibətlərinin tam qopma mərhələsinə çatdığını söyləmək hələ tezdir. Çünki Ermənistanın Rusiya ilə iqtisadi, enerji, nəqliyyat və digər sahələrdə ciddi əlaqələri və asılılığı qalır.
“Ermənistan üçün KTMT-dən çıxmaq siyasi baxımdan daha asan, onun nəticələrini idarə etmək isə daha mürəkkəb məsələdir. Moskva da Ermənistanla bütün əlaqələri bir anda kəsməkdə maraqlı deyil. Lakin siyasi istiqamət kifayət qədər aydındır. Bu istiqamət Ermənistanın Rusiya mərkəzli təhlükəsizlik sistemindən tədricən uzaqlaşmasını və alternativ xarici siyasət xətti formalaşdırmasını ehtiva edir. KTMT məsələsi bu prosesin ən aydın göstəricilərindən biridir. Eyni zamanda bu kurs Azərbaycanla sülh prosesi, Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması və Qərblə əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə paralel gedir. Paşinyan-Peskov dialoqunu Moskva-İrəvan münasibətlərində əvvəlki modelin artıq işləmədiyini göstərən siyasi indikator kimi qiymətləndirmək daha doğru olar. Tərəflər hələ bütün əlaqələri qoparmayıblar, lakin əvvəlki qarşılıqlı asılılıq modelindən getdikcə daha çox uzaqlaşırlar. İndi Ermənistan üçün əsas məsələ bundan sonra Rusiya ilə münasibətləri hansı sürətlə yenidən formatlaşdıracağı və bunun yaratdığı iqtisadi-siyasi riskləri nə dərəcədə uğurla idarə edə biləcəyidir”.
“Ermənistanın KTMT ilə bağlı siyasəti qeyri-müəyyənlik və tərəddüdlər içindədir”
Mövzunu Hafta.az üçün şərh edən siyasi ekspert Tofiq Abbasov hesab edir ki, Ermənistanın KTMT-dən çıxması məsələsi artıq siyasi müzakirədən çox, qeyri-müəyyənlik nümunəsinə çevrilib.
Ekspertin sözlərinə görə, Ermənistan rəhbərliyinin xarici siyasət kursu və təhlükəsizlik prioritetləri hələ də tam formalaşmayıb:
“Bu gün Ermənistan rəhbərliyi özü də hansı istiqamətdə hərəkət etdiyini dəqiq müəyyənləşdirə bilmir. Bir tərəfdən KTMT-dən uzaqlaşmaq barədə danışırlar, digər tərəfdən təşkilatdan çıxmaq üçün tələb olunan prosedurları həyata keçirmirlər. Əgər çıxmaq qərarı verilibsə, bunun hüquqi mexanizmləri var və həmin prosedurlar icra olunmalıdır. Nikol Paşinyanın irəli sürdüyü “real Ermənistan” konsepsiyası ölkənin əvvəlki siyasi kursundan fərqlənsə də, praktik nəticələr hələ görünmür. Ermənistan uzun illər müxtəlif xarici güclərin dəstəyinə arxalanıb, lakin hazırkı mərhələdə bu siyasətin nəticəsiz olduğu daha aydın görünür.
Ermənistanın həm Avropa İttifaqına inteqrasiya istəklərini dilə gətirməsi, həm də Avrasiya İqtisadi İttifaqında qalmağa çalışması ziddiyyətli siyasət nümunəsidir. Moskva dəfələrlə İrəvandan öz mövqeyini dəqiqləşdirməyi tələb edib və Ermənistanın həm KTMT, həm də Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı gələcəyi ilə bağlı qərar verməsinin vacibliyini vurğulayıb”.
T.Abbasov hesab edir ki, belə yanaşma Ermənistanın dövlət kimi etibarlılığına mənfi təsir göstərir:
“Bir məsələdə sonadək qərar vermədən yeni istiqamətlər elan etmək ciddi dövlət siyasəti sayıla bilməz. Bu, daha çox eksperiment xarakteri daşıyır və nəticəsinin uğurlu olub-olmayacağına heç kim zəmanət verə bilmir. Ermənistan-Rusiya münasibətlərində müşahidə olunan soyuqluq da məhz bu qeyri-müəyyən siyasətin nəticəsidir. Moskvada Ermənistan artıq əvvəlki kimi etibarlı tərəfdaş kimi qəbul edilmir və bu, həm siyasi, həm də iqtisadi münasibətlərdə özünü göstərir”.
T.Abbasovun qənaətincə, Ermənistanın əsas problemi strateji qərarları vaxtında qəbul edə bilməməsidir. O hesab edir ki, ölkə rəhbərliyi KTMT ilə bağlı son qərarını vermədikcə, qeyri-müəyyənlik davam edəcək:
“Əgər Ermənistan təşkilatdan çıxmaq istəyirsə, bunu rəsmən elan etməli və bütün prosedurları başa çatdırmalıdır. Əks halda, səsləndirilən bəyanatlar siyasi manevr təsiri bağışlayır və ciddi qəbul olunmur. Siyasi ekspert hesab edir ki, hazırkı vəziyyət Ermənistanın siyasi elitasının qərarvermə imkanlarının məhdud olduğunu göstərir. Yaxın perspektivdə İrəvanın öz təşəbbüsü ilə kəskin və prinsipial qərar qəbul etməsi ehtimalı yüksək görünmür. Bu isə ölkənin gələcək geosiyasi seçimlərinin daha çox xarici təsirlər altında formalaşacağı barədə müzakirələri gücləndirir”.
Tahirə QAFARLI
