Abutalıb Səmədov: “Rusiya Cənubi Qafqazı tərk etmək yolunu tutmaq istəyir”
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Rusiya ilə Gürcüstan arasında diplomatik münasibətlərin bərpasının mümkün olduğunu, lakin hazırda bunun Moskvanın gündəmində olmadığını açıqlayıb.
Rusiya tərəfinin mövqeyinə görə, diplomatik münasibətlərin bərpası təşəbbüsü Tbilisidən gəlməlidir. Moskva belə bir təşəbbüsə açıq olduğunu bildirir, lakin hazırda bununla bağlı konkret danışıqların aparılmadığı vurğulanır.
Rusiya XİN hesab edir ki, iki ölkə arasında diplomatik münasibətlərin olmaması keçmiş prezident Mixeil Saakaşvilinin hakimiyyəti dövründən qalan ağır siyasi mirasdır.
Moskva, eyni zamanda, Gürcüstanı Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə güc tətbiq etməmək barədə hüquqi sənədlər imzalamağa çağırır. Rusiya tərəfi hesab edir ki, belə razılaşmalar 2008-ci ilin avqustunda baş vermiş hərbi qarşıdurmanın təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün təminat rolunu oynaya bilər.
Rusiya XİN-in açıqlamasından görünür ki, Moskva Gürcüstanla münasibətlərin normallaşdırılması ehtimalını tamamilə istisna etmir. Lakin bunun üçün ilk siyasi addımın Tbilisidən gəlməsini və Gürcüstanın regionda formalaşmış yeni geosiyasi reallıqları qəbul etməsini gözləyir.
Rusiya Federasiyasının BMT-dəki daimi nümayəndəsi Vasili Nebenzya da Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün təmin olunması üçün Gürcüstanın Abxaziya və Cənubi Osetiya qarşısında güc tətbiq etməmək barədə hüquqi öhdəlik götürməli olduğunu bildirib.
Nebenzya bu sənədlərin sadəcə siyasi bəyanat deyil, hüquqi baxımdan məcburi sazişlər olmasının vacibliyini vurğulayıb. Onun irəli sürdüyü yanaşmaya əsasən, Tbilisi həm Abxaziya, həm də Cənubi Osetiya ilə ayrıca güc tətbiq etməmək haqqında razılaşma imzalamalıdır.
Rusiya nümayəndəsi, bununla yanaşı, Gürcüstanla Abxaziya və Cənubi Osetiya arasında sərhədlərin delimitasiyası və demarkasiyası prosesinin başlanmasını da vacib hesab edir. Moskvanın mövqeyinə görə, belə mexanizm regionda yeni hərbi qarşıdurmanın qarşısını almağa və təhlükəsizlik üçün hüquqi zəmin yaratmağa imkan verə bilər.
Nebenzya, həmçinin, BMT Baş Assambleyasının hər il qəbul etdiyi, Rusiyanın fikrincə, siyasiləşdirilmiş qətnamələri, Abxaziya və Cənubi Osetiya əhalisinin sanksiya və məhdudiyyətlərlə üzləşməsini tənqid edib. O, Qərbin Gürcüstana təsir göstərməyə və ölkəni NATO istiqamətinə cəlb etməyə çalışdığını da iddia edib.
Beləliklə, Moskvanın təklifinin əsas mahiyyəti Gürcüstanın Abxaziya və Cənubi Osetiyaya qarşı güc tətbiq etməyəcəyinə hüquqi təminat verməsi, ardınca isə sərhədlərin müəyyənləşdirilməsi prosesinin başlanmasıdır. Bununla belə, belə bir sazişin Tbilisi tərəfindən qəbul edilməsi məsələsi siyasi baxımdan olduqca həssasdır, çünki Gürcüstan Abxaziya və Cənubi Osetiyanı öz ərazisinin ayrılmaz hissəsi hesab edir və onların ayrıca tərəf kimi tanınmasına ehtiyatla yanaşır.
Rusiya Gürcüstanı Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə güc tətbiq etməmək barədə hüquqi sazişlər imzalamağa çağırır. Tbilisi belə bir sazişə getməyə hazır ola bilərmi? Əgər Gürcüstan bu sənədləri imzalasa, bunun hüquqi və siyasi baxımdan hansı nəticələri ola bilər? Belə bir addım Abxaziya və Cənubi Osetiyanın ayrıca tərəf kimi qəbul edilməsi və dolayısı ilə onların statusunun legitimləşdirilməsi kimi qiymətləndirilə bilərmi, yoxsa söhbət yalnız gələcək hərbi qarşıdurmanın qarşısını almağa yönəlmiş texniki öhdəlikdən gedə bilər?
Politoloq Abutalıb Səmədov “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında Rusiya ilə Gürcüstan arasında diplomatik münasibətlərin bərpası perspektivlərini, Moskvanın Abxaziya və Cənubi Osetiya siyasətini, eləcə də Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı mövcud mövqeyini şərh edib.
Politoloqun sözlərinə görə, Gürcüstan dəfələrlə Rusiya ilə diplomatik münasibətlərin bərpasında maraqlı olduğunu bəyan edib. Lakin Tiflisin bu məsələdə əsas şərti Rusiyanın Gürcüstanın ərazi bütövlüyünü tanıması və Abxaziya ilə Cənubi Osetiyanı müstəqil dövlət kimi tanımaq barədə qərarından imtina etməsidir.
“Rusiya tərəfi isə bu məsələdə geri addım atmağa hazır görünmür. Ona görə də hazırda Rusiya ilə Gürcüstan arasında diplomatik münasibətlərin bərpası real görünmür. Moskva Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə mövcud münasibətlərini qorumaqda maraqlıdır. Bu iki qurumu müstəqil dövlət kimi tanıyıb və hələlik bu siyasətin dəyişdirilməsi istiqamətində ciddi addım atmır”, – deyə A.Səmədov bildirib.
Politoloq qeyd edib ki, Rusiya mayın 9-da Cənubi Osetiya ilə bağlı bəzi sənədlərin imzalanmasını və inteqrasiyanın başlanmasını elan etsə də, Moskva hazırda bu istiqamətdə tələsmir. Onun fikrincə, Rusiyanın qarşısında kifayət qədər ciddi problemlər var və belə bir şəraitdə Cənubi Osetiyanın Rusiyaya birləşdirilməsi istiqamətində addım atmaq Moskva üçün əlavə risklər yarada bilər.
“Abxaziyaya münasibətdə də Rusiya Cənubi Osetiyadakı qədər sürətli inteqrasiya xətti tutmur. Moskva hər iki ərazini maliyyələşdirir, müxtəlif formalarda dəstək göstərir və onları özündən asılı vəziyyətdə saxlayır. Lakin gələcəkdə siyasi və geosiyasi şərait imkan verərsə, onların Rusiyaya birləşdirilməsi məsələsi gündəmə gətirilə bilər”, – deyə o vurğulayıb.
A.Səmədovun sözlərinə görə, Moskvanın Gürcüstanın Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə müəyyən müqavilələr imzalamasında israr etməsinin arxasında da məhz bu perspektiv dayanır. Rusiya Tiflisin həmin qurumları müstəqil subyekt kimi qəbul etməsini və onlara hücum etməmək, problemləri hərbi yolla həll etməmək barədə öhdəliklər götürməsini istəyir.
“Gürcüstan isə məsələnin mahiyyətini anlayır. Çünki belə bir sənəd imzalansa, gələcəkdə Abxaziya və Cənubi Osetiyanın Rusiyaya birləşdirilməsi prosesinə hüquqi və siyasi əsas yaratması mümkün ola bilər. Rısmi Tiflis buna görə də həmin addımları atmır”, – politoloq bildirib.
O qeyd edib ki, əgər əsas məqsədi gələcəkdə hərbi qarşıdurmanın qarşısını almaqdırsa, bunun üçün mütləq ayrıca müqavilələrin imzalanmasına ehtiyac yoxdur. Gürcüstan hakimiyyəti siyasi bəyanatlar vasitəsilə də hərbi qüvvədən istifadə etmək niyyətində olmadığını bildirə və Rusiyaya bu barədə mövqeyini çatdıra bilər.
A.Səmədov hesab edir ki, Rusiyanın hazırkı siyasətini onun Ukraynada apardığı müharibə və beynəlxalq mövqeyində baş verən dəyişikliklərdən ayrı qiymətləndirmək mümkün deyil.
“Rusiya bu gün Ukraynada ağır müharibə aparır. Müharibə nəticəsində müəyyən ərazilərə nəzarət əldə etsə də, eyni zamanda müxtəlif istiqamətlərdə geri çəkilməyə məcbur olub. Suriya hadisələrindən sonra mövqeləri zəifləyib, Cənubi Qafqazda əvvəlki nüfuzunu itirib və ən əsası, beynəlxalq aləmdə ciddi reputasiya problemi ilə üzləşib”, – deyə politoloq bildirib.
Onun sözlərinə görə, Ukrayna müharibəsində 50-dən çox dövlət Kiyevə müxtəlif formalarda dəstək verir. Rusiya isə, hərbi bloklara malik olsa da, müharibənin gedişi onun müttəfiqlərinin də Moskva ilə münasibətlərinə yenidən baxmasına səbəb olub.
“Bu gün Rusiyanın, hətta ən yaxın tərəfdaşları belə, öz ərazi bütövlükləri baxımından müəyyən narahatlıq keçirirlər. Belarusun Ukrayna müharibəsində Rusiyaya verdiyi dəstək də genişmiqyaslı hərbi iştirak səviyyəsində deyil. Rusiya anlamalıdır ki, Gürcüstan Cənubi Qafqazda mövcudluğunu qorumaq baxımından onun üçün son imkanlardan biridir”, – A.Səmədov deyib.
Politoloq hesab edir ki, Ermənistanın Qərbə inteqrasiya xəttini seçməsi Rusiyanın Cənubi Qafqazdakı mövqelərini daha da zəiflədib. Azərbaycan isə müstəqil xarici siyasət yürüdür və müxtəlif güc mərkəzləri arasında balans saxlamağa çalışır.
“Azərbaycanın maraqları Rusiyadan müəyyən məsafədə dayanmağı və öz milli təhlükəsizliyini təmin etməyi tələb edir. Azərbaycan mümkün qədər bütün dünya gücləri ilə bərabər məsafəli münasibətlər qurmağa çalışır. Rusiya ilə Azərbaycan arasında müəyyən soyuqluğun səbəblərindən biri də Moskvanın siyasəti və Azərbaycanın öz dövlət təhlükəsizliyini qorumaq istiqamətində atdığı addımlardır”, – deyə o bildirib.
A.Səmədovun fikrincə, Rusiya-Gürcüstan münasibətlərinin normallaşmaması Moskvanın Cənubi Qafqazdakı mövqelərini daha da zəiflədə bilər.
“Əgər Rusiya Gürcüstanla münasibətlərini düzəltməsə və diplomatik əlaqələri bərpa etməsə, onun Cənubi Qafqazda qalmaq imkanları azalacaq. Gürcüstan da, böyük ehtimalla, müəyyən müddətdən sonra əvvəlki xarici siyasət kursuna qayıtmaq və Avropa inteqrasiyası istiqamətində yeni addımlar atmaq məcburiyyətində qala bilər”, – politoloq deyib.
O əlavə edib ki, Rusiyanın Cənubi Qafqazdan çıxması Moskva üçün ciddi geosiyasi məğlubiyyət olardı. Çünki Mərkəzi Asiyada da Çinin təsiri sürətlə artır, türk dövlətləri arasında əlaqələr güclənir və region ölkələri öz təhlükəsizlik və iqtisadi maraqlarına uyğun yeni tərəfdaşlıqlar qururlar.
“Putin bəyan edir ki, onun əsas missiyası Rusiya torpaqlarını toparlamaq və güclü dövlət yaratmaqdır. Lakin proseslər göstərir ki, Moskvanın ərazi baxımından genişlənməsi əvəzinə, onun təsir imkanlarının daralması riski artır. Cənubi Qafqazda isə Çin və digər güclərin artan təsiri Rusiyanın əvvəlki mövqelərini bərpa etməsini daha da çətinləşdirə bilər”, – A.Səmədov vurğulayıb.
Politoloqun fikrincə, hazırda Rusiya-Gürcüstan münasibətlərində əsas sual Moskvanın hansı yolu seçəcəyidir: Gürcüstanla münasibətləri normallaşdırmaq və Cənubi Qafqazda mövcudluğunu qorumaq, yoxsa Abxaziya və Cənubi Osetiya məsələlərində mövcud siyasətini davam etdirərək regiondan tədricən uzaqlaşmaq.
“Hadisələrin gedişi və Rusiyanın son bəyanatları göstərir ki, Moskva hələlik Gürcüstanla münasibətləri yaxşılaşdırmaq xəttini seçməyib. Əksinə, mümkün olduğu halda, ən azı, Cənubi Osetiyanın özünə birləşdirilməsi istiqamətində addım atmaq və bundan sonra Cənubi Qafqazdan sakit şəkildə çıxmaq variantını nəzərdən keçirə bilər. Hər halda, Cənubi Qafqaz dövlətlərinin, ilk növbədə Azərbaycan və Ermənistanın istəyi Rusiyanın regiondakı təsirinin azalmasıdır”, – deyə Abutalıb Səmədov fikrini yekunlaşdırıb.
Akif NƏSİRLİ
