Akif Nağı: “Paşinyan ola bilsin, Sofulunun adını qəsdən çəkməyib və Ermənistanın daxilində hansısa məqsədini həyata keçirmək üçün belə edib”
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan hökumətin iclasından sonra keçirdiyi brifinqdə anklavlar məsələsinə toxunaraq bildirib ki, Azərbaycanla razılaşdırılmış delimitasiya prinsiplərinə əsasən Barxudarlı, Yuxarı Əskipara və Kərki Azərbaycan ərazisidir.
Paşinyan bu yanaşmanı 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsi əsasında aparılan delimitasiya ilə əlaqələndirib.
Onun sözlərinə görə, iki ölkə arasında anklavların necə qaytarılacağına dair hələ konkret, yazılı razılaşma yoxdur. Lakin məsələ danışıqlar yolu ilə həll edilməlidir və məqsəd sərhəd yaşayış məntəqələrində uzunmüddətli sülh və təhlükəsizliyi təmin etməkdir.
Bəs Qazaxın Ermənistan işğalında olan Sofulunun niyə adı çəkilməyib?
Qazaxın dörd deyil, yeddi kəndi- Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı və Qızılhacılı, Yuxarı Əskipara, Barxudarlı və Sofulu işğalda olub. Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrımlı və Qızılhacılı 2024-cü ildə artıq Azərbaycana qaytarılıb.
Qalan Sofulu, Barxudarlı və Yuxarı Əskipara isə anklav məsələsi çərçivəsində ayrıca müzakirə olunur. Paşinyanın 20 avqust açıqlamasında isə Sofulunun adını çəkməyərək yalnız Barxudarlı və Yuxarı Əskiparanı Azərbaycan ərazisi kimi göstərməsi ciddi müzakirələrə səbəb olub.
Bəzi ekspertlər bunu Paşinyanın mövqeyindəki ayrıca bir detal kimi qiymətləndirirlər.
Ekspertlərə görə, bu açıqlama əvvəlki Paşinyan mövqeyi ilə müqayisədə Azərbaycanın xeyrinə mühüm siyasi-diplomatik irəliləyişdir. Çünki Paşinyan ilk dəfə 2026-cı ilin avqustunda açıq şəkildə Barxudarlı və Yuxarı Əskiparanı Azərbaycanın ərazisi kimi təqdim edib.
Ekspertlər hesab edir ki, amma bunu “kəndlər artıq Azərbaycana qaytarılır” kimi başa düşmək düzgün olmaz. Çünki Paşinyanın öz açıqlamasına görə, qaytarılmanın mexanizmi barədə hələ konkret razılaşma yoxdur və məsələ danışıqlar yolu ilə həll edilməlidir.
Ən maraqlı məqam isə Sofuludur. Azərbaycan üçün əsas sual bundan sonra Paşinyanın Sofulunu da açıq şəkildə Azərbaycan ərazisi kimi tanıyıb-tanımayacağı və üç kəndin qaytarılması mexanizminin delimitasiya prosesində necə müəyyənləşdiriləcəyidir.
Azad Vətən Partiyasının sədri Akif Nağı baki-xeber.com-a bildirdi ki, Paşinyan obyektivliyə maksimum əməl etməyə, Azərbaycanın haqlı mövqeyini dilə gətirməyə çalışır. “Eyni zamanda elə fikir səsləndirir ki, erməni cəmiyyəti də qəbul etirsin. Etirazlar da çoxdur. Hətta onun bu ifadələrindən sonra revanşistlər, özünü müxarifət adlandırandan və xaricdən idarə olunan qüvvələr ona qarşı hücuma keçdilər. “Bu erməni torpağır verilə bilməz” dedilər.
Yəni, bir tərəfdə revanşistlər səs-küy salırlar, digər tərəfdə isə Paşinyanın özü və komandası dq başa düşürlər ki, həmin kəndlərin Azərbaycana qaytarılması Ermənistanın həm İran, həm də Gürücüstan istiqamətində nəqliyyat imkanları üçün ciddi problemlər yaradacaq. Əvvəldən də o məsələ vardı. Onu onlar bəhanə kimi gətirirlər ki, biz əgər o kəndləri qaytarsaq onda bizim yolumuzun bir hissəsi Azərbaycan ərazisində keçirəcəkdir. Yəni, bunlar onlara dediklərdir, Paşinyan da o mövqenin üzərində dayanırdı. Amma indi başa düşür ki, Azərbaycanla başqa cür danışma mümkün deyil.
Paşinyan çıxışında Yuxarı Əskipara, Barxudarlı və Kərki kəndlərinin adını çəkib, amma Sofulun adını çəkməyib. Sofulunun adını çəkməməkdə ola bilsin onun xüsusi məqsədi olsun.
Sofulu anklav vəziyyətindədir və Azərbaycan tərəfində olan kənddir. O mümkün deyil ki, sabah Barxudarlını qaytarsınlar, amma Sofulunu qaytarmasınlar. Sofulu ilə Barxudarlıq demək olar ki, bir-birinə bitikişik kəndlərdir, eyni “sovetlikdir”. Bunun səbəbi izah olunmur. Mümkündür ki, onlar Sofulunu orada bir mübadilə vasitəsi kimi saxlasınlar. Sofulunu saxlamaqla onun yanından keçən yolu özlərunə saxlasınlar və nəqliyyat məsələlərini müəyyən qədər asanlaşdırsınlar. Amma o mümkün deyil. Bəzi məlumatlarda Sofulunun da adı çəkilir.
Bu bir yarımçıqlıq mövqeyi özünü göstərir. Yəni Paşindən nə isə addım atmaq istəyir, amma eyni zamanda çəkinir, qorxur. Paşinyan ola bilsin, Sofulunun adını qəsdən çəkməyib və Ermənistanın daxilində hansısa məqsədini həyata keçirmək üçün belə edib. Yəni onun bu açıqlaması ola bilər ki, daxili auditoriyaya hesablanıb ki, Sofulu bizdə qalır. Amma əslində Azərbaycan o kəndlərin heç birindən ayrılıqda baxmır. Sofulu da, Baxudarlı da, Yuxarı Əskipara da Azərbaycan kəndləridir. O kəndlər 1990-cı ildən başlayaraq, əsasən də 1992-ci ildə Ermənistan Silahlı Qüvvələri tərəfindən işğal olunub. O vaxta qədər də həmin kəndlərin əhalisinin hamısı azərbaycanlardan ibarət olunub. Ona görə də bununla bağlı başqa bir mövqe ortaya qoyula bilməz.
Sizə bir məsələni də deyim ki, Paşinyan çıxışının ikinci hissəsində Başkəndi Ermənistan “ərazisi” hesab edir. Paşinyan ərazi mübadiləsi iddiasında qaldıqlarını göstərmək istəyir.
Başkənd məsələsini Azərbaycanla hansısa məsələləri müzakirə etmək obyekti kimi ortadan çıxartmır, yoxsa doğrudan da Paşinyanın ciddi fikri var ki, Başkəndlə bu dörd kəndi əvəzləsinlər? Hesab edirəm ki, istənilən halda Ermənistan hökumətinin bu siyasəti iflasa uğrayacaqdır. Çünki Azərbaycanın heç bir halda Başkənddən geri çəkilmə fikri yoxdur. Qədimdən Başkənd Azərbaycan kəndidir.
Ermənilər müəyyən bir dövrdə maldarlıqla məşğul olmaq üçün köçəri kimi gəlib oradan istifadə ediblər və sonradan da bir hissəsi orada qalıb. Amma bu o demək deyil ki, Başkənd erməni torpağıdır. Ümumiyyətlə, bu ərazilərdə erməni torpağı yoxdur.
Ona görə də Başkənd məsələsi heç bir halda Azərbaycan-Ermənistan arasında müzakirə obyekti ola bilməz”.
A.Nağı qeyd etdi ki, amma istənilən halda Naxçıvanın Kərki kəndi də daxil olmaqla o dörd kənd Azərbaycana qaytarılmalıdır.
A.Nağı bildirdi ki, bu kəndlərlə bağlı başqa bir məsələ olunmalıdır. “Azərbaycan öz mövqədə ardıcıl şəkildə dayanır və Ermənistan rəhbərliyi də bu mövqe ilə hesablaşır. Fikrimcə, sadəcə o prosesi Azərbaycan tərəfi sürətləndirməli, tezliklə kəndlərimizin qaytarılmasına nail olmalıdır”-deyə A.Nağı əlavə etdi.
İradə SARIYEVA
