Tofiq Abbasov: “Türkiyənin İsrailə qarşı yalnız ritorik mövqe nümayiş etdirməsi əsaslı və təpərli siyasi kurs deyil”
İsrail Türkiyənin Netanyahu barədə İnterpola müraciətinə sərt reaksiya verib.
Türkiyə Ədliyyə Nazirliyi İsrailin Baş naziri Benyamin Netanyahu barəsində İnterpolun “qırmızı bülleten” verməsi üçün müraciət edib. Ankara bunu 2026-cı ilin yazında Qəzzaya humanitar yardım aparmağa çalışan “Sumud” flotiliyasının saxlanılması ilə bağlı soyqırım ittihamları əsasında tələb edib.
Netanyahunun ofisi isə Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanı çox sərt ifadələrlə ittiham edib və onu “diktator-antisemit” adlandırıb. İsrail tərəfi Ərdoğanı İsrailə qarşı aqressiv siyasət aparmaqda və bu siyasəti Suriyaya da genişləndirməyə çalışmaqda ittiham edib. İsrail hökuməti belə addımlara imkan verməyəcəyini bildirib.
İsrail tərəfinin açıqlamasında Ərdoğan həmçinin kürdlərə qarşı siyasət, HƏMAS-a münasibət, Kipr məsələsi və jurnalistlərlə bağlı vəziyyətə görə tənqid olunub. İsrail Netanyahu və hərbi rəhbərliyə qarşı “qorxutma cəhdlərinin” nəticə verməyəcəyini bəyan edib.
Məsələnin əsas siyasi fonu isə Türkiyə-İsrail münasibətlərində gərginliyin sürətlə artmasıdır. Gərginliyin əsas səbəblərindən biri İsrailin Suriyadakı hərbi zərbələri, digəri isə Türkiyənin Netanyahu ilə bağlı İnterpola müraciətidir.
“Qlobal Sumud flotiliyası” 2025-ci ildə Fələstin tərəfdarı təşkilatların koalisiyası tərəfindən yaradılmış beynəlxalq vətəndaş təşəbbüsüdür. Flotiliya Qəzzaya dəniz yolu ilə humanitar yardım çatdırmağa və İsrailin blokadasını yarmağa çalışıb. İsrail isə flotiliyanın iştirakçılarına əvvəlcədən istiqaməti dəyişmək barədə xəbərdarlıq edib. Bu hadisə artıq təkcə Qəzza məsələsi çərçivəsində deyil, Türkiyə ilə İsrail arasında daha geniş geosiyasi qarşıdurmanın yeni mərhələsi kimi görünür. Xüsusilə Suriya məsələsi bu qarşıdurmanın daha təhlükəli istiqamətə keçməsi ehtimalını artırır. İsrailin Türkiyənin Suriyada hərbi iştirakını genişləndirmək niyyətindən narahat olduğu və ABŞ-da İsrail ilə Türkiyə arasında hərbi qarşıdurma riskinin müzakirə edildiyi göstərilir.
Türkiyənin İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu barəsində İnterpolun “qırmızı bülleten”inin verilməsi üçün müraciət etməsi və Netanyahunun buna cavab olaraq Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanı “diktator və antisemit” adlandırması, həmçinin Türkiyəni Suriyada İsrailə qarşı təhdid yaratmaqda ittiham etməsi fonunda Ankara–Təl-Əviv münasibətlərinin bu qədər kəskinləşməsi regionda hansı nəticələrə gətirib çıxara bilər? Bu qarşıdurmanın diplomatik ritorika səviyyəsindən çıxaraq, Suriya başda olmaqla, hərbi-siyasi qarşıdurmaya çevrilməsi nə dərəcədə realdır və Türkiyə ilə İsrailin birbaşa toqquşması Yaxın Şərqdə qüvvələr balansına necə təsir göstərə bilər?
Politoloq Tofiq Abbasov “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında İsrail ilə Türkiyə arasında son dövrlərdə artan gərginliyin, İran-İsrail qarşıdurmasının və Yaxın Şərqdə baş verən proseslərin region üçün ciddi risklər yaratdığını bildirib.
Ekspertin sözlərinə görə, İsrail-İran qarşıdurması artıq növbəti qaynar fazaya yaxınlaşıb və tərəflərin atdığı addımlar gərginliyin dərəcəsini getdikcə artırır. Lakin bu, mütləq şəkildə tərəflərin birbaşa genişmiqyaslı hərbi qarşıdurmaya qoşulacağı anlamına gəlmir. Abbasov hesab edir ki, hazırda bütün tərəflər bir-birinə xəbərdarlıqlar verir və öz “qırmızı xətlərini” müəyyənləşdirməyə çalışırlar.
Politoloq Türkiyənin İsrailə münasibətdə əsasən siyasi ritorika və diplomatik bəyanatlarla kifayətləndiyini düşünür. Onun fikrincə, Ankara İsrailin addımlarını sərt şəkildə pisləsə də, bu mövqenin hərbi və ya praktiki addımlarla müşayiət olunmaması Türkiyənin siyasətini müəyyən mənada ehtiyatlı və qətiyyətsiz göstərir.
“İsrail əvvəlcə xəbərdarlıq edir, daha sonra hədələrlə yanaşı konkret hərəkətlərə keçir. Türkiyə isə əsasən İsraili məhkum edir, qınayır və siyasi bəyanatlar verir, məncə, bu, kifayət qədər əsaslı və təpərli siyasi kurs deyil”, – deyə Tofiq Abbasov bildirib.
Politoloq İsrailin son illərdə İranla qarşıdurmada həyata keçirdiyi əməliyyatları da xatırladaraq qeyd edib ki, tərəflər arasında qarşılıqlı çəkindirmə mexanizmi formalaşıb. Onun sözlərinə görə, İsrail İran ərazisində hərbi və strateji obyektlərə zərbələr endirməyə çalışır, Tehran isə raket imkanlarından istifadə etməklə cavab vermək qabiliyyətini nümayiş etdirir.
Abbasov hesab edir ki, İranın əvvəlki qarşıdurmalarda İsrailə cavab zərbələri endirməsi Tehranın öz hərbi imkanlarına güvəndiyini göstərir. Türkiyənin mövqeyində isə eyni səviyyədə hərbi çəkindirmə siyasətinin görünmədiyini deyən ekspert bunun əsas səbəblərindən birinin Ankaranın ABŞ-la münasibətləri korlamaq istəməməsi olduğunu vurğulayıb.
“ABŞ heç vaxt İsraili tamamilə tək qoymayacaq. Vaşinqton İsrailə siyasi, hərbi və diplomatik dəstəyini davam etdirəcək. Türkiyə də bunu anlayır və ABŞ-la münasibətlərinin daha da gərginləşməsində maraqlı deyil”, – politoloq deyib.
Ekspert, eyni zamanda, İsrailin Türkiyəyə qarşı sərt ritorikasının təsadüfi olmadığını düşünür. Onun fikrincə, İsrail hökumətinin Türkiyənin bölgədəki roluna münasibəti son vaxtlar daha sərt xarakter alıb və bu vəziyyət iki ölkə arasında birbaşa qarşıdurma riskini artırır.
Tofiq Abbasov İsrail daxilində də yeni müharibə ehtimalına münasibətdə fikir ayrılıqlarının olduğunu bildirib. Onun sözlərinə görə, hərbi qarşıdurmanın genişlənməsi İsrail cəmiyyətinə ciddi təhlükələr yarada bilər. Buna görə də ölkənin hərbi-siyasi dairələrində yeni müharibənin mümkün nəticələri ilə bağlı narahatlıq mövcuddur.
Politoloq hesab edir ki, İsrail rəhbərliyinin yeni müharibəyə getməkdə siyasi maraqları var. O, xüsusilə Baş nazir Benyamin Netanyahunun daxili siyasi problemlərini və hüquqi təzyiqləri nəzərə alaraq, müharibənin siyasi gündəmi dəyişmək vasitəsinə çevrilə biləcəyini istisna etmir.
“Əgər siyasi rəhbərlik öz siyasi həyatını qorumaq və məhkəmə təhlükəsindən yayınmaq üçün yeni müharibəyə getmək istəyirsə, hərbi dairələr bununla razılaşmaya bilər. Çünki hər bir yeni müharibə İsrail vətəndaşlarını və ölkənin hərbi arsenalını böyük təhlükə qarşısında qoyur”, – deyə Abbasov vurğulayıb.
Ekspert İsrail-Türkiyə gərginliyinin daha geniş regional müharibəyə çevrilməsinin ABŞ üçün də arzuolunmaz ssenari olduğunu düşünür. Onun fikrincə, Vaşinqton iki müttəfiqi arasında birbaşa hərbi qarşıdurmanın qarşısını almağa və diplomatik kanallar vasitəsilə gərginliyi azaltmağa çalışacaq.
Abbasovun sözlərinə görə, bu baxımdan tərəflər arasında məxfi diplomatik təmasların mümkünlüyü də istisna edilmir. O hesab edir ki, ABŞ əsasən İsrail-Türkiyə qarşıdurmasının böyüməməsinə çalışacaq.
Politoloq hesab edir ki, Türkiyə də proseslərin genişmiqyaslı müharibəyə çevrilməsində maraqlı deyil. Onun fikrincə, Ankara üçün əsas məsələ həm İsrailin bölgədəki addımlarına münasibət bildirmək, həm də ABŞ-la münasibətləri təhlükəli həddə çatdırmamaqdır.
“Ritorikada kimin kimə hansı ifadələrlə müraciət etməsi ikinci məsələdir. Əsas məsələ real addımlardır. Soyuq diplomatik münasibət və danışıqlar, məncə, yüngül müharibədən daha yaxşıdır”, – Tofiq Abbasov bildirib.
Dəniz NƏSİRLİ
