Prezident İlham Əliyevin Özbəkistana budəfəki dövlət səfəri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin inkişafında yeni və mühüm mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Səfər çərçivəsində tərəflər arasında müxtəlif əməkdaşlıq sahələrini əhatə edən bir sıra əhəmiyyətli sənədlərin imzalanması nəzərdə tutulur.
Qeyd edək ki, Azərbaycan və Özbəkistan arasında müqavilə-hüquq bazası kifayət qədər genişdir. İndiyə qədər 220-yə yaxın sənəd imzalanıb, bir neçə sənəd layihələrinə baxılmaqdadır.
Bu səfərin əsas əhəmiyyəti yalnız ikitərəfli siyasi münasibətlərlə məhdudlaşmır. Azərbaycan və Özbəkistan iqtisadiyyat, nəqliyyat, energetika, sənaye, kənd təsərrüfatı, investisiya, mədəniyyət və digər sahələrdə əməkdaşlığı genişləndirmək üçün böyük imkanlara malikdir. Xüsusilə Orta Dəhliz çərçivəsində iki ölkənin nəqliyyat və logistika potensialının birləşdirilməsi regional əhəmiyyət daşıyır.
Prezidentin budəfəki dövlət səfəri Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Ümumiyyətlə iki ölkə arasında son illərdə formalaşan strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik əlaqələri siyasi dialoqun yüksək səviyyədə olduğunu bir daha nümayiş etdirir.
İki qardaş ölkə arasında münasibətlərin inkişaf strategiyasının qurulmasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri olub. Onun 18-19 iyun 1997-ci ildə Özbəkistana rəsmi səfəri əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərinin müyyənləşdirilməsində mühüm rol oynayıb. Səfər zamanı ikitərəfli münasibətlərin əsasını təşkil edən bir sıra vacib sənədlər imzalanıb.
Prezident İlham Əliyevin siyasi iradəsi və xüsusi diqqəti ilə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətləri son illərdə sürətlə inkişaf edərək müttəfiqlik səviyyəsinə çatıb və bütün sahələr üzrə hərtərəfli əməkdaşlıq əlaqələri formalaşıb. Dövlət başçısının Özbəkistan Respublikasının Prezidenti cənab Şavkat Mirziyoyevlə qarşılıqlı inam və etimada əsaslanan yüksək səviyyəli şəxsi münasibətlərə malik olması bu əlaqələrin inkişaf dinamikasına mühüm təkan verir və əməkdaşlığın genişlənməsində xüsusi rol oynayır. Təsadüfi deyildir ki, son 5 ildə Prezident İ.Əliyev Özbəkistana 2 dövlət səfəri və 4 işgüzar səfər edib. Prezident Ş.Mirziyoyev də həmin müddətdə ölkəmizə 2 dövlət səfəri və 7 işgüzar səfər edib.
Bu səfərlər zamanı “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında strateji tərəfdaşlığın dərinləşdirilməsi və hərtərəfli əməkdaşlığın genişləndirilməsi haqqında Bəyannamə, “Azərbaycan Respublikasının və Özbəkistan Respublikasının Ali Dövlətlərarası Şurasının yaradılması haqqında Müqavilə” və “Azərbaycan Respublikası ilə Özbəkistan Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Müqavilə” də daxil olmaqla çoxsaylı vacib sənədlər imzalanıb. Qeyd olunan səfərlər və imzalanmış sənədlər Azərbaycan-Özbəkistan əlaqələrinin hüquqi və siyasi əsaslarını daha da gücləndirib, əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar açıb.
Qarşılıqlı siyasi etimad, iqtisadi əməkdaşlıq və ortaq maraqlar iki ölkəni daha da yaxınlaşdırır. Bu münasibətlər təkcə Bakı və Daşkənd üçün deyil, bütövlükdə Türk dünyasının birliyi və regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Azərbaycan və Özbəkistanı tarixi-mədəni yaxınlıqla yanaşı, qarşılıqlı etimad və ortaq strateji maraqlar da birləşdirir. Dövlət başçılarının siyasi iradəsi bu münasibətləri sadəcə ikitərəfli əməkdaşlıq səviyyəsində deyil, Mərkəzi Asiya və Cənubi Qafqazı birləşdirən daha geniş regional tərəfdaşlıq modelinə çevirə bilər.
Bu baxımdan İlham Əliyevin Özbəkistana dövlət səfəri iki qardaş ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərinin daha da möhkəmləndirilməsi, yeni layihələrin reallaşdırılması və əməkdaşlığın bütün istiqamətlər üzrə genişləndirilməsi baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyan hadisədir. Azərbaycanın Özbəkistanla münasibətləri gələcəkdə türk dünyasının siyasi və iqtisadi birliyinin güclənməsinə də mühüm töhfə verə bilər.
Bu səfər iki qardaş ölkə arasında müttəfiqlik əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında siyasi və iqtisadi körpünün daha da güclənməsinə xidmət edir. İki ölkə arasında əməkdaşlıq regionlararası inteqrasiyanın yeni imkanlarını formalaşdırır.
Özbəkistan Azərbaycan üzv olduqları bütün təşkilatlar çərçivəsində, xüsusilə də BMT, İƏT, TDT, AQEM, Qoşulmama Hərəkatı, Mərkəzi Asiya və Azərbaycan Respublikası Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşü və digər beynəlxalq təşkilatlar və çoxtərəfli platformalar çərçivəsində səmərəli əməkdaşlıq edirlər.
Özbəkistan Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpası və yenidən qurulması prosesində ilk mühüm dəstək göstərən ölkələrdəndir. Xüsusilə Füzulidə Özbəkistanın təşəbbüsü ilə inşa edilən 960 şagird yerlik məktəb iki qardaş ölkə arasındakı həmrəyliyin rəmzinə çevrilib. Mirzə Uluqbəy adına 1 nömrəli tam orta məktəbin açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev və Prezident Şavkat Mirziyoyev şəxsən iştirak ediblər. Prezident İlham Əliyev də bu layihəni Azərbaycanla Özbəkistan arasındakı qardaşlığın rəmzi kimi qiymətləndirib.
Bu əməkdaşlıq yalnız tikinti layihələri ilə məhdudlaşmır. Özbəkistan tərəfi ilə işğaldan azad edilmiş Füzuli rayonunda 100 hektar ərazidə nar bağının salınması nəzərdə tutulur. “Dostluq bağı” adlı layihə çərçivəsində həm özbək, həm də Azərbaycan nar sortunun yetişdirilməsi planlaşdırılır. 2024-cü ildə layihənin onlayn formada təməlqoyma mərasimi keçirilib. Bu il mayın 4-də isə Özbəkistanın kənd təsərrüfatı naziri “Dostluq bağı”na səfər edib. Hazırda, layihənin icrası istiqamətində işlər həyata keçirilir
Füzulidə salınan 100 hektarlıq “Dostluq bağı”, sənaye və avtomobil istehsalı sahəsində əməkdaşlıq göstərir ki, iki ölkənin əməkdaşlığı artıq bərpa-quruculuqdan iqtisadi inkişaf mərhələsinə keçir.
Digər tərəfdən, Özbəkistanın Qarabağın dirçəldilməsinə verdiyi töhfə Azərbaycan–Özbəkistan münasibətlərinin səmimiliyini və müttəfiqlik ruhunu nümayiş etdirir. Qarabağın yenidən qurulması prosesində bu dəstək iki ölkənin qardaşlığının praktik ifadəsidir.
Prezident İlham Əliyevin bu dəfəki səfəri Azərbaycan–Özbəkistan qardaşlığının möhkəmləndirilməsi ilə yanaşı, Özbəkistanın Qarabağın gələcək inkişafında daha fəal iqtisadi və sosial tərəfdaş kimi iştirakının yeni imkanlarını da ortaya qoyur.
Tahir TAĞIYEV
