İran parlamentinin sədri Məhəmməd Baqer Qalibaf bildirib ki, Tehran “ədalətsiz sanksiyaları” üstələmək üçün plan hazırlamalıdır. Bundan əvvəl ABŞ maliyyə naziri Skot Bessent deyib ki, Birləşmiş Ştatlar İrana “tarixin ən sərt sanksiyalarını” tətbiq edəcək. Onun sözlərinə görə, bu addım yeni böyük hərbi əməliyyatların vacibliyini azalda bilər. Bessent yeni tədbirlərin detallarının gələn həftə açıqlanacağını söyləyib.
Maliyyə nazirindən bir gün əvvəl prezident Donald Tramp İranı “iqtisadi müharibə” ilə hədələyib. Bu təhdidlər fonunda neftin qiyməti avqustun 20-də son üç həftə ərzində ən yüksək səviyyəyə qalxıb. Bessent CNBC-yə deyib: “Neftin buna görə bahalanmasından əmin deyiləm. Əgər biz maksimum iqtisadi təzyiq göstəririksə, bu, irimiqyaslı hərbi əməliyyatların yenidən başlamayacağı deməkdir”. Bessentin açıqlamasından əvvəl İran Xarici İşlər Nazirliyi Vaşinqtonun iqtisadi və ticarət sanksiyalarını pisləyib, onları “iqtisadi terrorçuluq” adlandırıb. Nazirlik bildirib ki, bu tədbirlər “iranlıların İranın müstəqilliyini, ləyaqətini və milli suverenliyini qorumaq əzmində azacıq tərəddüd belə yarada bilməz”. Donald Tramp İrana qarşı genişmiqyaslı iqtisadi əməliyyatın başladığını elan edib. Onun sözlərinə görə, tarixdə indiyədək heç bir ölkəyə qarşı bu cür əməliyyat aparılmayıb: “İran İslam Respublikasına razılaşma əldə etmək üçün mənim qədər imkan verən olmayıb. Təəssüf ki, onlar bu imkanlardan istifadə etmədilər. Buna görə də bu gün indiyədək heç bir ölkəyə qarşı həyata keçirmədiyimiz ən dağıdıcı iqtisadi əməliyyatı elan edirəm! Bu, misli görünməmiş iqtisadi müharibə və təcrid olacaq”. Onun dediyinə görə, İrana yardım edəcək istənilən ölkə “nəhəng iqtisadi nəticələrlə” üzləşəcək, amma detalları açıqlamayıb. Tramp İrana qarşı tədbirləri “iqtisadi D günü” adlandırıb. “D günü” İkinci Dünya müharibəsi vaxtı, 1944-cü il iyunun 6-da Müttəfiq qüvvələrin Normandiyaya desant çıxardığı günə deyilir. Tramp Vaşinqtonun müttəfiqlərini də İranın təcrid olunmasına qoşulmağa çağırıb. Bundan əvvəl Tramp İranı dağıdıcı hərbi zərbələrlə hədələyirdi. Amma son vaxtlar bu təhdidləri iqtisadi təzyiqlə bağlı bəyanatlarla əvəzləyib.
ABŞ prezidenti daha əvvəl jurnalistlərə deyib ki, Hörmüz boğazı ABŞ-nin nəzarəti altındadır. İran isə bu strateji su yolunu bağladığını bildirir. Tramp İranla qarşıdurmada hazırkı vəziyyətdən məmnunluğunu bildirərək, Tehranla danışıqların nə vaxtsa bərpa oluna biləcəyini də əlavə edib. “Axios” nəşri ABŞ administrasiyasındakı mənbələrə istinadla yazır ki, İranın təhdidlərinə baxmayaraq, ABŞ hərbçiləri tankerlərin Hörmüz boğazından keçidini təmin edir. Beləliklə, rəsmi rəqəmlərdə daşınan neftin həcmi xeyli aşağı göstərilir, əslində boğazdan gizli şəkildə gündə milyonlarla barel neft keçir. Bu marşrutun Oman sahilləri boyunca uzandığı, onunla müharibədən əvvəl Hörmüzdən daşınan neftin təxminən yarısının keçdiyi iddia olunur. Bu da neftin qiymətini müəyyən səviyyədə saxlamağa kömək edir. ABŞ-nin boğazdan gəmilərin keçməsini Fars körfəzi ölkələri ilə koordinasiya etdiyi bildirilir. İyulda ABŞ İrandakı obyektləri vurandan sonra Tehranın gəmilərin hərəkətinə təsir imkanlarının zəiflədiyi bildirilir. Bununla belə, İran gəmilərə vaxtaşırı hücumlar edir. İddiaya görə, bu zaman konkret bir gəmi hədəf götürülmür, daha çox təsadüfi hədəflər vurulur. Vaşinqton və Tehran bu iddiaları rəsmən şərh etməyib. Bundan əvvəl də bəzi gəmilərin ABŞ hərbçilərinin köməyi ilə transponderlərini söndürərək Hörmüz boğazından keçdiyi barədə məlumatlar yayılmışdı.
Samirə SƏFƏROVA
