Məlum olduğu kimi, beynəlxalq müdafiə sərgisində Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi ilə Türkiyənin qabaqcıl hərbi-sənaye şirkətləri arasında ümumi dəyəri 500 milyon ABŞ dollarını ötən irihəcmli tədarük müqavilələri və anlaşma memorandumları imzalanıb. Türkiyə Müdafiə Sənayesi İdarəsinin sədri Haluk Görgünün verdiyi məlumata görə, bu tarixi paket iki ölkənin birgə müdafiə, texnoloji və istehsalat imkanlarını yeni səviyyəyə qaldırır.
Baş verənlərdən isə xüsusi narahat olanlardan biri yenə ermənilərdir. Ermənistanın “168.am” nəşri yazır: “Türkiyənin qabaqcıl müdafiə şirkətləri ilə imzalanan 500 milyon dollardan artıq dəyərdə yeni müqavilələr müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığı, birgə istehsalın təşkilini, texnologiyaların və müdafiə sistemlərinin tədarükünü nəzərdə tutur və Azərbaycan ordusunun zərbə imkanlarının, hava hədəflərinin aşkarlanması və radioelektron mübarizə qabiliyyətlərinin genişləndirilməsinə imkan yaradır. Bu müqavilələr müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığı, birgə istehsalın təşkilini, texnologiyaların və müdafiə sistemlərinin tədarükünü və digər istiqamətləri əhatə edir. Türkiyənin Müdafiə Sənayesi Komitəsinin rəhbəri Haluk Görgün bildirib ki, artıq bu il Türkiyənin TUSAŞ şirkətinin istehsalı olan 14 ədəd HÜRKUŞ-2 təlim-döyüş təyyarəsi Azərbaycana tədarük ediləcək. Bu təyyarələrin əsas vəzifəsi hərbi pilotların baza hazırlığıdır. Lakin HÜRKUŞ ailəsinin silahlandırılmış versiyası yüngül hücum, silahlı kəşfiyyat və birbaşa aviasiya dəstəyi tapşırıqları üçün də nəzərdə tutulub. Türkiyənin BAYKAR şirkəti də Azərbaycana MIZRAK ağıllı gəzən sursatlarının tədarükü ilə bağlı müqavilə imzalayıb. Bu sursat orta yüksəkliklərdə yüksək zərbə təsiri yaratmaq üçün nəzərdə tutulub və yüksək zərbə qabiliyyəti, eləcə də böyük fəaliyyət məsafəsi ilə seçilir. Sistem iki əsas variantda təklif olunur. İkili döyüş başlığına malik variant ümumilikdə 40 kiloqram partlayıcı maddə, bir döyüş başlığına malik variant isə 20 kiloqram partlayıcı maddə daşıya bilir. Bundan əlavə, hədəfin dəqiq aşkarlanması üçün radiotezlik axtarış başlığı ilə təchiz edilir. Bu quruluş müxtəlif tapşırıqlar üçün effektiv və çevik həllər təklif etməyə imkan verir”. Nəşrin məlumatına görə, BAYKAR ayrıca müqavilə əsasında Azərbaycana radioelektron mübarizə və radiotexniki kəşfiyyat hava sistemləri ailəsinə aid “Antidot” sistemini də tədarük edəcək: “Antidot” pilotsuz uçuş aparatlarında (PUA), xüsusilə zərbə tipi “Bayraktar TB2” PUA-larında yerləşdirilir. Onun funksiyası qarşı tərəfin radiolokasiya stansiyalarının siqnallarını aşkarlamaq, qeydiyyata almaq və identifikasiya etmək, həmçinin təhdidlərin koordinatlarını dəqiqləşdirməkdir. Türkiyənin aparıcı şirkətlərindən biri olan ASELSAN ilə Azərbaycanın ALP-100 radarı əldə etməsi ilə bağlı anlaşma memorandumu imzalanıb. Radar sisteminin mürəkkəb şəraitdə istismar etibarlılığı, səhra şəraitində işləmə xüsusiyyətləri, hədəfləri aşkarlamaq və müşayiət etmək imkanları diqqət çəkir. Təkmilləşdirilmiş aşkarlama alqoritmləri və hədəflərin trayektoriyasını yüksək dəqiqliklə izləmək imkanları sayəsində ALP 100-G müasir döyüş meydanında döyüş qabiliyyətinin artırılmasında mühüm amil hesab olunur. ALP 100-G quru hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün əsas axtarış radarı kimi, eləcə də uzaqmənzilli radarları tamamlayan və örtük boşluqlarını aradan qaldıran sistem kimi istifadə oluna bilər.
Hava hücumundan müdafiə sahəsində inqilabi həll hesab olunan ALP 100-G AESA texnologiyası vasitəsilə hava təhdidlərini üçölçülü məkanda izləyə bilir. Sistem yüksək mobillik və səhra şəraitində əməliyyatların sürətlə həyata keçirilməsi imkanını təmin edir. Bundan başqa, Türkiyənin ROKETSAN şirkəti Azərbaycana “Barbaros” sahil mühafizə sistemi tədarük edəcək. Türkiyənin müdafiə şirkəti ASELSAN Naxçıvanda müəssisə yaratmağı planlaşdırır. Bu barədə Türkiyə və Azərbaycan tərəfləri arasında ilkin protokol imzalanıb. Şirkət okeanın dərinliklərindən kosmik məkana qədər kritik əhəmiyyət daşıyan texnologiyalarla bağlı bütün sahələr üzrə həllər təklif edir. ASELSAN-ın layihələndirmə, inkişaf və istehsal fəaliyyəti rabitə sistemləri, müdafiə texnologiyaları, mikroelektronika, elektro-optik həllər, pilotsuz sistemlər, radarlar və radioelektron mübarizə texnologiyalarını əhatə edir. Türkiyənin MKE şirkəti isə Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən MİRAS müdafiə sənayesi şirkəti ilə zirehli texnikanın modernləşdirilməsi ilə bağlı anlaşma memorandumu imzalayıb. Söhbət, xüsusilə BMP-1-lərin modernləşdirilməsindən və onların TOLGA qüllələrinin inteqrasiyasından gedir. Bundan əlavə, hazırda Azərbaycanda nümayəndəliyi fəaliyyət göstərən Türkiyənin MKE şirkəti burada sursat zavodu inşa edir. Türkiyənin hazırkı institusional iştirakının əsası 2021-ci il iyunun 15-də imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi ilə qoyulub və bu sənəd iki ölkə arasındakı münasibətləri müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldib. Bəyannamənin mühüm bölmələrindən biri müdafiə sənayesinə aiddir. Burada “birgə istehsal bazalarının, tədqiqat mərkəzlərinin və texnoloji əməkdaşlığın zəruriliyi” vurğulanır. Bu, birinci məqamdır”. Nəşr Azərbaycanın öz arsenalında olan sovet istehsalı Su-25 hücum təyyarələrini də məhz Türkiyənin TUSAŞ şirkətinin iştirakı ilə modernləşdirdiyini xatırladıb: “Modernləşdirilmiş “Su-25”lər, yəni “Su-25ML” təyyarələri Türkiyənin SOM ŞAHİN qanadlı raketləri ilə silahlandırılıb. Qeyd edək ki, SOM qanadlı raketi TÜBİTAK SAGE tərəfindən hazırlanıb, seriyalı istehsalına isə ROKETSAN tərəfindən başlanılıb”.
Tahir TAĞIYEV
