Hindistan və Pakistan arasında münasibətlər yenidən təhlükəli dərəcədə gərginləşib. Sərhədin strateji əhəmiyyətli hissəsi olan Bedian sektorunda iki nəfər həlak olub. Hindistanın məlumatına görə, onlar Pakistan təxribatçıları və ya islamçı terrorçular, Pakistanın məlumatına görə isə, itkin düşmüş yerli sakinlər olub. Hadisə iki ölkə arasında Hind çayının istifadəsi ilə bağlı mübahisə ilə əlaqəli ərazidə baş verib. Lakin atışmanın bu mübahisə ilə hər hansı bir şəkildə əlaqəli olduğuna dair heç bir məlumat yoxdur.
İslamabad və Dehli bir daha bir-birini silahlı təxribatda ittiham etdilər. Hər iki tərəf yaxşı qəbul edilmiş bir nümunəni izləyir. Diplomatik nümayəndəliklərin təmsiçiləri Xarici İşlər Nazirliyinə çağırıldı. Pakistan bəyan etdi ki, Hindistan sərhədçiləri üç Pakistan mülki vətəndaşına atəş açıblar. Onlar silahsız olub. İki nəfər öldürülüb, üçüncüsü isə yaralanıb. Hindistan ittihamları rədd edərək onları qərəzli və əsassız adlandırıb. Xarici İşlər Nazirliyi Pakistanın müvəqqəti işlər vəkilinə məlumat verib ki, Pakistan tərəfi terrorçuları və narkotik qaçaqmalçılarını sərhəddən keçirməyə davam edir. İki güc dörd dəfə müharibəyə girib. Bu, ötən əsrdə baş verib. 2025-ci ildə isə döyüşlər dörd gün davam edib və təkcə hava qüvvələri deyil, həm də raketlər və dronlardan istifadə edilib. Toqquşmalara Hindistanın idarə etdiyi Kəşmirdə 26 turistin öldürülməsi səbəb olub. Dehli iddia edir ki, Pakistan Hindistana terrorçular göndərməyə davam edir. Pakistan bunu inkar edir. İlk baxışdan Hindistan əbədi rəqibindən üstün görünür. Onun daha böyük ordusu var və Pakistan Əfqanıstanla münaqişəyə qarışıb. Amma son müharibə Pakistanın daha yaxşı döyüş qabiliyyətinə malik ordusunun olduğunu üzə çıxardı. İstər islamçı, istərsə də separatçı yaraqlılar Əfqanıstan ərazisindən Pakistana basqınlar təşkil edirlər. Pakistan polisi və hərbi qulluqçuları tez-tez bu hücumların qurbanı olur. Pakistan buna cavab olaraq Kabil və yaraqlıların yerləşdiyi Əfqanıstan şəhərlərinə hava hücumları təşkil edir. Əslində, mənzərə daha mürəkkəbdir. Ənənəvi olaraq birləşməmə siyasətinə sadiq qalan Hindistanın yaxın hərbi tərəfdaşları yoxdur. Lakin o, ABŞ, Yaponiya və Avstraliyanın da daxil olduğu QUAD dialoqunun üzvüdür. Qrupun ən güclü üzvü olan ABŞ Hindistan-Pakistan mübahisələrinə qarışmaq istəyini göstərməyib. Həqiqətən də, bu dialoqun formatı silahlı münaqişəyə qarışmış tərəfdaşa birbaşa hərbi dəstək göstərməyi nəzərdə tutmur.
Pakistanın, əsl müttəfiqi olmasa da, yaxın hərbi tərəfdaşı var: Çin. Formal olaraq, o neytraldır. Lakin Rusiya Elmlər Akademiyasının Çin və Müasir Asiya İnstitutunun tədqiqat direktoru Aleksandr Lukinin verdiyi məlumata görə, Pekin əslində Pakistana hərbi yardım göstərir: "Həmişəki kimi, Çin mübahisələrin BMT qərarları əsasında həll edilməli olduğunu deyir. Amma əslində Pakistanı dəstəkləyir. Axı Çinin Pakistanla strateji tərəfdaşlıq müqaviləsi var. İki ölkənin, hərbi sahə də daxil olmaqla, geniş əlaqələri var. Çin Pakistan ərazisində Hind okeanına aparan "iqtisadi dəhliz" yaradıb. Bu dəhliz Kəşmirin Pakistanın nəzarətində olan hissəsindən keçir. Lakin Hindistan bütün Kəşmiri öz ərazisi hesab edir. Buna görə də, ərazi münaqişəsindən danışırıqsa, bu, əslində üçtərəfli münaqişədir. Axı Çin 1963-cü ildə Pakistanla bağlanmış müqaviləyə əsasən Kəşmirin bir hissəsinə nəzarət edir. Onların sərhəd demarkasiyası müqaviləsi var idi. Hindistan bütün Kəşmiri öz ərazisi hesab etdiyi üçün Pakistanla Çin arasında bu müqaviləni tanımır. Xülasə, deyə bilərik ki, formal olaraq Çin neytraldır, amma əslində Pakistanın tərəfindədir". Hindistan və Pakistanın mübahisələrini həll etməsinə mane olan başqa bir məsələ də var: Hind çayı. 1960-cı il müqaviləsinə əsasən, Hindistan və Pakistan Dünya Bankının vasitəçiliyi ilə Hind Suları Müqaviləsini imzaladılar. Müqavilə Pakistana çayın şimal qollarından istifadə etməyə imkan verir. Lakin 2025-ci ilin aprelində Kəşmirdə turistlərin öldürülməsindən və sonrakı atışmadan sonra İslamabadda Hindistanın Pakistanın tarlalarına şlüz qapılarından suyun axınını dayandırmağı planlaşdırdığı barədə söhbətlər gəzdi. Haaqadakı Daimi Arbitraj Məhkəməsi 31 avqustda Hindistanın müqaviləni birtərəfli şəkildə dayandırmasının qanunsuz olduğuna qərar verdi. Böhrana tam diplomatik və siyasi həll yolu tapılmayıb və vəziyyət gərgin olaraq qalır. Bu arada, Hindistanın su anbarlarından birini açdığı və bununla da Pakistana suyun axmasına icazə verdiyi bildirilib.
Samirə SƏFƏROVA
