Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan iyun ayında keçirilən parlament seçkilərinin nəticələrinə əsasən ölkəsinin Üçüncü Respublika deyil, Dördüncü Respublika adlandırılmalı olduğunu bildirib. O, bunun səbəbinin seçicilərin rəsmi ideologiyası "Real Ermənistan" olan hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyasını dəstəkləməsi olduğunu izah edib.
Ermənistan lideri iddia edib ki, Üçüncü Respublika əvvəlcə Türkiyə və Azərbaycanla münaqişə məntiqinə əsaslanırdısa, Dördüncü Respublika sülh məntiqinə əsaslanır: “2018-ci ilin ortalarından etibarən Ermənistan üzərində nəzarəti ələ aldıq... Və 2020-ci ilin mart ayından etibarən, əsasən, davamlı böhran idarəetmə vəziyyətindəyik - əvvəlcə COVID-19, sonra müharibə və müharibədən sonrakı dövrün sonrakı problemləri və s. səbəbindən. Enerjimizin, diqqətimizin və gündəliyimizin çox hissəsi məhz böhran idarəetmə məntiqinə həsr olunmuşdu. Hökumət proqramının unikallığı ondadır ki, sülh və bu yeni atmosfer bizə 2018-ci ilin xalq, zorakı olmayan, məxməri inqilabının gündəliyinin reallaşmamış hissəsinə tam qayıtmaq imkanı verir. Xoş xəbər budur ki, bütün bu böhran idarəetməsi boyunca biz heç vaxt islahat gündəliyinin həyata keçirilməsini dayandırmamışıq. İndi isə əminəm, mövcud proseslər bunu göstərir ki, inqilabi gündəliyi təbii şəkildə həyata keçirməyə davam etmək üçün lazımi institusional potensiala malikik!”.
Bu fonda ona “Hessian” Sülh Mükafatı verildi. Mükafat Paşinyanın demokratik təsisatlar qurmaq və Ermənistanı Avropa Birliyinə yaxınlaşdıran davamlı səylərinə görə verildi. Ermənistanın Almaniyadakı səfirliyi izah edib: "2018-ci il Məxməri İnqilabının lideri kimi o, parlament seçkilərinə yol açdı və o vaxtdan bəri ölkəni baş nazir kimi idarə edərək, onu Avropaya nizamlanma yoluna istiqamətləndirdi. Eyni zamanda, ABŞ-ın dəstəyi ilə o, 2025-ci ilin avqust ayında qonşu Azərbaycan prezidenti ilə birlikdə Sülh Bəyannaməsini qəbul etməyə müvəffəq oldu. O, həmçinin Ermənistan Respublikası ilə Azərbaycan Respublikası arasında Sülhün Qurulması və Dövlətlərarası Münasibətlər haqqında Sazişi imzaladı".
Lakin Paşinyanın əleyhdarları onun coşğusunu bölüşmək istəmirlər. Onların fikrincə, “Dördüncü Respublika” deyə bir şey yoxdur və “Vətəndaş Müqaviləsi” hökumətinin ilkin addımları Ermənistan üçün yaxşı heç nə vəd etmir. Misal üçün, yeni parlamentdə bir gün də hakim partiya üzvləri ilə müxalifət arasında mübahisələr olmadan keçmir. Deputatlar bir-birini oğurluqda, casusluqda və millətə xəyanətdə ittiham edirlər. Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbəri II Qaregin və onun altı arxiyepiskopu məhkəmə qarşısına çıxarılıb - Paşinyanın tərəfdarlarının qanunsuz hesab etdiyi üsyankar keşişin vəzifədən azad edilməsi işi üzrə ilkin dinləmə 28 avqusta təyin edilib. "Vətəndaş Müqaviləsi" hakim partiyanın platformasının bir hissəsi olan katolikosu devirmək və kilsəni dünyəvi hakimiyyətə tabe etmək niyyətini açıq şəkildə bildirir. Bundan əlavə, hökumət artıq xaricdə yaşayan ermənilərin səsvermə hüquqlarını məhdudlaşdırıb və diaspor üzvlərini qan hüququ ilə vətəndaşlıq hüququndan məhrum etməyi planlaşdırır. Bu baxımdan, “Güclü Ermənistan”ın lideri Samvel Karapetyan jurnalistlərə Paşinyandan Ermənistan pasportundan nə vaxt imtina edəcəyini soruşmağı təklif etdi: "O, hər şeyi Onuncu Respublikaya qədər aparacaq... Və bunu əsasən ərazi təslim etməklə edəcək".
Xarici siyasət də birmənalı deyil. Məsələn, hökumətin 2031-ci ilə qədər Fəaliyyət Planında İrəvanın İran, Aİ, Fransa, ABŞ, Gürcüstan və Çin ilə strateji tərəfdaşlığını dərinləşdirəcəyi bildirilir, Rusiyaya gəldikdə isə, tərəfdaşlığın transformasiyası və dərinləşdirilməsindən bəhs olunur. Sənəddə deyilir ki, Rusiya ilə dialoq qarşılıqlı faydalı və çoxşaxəli əməkdaşlığa yönəlmiş şəkildə davam etdiriləcək, balanslaşdırılmış xarici siyasətə, eləcə də regionda sülhün bərqərar olmasının yeni şəraitində münasibətlərin transformasiyasına, inkişafına və dərinləşməsinə vurğu ediləcək. Qafqaz İnstitutunun rəhbəri Aleksandr İsgəndəryan qeyd edir ki, siyasətçilər fərqli açıqlamalar verə bilərlər, lakin o, bugünkü Ermənistanı Dördüncü Respublika adlandırmaq üçün heç bir səbəb görmür: "Birinci respublika 1918-ci ildən 1919-cu ilə qədər mövcud olan Ermənistan idi. İkinci respublika Sovet, üçüncüsü isə SSRİ-nin dağılması nəticəsində yarandı. Hər dəfə Ermənistan dövlətinin bütün strukturu dəyişdi. “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası 2018-ci ildə hakimiyyətə gəldi və 2026-cı ildə ardıcıl üçüncü parlament seçkilərində qalib gəldi. Başqa sözlə, əvvəlki tarixi dövrlərlə müqayisə edilə bilən heç nə yox idi". Eyni zamanda, İskəndəryan hesab edir ki, Paşinyanın hakimiyyətinin növbəti beş ili çətin olacaq. Ermənistanın xarici siyasətində çoxsaylı problemlər toplanıb: “Məsələn, Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlər hələ də həll olunmayıb və Rusiya ilə dialoqda böhran var. Ölkə daxilində sosial qütbləşmə artır.
Parlament iclaslarının ilk günlərindən aydın olur ki, hakimiyyət və müxalifət cəmiyyəti bölməyə, o cümlədən bir-birini “ləğv etməyə” çalışırlar. Paşinyan özü deyir ki, müxalifətə səs verən hər kəs bunu pul müqabilində edib. Bu arada, bu, seçicilərin dörddə birindən çoxu, təxminən yarım milyon nəfər deməkdir”.
Tahir TAĞIYEV
