Cənubi Koreya Prezidenti Li Çje Men ABŞ Prezidenti Donald Trampın Şimali Koreya ilə dialoq üçün şərait yaratmaq məqsədilə ABŞ və Cənubi Koreyanın birgə hərbi təlimlərinin miqyasının azaldılması qərarını dəstəkləyib.
Li Çje Men bildirib ki, Trampın bu addımı Koreya yarımadasında düşmənçilik və qarşıdurmadan kənar sülh yaratmaq istiqamətində ciddi niyyətini əks etdirir. Cənubi Koreya lideri Trampın Şimali Koreya ilə dialoq üçün şərait yaratmaq səylərini bölüşdüyünü və bu məqsədlə ABŞ-Cənubi Koreya birgə hərbi təlimlərinin azaldılmasını başa düşdüyünü vurğulayıb. O, ABŞ prezidentinin sülh səylərini dəstəkləyəcəyini və bu istiqamətdə əməkdaşlığı davam etdirəcəyini bildirib.
Tramp daha əvvəl ABŞ və Cənubi Koreyanın hər il keçirdiyi “Ulchi Freedom Shield” hərbi təlimlərinin miqyasının azaldılmasına göstəriş verib. ABŞ prezidenti təlimlərin kifayət qədər baha başa gəldiyini və onların əhəmiyyətli hissəsinin maliyyə yükünün ABŞ-ın üzərinə düşdüyünü bildirib. Tramp eyni zamanda bu təlimlərin Şimali Koreyaya qarşı lazımsız və düşmənçilik xarakterli mesaj göndərdiyini vurğulayıb.
Təlimlərin əvvəlcə avqustun 17-dən 27-dək keçirilməsi planlaşdırılırdı. Lakin sonradan ABŞ və Cənubi Koreya təlimlərin avqustun 21-də başa çatdırılması barədə qərar qəbul ediblər.
Trampın bu qərarı Seul üçün müəyyən suallar və narahatlıqlar da yaratsa da, Cənubi Koreya Prezidenti Li Çje Men ABŞ liderinin mövqeyini açıq şəkildə dəstəkləyib. O, hərbi təlimlərin azaldılmasını yalnız hərbi məsələyə deyil, Şimali Koreya ilə münasibətlərin yumşaldılması və danışıqlar üçün yeni imkanların yaradılması baxımından qiymətləndirib.
Beləliklə, Seulun mövqeyində əsas diqqət hərbi təzyiqin artırılmasından daha çox, Pxenyanla dialoqun bərpasına və Koreya yarımadasında gərginliyin azaldılmasına yönəlir. Bununla yanaşı, ABŞ-Cənubi Koreya hərbi ittifaqının əsas mexanizmlərindən biri hesab olunan birgə təlimlərin miqyasının azaldılması Vaşinqtonun Şimali Koreya ilə münasibətlərdə daha yumşaq və diplomatik xəttə üstünlük verdiyini göstərən mühüm addım kimi qiymətləndirilə bilər.
Donald Trampın ABŞ-Cənubi Koreya birgə hərbi təlimlərini əvvəlcədən Seulu tam məlumatlandırmadan azaltması və bunu Şimali Koreya ilə dialoq, həmçinin Kim Çen Inla şəxsi münasibətləri ilə əlaqələndirməsindən sonra Cənubi Koreya Prezidenti Li Çje Menin bu qərarı dəstəkləməsinin əsas səbəbi nədir? Seul Trampın Şimali Koreya ilə münasibətləri yumşaltmaq siyasətindən real nəticə gözlədiyi üçün bu mövqeyi tutur, yoxsa ABŞ-dan təhlükəsizlik baxımından asılılığı nəzərə alaraq Trampı açıq şəkildə qarşısına almaq istəmir? Bu dəstək Cənubi Koreyanın ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətinə əvvəlki qədər arxayın olmadığını və Seulun öz hərbi imkanlarını gücləndirməyə çalışdığını göstərirmi?
Yusif Bağırzadə: "Seul Trampın siyasətini dəstəkləməklə ABŞ-la strateji münasibətləri qoruyur, eyni zamanda Pxenyanla dialoq üçün imkan axtarır"
Keçmiş deputat, siyasi şərhçi Yusif Bağırzadə “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Cənubi Koreyanın ABŞ Prezidenti Donald Trampın Şimali Koreya ilə münasibətlər fonunda hərbi təlimlərin azaldılması siyasətinə müsbət yanaşması bir neçə amillə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, Seul üçün burada həm diplomatik imkanlardan yararlanmaq, həm də Vaşinqtonla strateji münasibətlərdə əlavə risk yaratmamaq məqsədi dayanır. Lakin hazırkı mərhələdə birinci amil, yəni Şimali Koreya ilə dialoqun yenidən canlandırılması Cənubi Koreya Prezidenti Li Çje Men administrasiyası üçün daha fəal motiv kimi görünür.
Ekspertin fikrincə, Li Çje Men dəfələrlə ABŞ–Şimali Koreya dialoqunun bərpasının Cənubi Koreyanın təhlükəsizlik maraqlarına uyğun olduğunu nümayiş etdirib. Trampın hərbi təlimlərin azaldılmasını Kim Çen Inla münasibətlərin yaxşılaşdırılması və mümkün diplomatik təmaslarla əlaqələndirməsi Seul üçün müəyyən mənada arzuolunan istiqamətdir. Çünki Li administrasiyası əvvəlki hökumətdən fərqli olaraq Koreya yarımadasında gərginliyin azaldılmasına, Pxenyanla dialoqun bərpasına və hərbi qarşıdurma riskinin aşağı salınmasına daha çox üstünlük verir.
Bu baxımdan ABŞ-Cənubi Koreya birgə hərbi təlimlərinin miqyasının azaldılması Seulun siyasi xətti ilə müəyyən qədər üst-üstə düşür. Lakin bu, Cənubi Koreyanın Trampın strategiyasının mütləq nəticə verəcəyinə inandığı anlamına gəlmir. Əksinə, Seul hesab edir ki, diplomatik kanalın açılması və Pxenyanla təmas imkanlarının yaranması hərbi gərginliyin artmasından daha faydalıdır.
Burada ikinci mühüm amil ABŞ-la münasibətlərdir. ABŞ Cənubi Koreyanın əsas təhlükəsizlik dayağı olaraq qalır və Seulun Vaşinqtonla açıq qarşıdurmaya getməsi praktiki baxımdan məntiqli deyil. Buna görə də Li administrasiyası Trampın qərarını sərt şəkildə tənqid etmək əvəzinə, onu diplomatik prosesin bir hissəsi kimi təqdim etməyə üstünlük verir. Bu, əslində, Cənubi Koreyanın yeni reallığa uyğunlaşmaq cəhdidir: Seul bir tərəfdən ABŞ-la strateji müttəfiqliyi qorumaq, digər tərəfdən isə öz təhlükəsizlik siyasətində daha çox müstəqillik qazanmaq istəyir.
Xüsusilə hərbi təlimlərin miqyasının azaldılması qərarının Seulla tam məsləhətləşmədən qəbul edilməsi Cənubi Koreyada müəyyən narahatlıq yarada bilər. Çünki ABŞ-ın hərbi varlığı və birgə təlimlər uzun illərdir Şimali Koreyanın mümkün hücumuna qarşı əsas çəkindirmə mexanizmlərindən biri hesab olunur. Buna görə Seul üçün əsas məsələ təlimlərin azaldılmasının özü deyil, bunun ABŞ-ın Cənubi Koreyaya təhlükəsizlik öhdəliyinin zəifləməsinə çevrilməməsidir.
Yusif Bağırzadə hesab edir ki, burada daha uzunmüddətli tendensiya da müşahidə olunur. Seul artıq yalnız ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətinə arxalanmağın kifayət etməyəcəyini nəzərə alır və öz hərbi imkanlarını gücləndirməyə çalışır. Li administrasiyasının milli müdafiə imkanlarının artırılması, Cənubi Koreyanın öz ordusunun rolunun genişləndirilməsi və müharibə zamanı əməliyyat nəzarətində daha böyük məsuliyyət götürməsi ilə bağlı mövqeyi də bunun göstəricisidir.
Bu mənada ABŞ-ın hərbi təlimləri azaltması Cənubi Koreya üçün müəyyən paradoks yaradır. Bir tərəfdən, təlimlərin azalması Pxenyanla dialoq üçün əlverişli siyasi atmosfer yarada bilər. Digər tərəfdən isə Seul ABŞ-ın hərbi çəkindiriciliyinin zəifləməsini istəmir. Buna görə Cənubi Koreya paralel strategiya yürütməyə çalışır: ABŞ-ın nüvə və hərbi təhlükəsizlik zəmanətinin qorunması, eyni zamanda milli müdafiə imkanlarının gücləndirilməsi və Şimali Koreya ilə diplomatik kanalın açıq saxlanılması.
Ekspert vurğulayır ki, Pxenyanın davranışı da Trampın strategiyasının nə qədər effektiv olacağı barədə ehtiyatlı olmağa əsas verir. ABŞ-ın təlimləri azaltmaq qərarından sonra Şimali Koreyanın avqustun 20-də təxminən 10 qısamənzilli ballistik raket buraxması göstərir ki, Pxenyan hələlik bu addımı kifayət qədər ciddi güzəşt kimi qəbul etmir. Bu isə Trampın Kim Çen Inla şəxsi münasibətlərinə və diplomatik yanaşmasına əsaslanan siyasətin avtomatik olaraq nəticə verəcəyini söyləməyə imkan vermir.
Əslində, Şimali Koreyanın məqsədi təkcə ABŞ-Cənubi Koreya təlimlərinin dayandırılması olmaya bilər. Pxenyan uzun müddətdir öz nüvə və raket proqramını ABŞ və Cənubi Koreyaya qarşı əsas çəkindirmə vasitəsi kimi təqdim edir. Buna görə də Vaşinqtonun müəyyən güzəştləri qarşılığında Pxenyanın hansı səviyyədə geri addım atacağı əsas sual olaraq qalır.
Digər tərəfdən, ABŞ üçün də məsələ yalnız Şimali Koreya ilə münasibətlərdən ibarət deyil. Vaşinqtonun Hind-Sakit okean regionunda Çinlə strateji rəqabəti davam edir. Buna görə Cənubi Koreya və Yaponiya ilə hərbi əməkdaşlığın zəifləməsi ABŞ-ın regional çəkindirmə strategiyasına təsir göstərə bilər. Seul da bu amili nəzərə alaraq ABŞ-la münasibətləri qorumaqda maraqlıdır.
Beləliklə, Cənubi Koreyanın Trampın qərarına dəstəyi tam və şərtsiz siyasi razılıq kimi qiymətləndirilməməlidir. Seul daha çox yaranmış vəziyyətdən öz təhlükəsizlik maraqları üçün istifadə etməyə çalışır. Əgər hərbi təlimlərin azaldılması Pxenyanla real dialoqa gətirib çıxararsa, bu, Li administrasiyası üçün ciddi diplomatik uğur ola bilər. Əksinə, Şimali Koreya təxribatlarını davam etdirərsə, Seulun öz hərbi imkanlarını daha sürətlə artırması və ABŞ-dan daha güclü təhlükəsizlik təminatları tələb etməsi ehtimalı yüksələcək.
Bu baxımdan, qarşıdakı dövr Cənubi Koreya üçün iki istiqamətdə sınaq olacaq. Bir tərəfdən Pxenyanla dialoq üçün imkan yaranıb-yaranmayacağı, digər tərəfdən isə ABŞ-ın təhlükəsizlik zəmanətinin əvvəlki səviyyədə qorunub-qorunmayacağı müəyyənləşməlidir. Seulun hazırkı ehtiyatlı mövqeyi göstərir ki, Cənubi Koreya bu iki istiqamətdən heç birini qurban vermək niyyətində deyil.
Dəniz NƏSİRLİ
