Məlum olduğu kimi, avqustun 25-də Laçın şəhərində Azərbaycan və Ermənistan elektrik enerjisinin idxal-ixracı imkanlarını müzakirə edib. Görüşdə Azərbaycandan Energetika Nazirliyinin, “Azərenerji” ASC-nin, Ermənistandan isə Ərazi İdarəetmə və İnfrastruktur Nazirliyinin, “Elektrik Enerjisi Sisteminin Operatoru” şirkətinin nümayəndələri iştirak edib.
Azərbaycan Nazirlər Kabinetindən bildiriblər ki, onlar elektrik enerjisinin idxalı və ixracı imkanlarını, eləcə də bu məqsədlə iki ölkənin enerji infrastrukturlarının dövlət sərhədində əlaqələndirilməsinin mümkün variantlarını gözdən keçiriblər. Bu görüş baş nazir Nikol Paşinyanın bir gün əvvəl TRIPP çərçivəsində elektrik ötürmə infrastrukturunun ilk olaraq istifadəyə veriləcəyi ehtimalının yüksək olduğu barədə verdiyi açıqlamadan sonra keçirilir. Paşinyan bildirib: "Texniki cəhətdən bunu tez bir zamanda başa çatdırmaq nisbətən asandır və dünyada elektrik enerjisinə artan tələbat bizi regiondan elektrik enerjisinin ixracı layihələrinə daha çox diqqət yetirməyə məcbur edir". Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev qeyd edib ki, Zəngəzur vasitəsilə Azərbaycandan Naxçıvana elektrik enerjisinin çatdırılması layihəsi hazırdır və həyata keçirilməsi maksimum altı ay çəkəcək. Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan mütəxəssisləri artıq Ermənistan ərazisində təhlillər aparıb və elektrik dirəklərinin harada quraşdırılacağını müəyyən ediblər: “Mütəxəssislərimizin Ermənistan ərazisində apardığı təhlillər nəticəsində elektrik dirəklərinin quraşdırılmalı olduğu yerlər belə müəyyən edilib. Əvvəla, bu, onların ehtiyac duyacağı ehtimal olunur, çünki bu gün onların əsas enerji mənbəyi atom elektrik stansiyasıdır və onun idarə olunması onların əlində deyil. Stansiyaların istismar müddətinin uzadılması sonsuz bir proses ola bilməz. Gec-tez o, bağlanmalı olacaq. Təbii ki, bağlanarsa, Ermənistan tam enerji böhranına düşəcək. Buna görə də əlavə enerji mənbəyi yalnız fayda gətirə bilər”.
Ermənistan Azərbaycandan elektrik enerjisi almağa hazırlaşır, yoxsa onu Azərbaycana ixrac etmək barədə fikirlər var? İki ölkə hökumətləri tərəfindən dərc edilən eyni məktubda yalnız həm idxal, həm də ixrac imkanlarını müzakirə etdikləri qeyd olunur. Nikol Paşinyan ötən həftə süni intellekt fabrikləri səbəbindən elektrik enerjisinə tələbatın arta biləcəyini açıqladı və digər tərəfdən, elektrik enerjisi ixracının Ermənistan üçün də vacib olduğunu vurğuladı: “Elektrik enerjisi ixracı bizim üçün çox perspektivli bir istiqamətdir və biz onu inkişaf etdirməliyik, xüsusən də Günəş enerjisi ehtiyatlarımız çox böyük olduğundan mütləq bu istiqaməti inkişaf etdirməliyik. Keçmişdə məntiqimiz əksər hissəsini, əsas hissəsini ixrac etmək idi. Amma indi başa düşürük ki, hələ də çox şey ixrac etmək istəyirik, amma başa düşürük ki, çox şey Ermənistanın daxilində də olmalıdır. Buna görə də çevik olmalı, hansı istiqamətə getməli olduğumuzu anlamalıyıq”.
İcra hakimiyyətinin Ermənistanın enerji sistemini regional infrastruktura inteqrasiya etməyə hazırlaşması hökumətin beş illik proqramında da öz əksini tapıb. Hakimiyyət orqanları yerli şəbəkəni modernləşdirməyə, yeni 400 kilovatlıq Ermənistan-İran elektrik xəttini istifadəyə verməyə və nüvə elektrik stansiyasının yeni enerji blokunun tikintisinə başlamağa sadiqdirlər. Onlar həmçinin "yeni enerji kanallarını genişləndirmək məqsədilə Türkiyə və Azərbaycanla, eləcə də daha geniş region ölkələri ilə dialoq və əməkdaşlığı təşviq etməyə" söz verirlər. Enerji təhlükəsizliyi üzrə ekspert Artur Avetisyanın fikrincə, Ermənistanın daha böyük həcmdə elektrik enerjisi idxalına başlayacağı və ya ixrac etmək imkanına malik olacağı hakimiyyət orqanlarının nüvə elektrik stansiyasının gücünü artırıb-artırmayacağından və yeni enerji blokunu vaxtında tikib-tikməyəcəyindən asılı olacaq. Hazırda fəaliyyətdə olan “Metsamor” enerji blokunun istismar müddəti maksimum 2036-cı ilə qədər uzadıla bilər ki, bu zaman yeni blok hazır olmalıdır. Ekspert vurğulayır: "Biz imkanlarımızı və infrastrukturlarımızı sürətlə inkişaf etdirməli, mövcud olanları modernləşdirib yenilərini yaratmalıyıq ki, belə bir problem olmasın. Başqa sözlə, biz orta səviyyədəyik və burada ya müsbət mənada böyük bir sıçrayış edə bilərik, ya da əksinə, məcazi mənada uçuruma yuvarlana bilərik. Mənfi ssenaridən qaçmaq üçün qeyd etdiyim variantı izləməliyik, yəni yalnız bir növ enerjinin inkişafı kifayət deyil, bütün istiqamətlərdə eyni vaxtda inkişaf olmalı və nüvə enerjisinə üstünlük verilməlidir ki, Ermənistan məcazi mənada bir gün belə nüvə enerjisi olmadan qalmasın".
Son tarixə on il qalmasına baxmayaraq, Ermənistan hələ də yeni enerji bloku qurmaq üçün hansı texnologiyadan istifadə edəcəyinə və hansı ölkə ilə əməkdaşlıq edəcəyinə qərar verməyib. Onlar 2027-ci ilin sonuna qədər bu suala cavab tapacaqlarını bəyan edirlər.
Ramil QULİYEV
