Faiq Ələkbərli: “Bu istiqamətdə gerçəkləşdirilən addımlar gələcəkdə türk hərbi ittifaqının qurulmasına gətirib çıxara bilər”
Azərbaycan ilə Mərkəzi Asiya dövlətləri arasındakı əməkdaşlıq iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə yanaşı, təhlükəsizlik və müdafiə müstəvisində də yeni strateji mərhələyə qədəm qoyur.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Görüşlərinə qoşulması əməkdaşlıq formatını "C5"-dən "C6"-ya yüksəltmişdir.
Qırğızıstanın Çolpon-Ata şəhərində imzalanmış bəyannamə regional təhlükəsizlik və sabitlik məsələlərini əhatə edir.
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın bu mexanizmin fəal üzvü kimi bölgədə əlaqələrin dərinləşməsinə töhfə verəcəyini bildirib.
Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Özbəkistanın iştirakı ilə "Birləşdik" kimi beynəlxalq hərbi təlimlər həyata keçirilir. Azərbaycan Ordusunun döyüş təcrübəsi və antiterror əməliyyatlarında qazandığı uğurlar Türk dünyası və Mərkəzi Asiya ölkələri üçün hərbi quruculuqda mühüm nümunə təşkil edir.
Qlobal risklər fonunda sərhədlərin mühafizəsi və müdafiə potensialının uzlaşdırılması diqqət mərkəzindədir.
Bu gün Türk Müdafiə Kəmərindən və Orta Asiya və Azərbaycanın Hərbi Əməkdaşlığı Gücləndirdiyindən danışılır.
Qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələr arasında birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi təklifi Türk dünyasında təhlükəsizlik və müdafiə inteqrasiyasını gücləndirmək məqsədi daşıyır.
Üzv dövlətlər arasında müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əlaqələrin dərinləşdirilməsi.
Türk dövlətlərinin silahlı qüvvələrinin döyüş qabiliyyətinin və koordinasiyasının artırılması. Qlobal və regional təhdidlərə qarşı vahid təhlükəsizlik platformasının və ya "Türk Müdafiə Qurşağı"nın formalaşdırılması.
Bu təşəbbüs gələcəkdə Türk dövlətləri arasında hərbi sahədə strateji tərəfdaşlığın yeni mərhələyə keçməsinə və inteqrasiyanın güclənməsinə xidmət edir.
“Altun Orda” yazır ki, cəmi bir neçə il əvvəl Azərbaycanın iştirakı ilə Orta Asiya ölkələrinin hərbi-siyasi birliyi ideyası çox cəsarətli görünə bilərdi, amma bu gün vəziyyət dəyişir. Qazaxıstan, Özbəkistan, Qırğızıstan və Azərbaycan getdikcə təkcə ticarət, logistika və enerji sahəsində deyil, həm də müdafiə sahəsində münasibətlər qururlar. Nəticədə, tədricən müstəqil regional hərbi alyansa çevrilə biləcək təhlükəsizlik məkanı yaranır.
Qazaxıstan və Azərbaycan arasındakı münasibətlər xüsusilə əhəmiyyətlidir. 19 avqust 2026-cı ildə iki ölkənin müdafiə nazirlikləri gələcək əməkdaşlıq perspektivlərini və 2027-ci il üçün ikitərəfli hərbi qarşılıqlı fəaliyyət planının layihəsini müzakirə etmək üçün Bakıda qərargah danışıqları keçirdilər. İyun ayında iki ölkənin baş qərargah rəisləri birgə təlimlərin və hərbi təcrübə mübadiləsinin vacibliyini vurğuladılar.
Növbəti məntiqi addım orduların, hava hücumundan müdafiənin, pilotsuz sistemlərin, kəşfiyyatın, kibertəhlükəsizliyin və vacib infrastrukturun qorunmasının əlaqələndirilməsidir.
İlkin mərhələdə çevik bir sistemin yaranması daha çox ehtimal olunur: birgə təlimlər, vahid rabitə standartları, hava hücumundan müdafiə koordinasiyası, kəşfiyyat paylaşımı, xüsusi təyinatlı qüvvələr arasında əməkdaşlıq və nəqliyyat yollarının birgə qorunması.
Əslində, hərbi inteqrasiya yeni bir blokun yaradılması barədə möhtəşəm bir elan olmadan tədricən davam edə bilər.
Azərbaycan Prezidenti bir müddət əvvəl təklif etmişdi ki, türk dövlətlərinin vahid hərbi təlimləri keçirilsin. Bu ilin iyul ayında hərbi təlimlərin hazırlıq konfransı keçirilib. Türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimlərinin keçirilməsi ilə bağlı proses gedir. Həmin hazırlıq konfransında da Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Özbəkistan, İran və Pakistan iştirak edib.
Amma indi söhbət türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimlərindən gedir.
Türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimi bu regionda Mərkəzi Asiya və Azərbaycan formatında yeni hərbi ittifaqın yaranmasına gətirib çıxara bilərmi?
AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitunun şöbə müdiri, fəlsəfə doktoru, siyasi ekspert Faiq Ələkbərli baki-xeber.com-a bildirdi ki, XX əsrin sonlarında müstəqil türk dövlətləri meydana çıxdı və Türkiyə ilə birlikdə yeni-yeni qurumlar yarandı. “Xüsusilə də Türk Keneşindən sonra Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) yaranması türk dövlətlərinin birliyinin güclənməsi baxımından çox önəmli oldu. TDT iqtisadi, siyasi, mədəni və digər istiqamətlərlə yanaşı hərbi məsələlərə də üstünlük verməyə başlayıbdır. Bu məsələdə Azərbaycanın ön planda olması da diqqətəlayiqdir. Yəni TDT-nin yalnız iqtisadi, siyasi və mədəni məsələlərlə bağlı deyil, eyni zamanda bir hərbi gücə çevrilməsi məsələsi var. Burada da Azərbaycan öz təkiflərini həmişə verib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev son zamanlar hərbi təlimlər, hərbi müdafiə məsələlərinə diqqət çəkib.
Bunun da bariz nümunəsi olaraq türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimlər keçirməsinə hazırlıq prosesidir və artıq növbəti mərhələdə türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimləri də baş tutacaqdır. Azərbaycan bu məsələdə haqlı olaraq israrlıdır. Yəni bu məsələyə daha çox cəhd göstərir, əlbəttə, Türkiyədə bu məsələdə ön plana oynayır. Özbəkistan və Qazaxıstanda birgə hərbi təlimlərinin keçilməsində maraq artıb. Yəni türk dövlətlərinin birgə hərbi təlimi şübhəsiz ki, yalnız müəyyən bir bölgədə deyil, tədricən dünyada ciddi bir qüvvəyə çevrilmə prosesini ortaya qoyacaqdır. Yəni TDT-nin ciddi bir qüvvəyə çevrilməsini ortaya qoyacaqdır.
Şübhəsiz ki, TDT-nın yalnız bir bölgəsəl güc deyil, həm də çoxqütüblü dünyaya doğru getdiyimiz bir zamanda yeni bir güc kimi ortaya çıxması olduqca önəmlidir. Hər halda, bir neçə ildən sonra dünya daha çoxqütüblü bir dünyaya çevriləcəkdir. Hər halda proqnozlar daha çox buna söykənir.
Çoxqütüblü dünyadakı güclərdən biri də şübhəsiz ki, TDT olacaq. TDT-nin də həqiqi mənada bir gücə çevrilməsi ancaq iqtisadi, siyasi, mədəni məsələlərlə məhdudlaşa bilməz. Burada mütləq bir hərbi güc, hərbi ittifaq formalaşdırılmalıdır. Hesab edirəm ki, bu istiqamətdə gerçəkləşdirilən addımlar gələcəkdə türk hərbi ittifaqının qurulmasına gətirib çıxara bilər”.
F.Ələkbərli ümid edir ki, Azərbaycanın bu yöndə də öncüllüyü ilə birgə hərbi təlimlərin başlanması hərbi ittifaq məsələsini ortaya qoyacaqdır. O, hesab edir ki, artıq TDT yeni bir mərhələdədir. F.Ələkbərlinin fikrincə, türk dövlətləri hazırda əsas diqqəti hərbi gücü formalaşdırmaya yönətməlidir ki, artıq bölgədə baş verən proseslərdə vahid güc olaraq özümüzü göstərə bilək.
İradə SARIYEVA
